Архивтегі фото

Мектептен ғылымға: алдағы 10 жылда ТМД-ны қандай озық бағдарлама күтіп тұр?

83
Қазіргі балаларды ғылыми жобаларға тартып қана қоймай, оларға ғылымды ұйымдастыруды үйрету керек, деп есептейді Достастыққа мүше мемлекеттердің инновациялық ынтымақтастық мемлекетаралық бағдарламасының басшысы

НҰР-СҰЛТАН, 22 шілде – Sputnik. Мәскеуде ТМД Экономикалық кеңесі жанындағы комиссияның отырысы өтті. COVID-19 коронавирус пандемиясына байланысты шара жартылай онлайн режимінде ұйымдастырылды – Беларусь, Тәжікстан және Түрікменстан өкілдері бейнеконференция режимінде сөз сөйледі.   

2020 жылы Өзбекстан Достастық төрағасы болғандықтан, отырысты республиканың уәкілетті өкілі Шохрух Гуламов жүргізді. Комиссия мүшелері ТМД-дағы 2021 - 2025 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын және ауыл шаруашылығын дамыту мәселелерін талқылады.

Дегенмен онлайн-кездесуде басты назар ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің 2030 жылға дейінгі кезеңдегі инновациялық ынтымақтастық мемлекетаралық бағдарламасына аударылды. Жоба 2020 жылға дейінгі мемлекетаралық ынтымақтастық бағдарламасының жалғасы болды. Өткен жылдың соңынан бастап "Сколково"қорының қолдауымен кеңесшілер тобы оны жақсарту жұмыстарын жүргізіп жатыр, деп хабарлады Россотрудничество басшысының орынбасары Михаил Брюханов.

"Әзірлеушілер тобының құрамына Қазақстан, Армения, Беларусь, Қырғызстан, Ресей, Тәжікстан және Өзбекстанның ғылыми және инновациялық қызметі саласындағы сарапшылар кірді", - деді ол.  

Жобаны мақұлдау кезінде Экономикалық мәселелер жөніндегі комиссия мүшелері оған ең жоғары рейтинг берді. Бұл ТМД-ға мүше мемлекеттердің ғылыми-техникалық ынтымақтастығын одан да тиімді және айқын етеді. Атап айтқанда, бұл ТМД-дағы шағын және орта инновациялық кәсіпорындармен жұмыстың өзгергенін білдіреді, деп атап өтті халықаралық әзірлеушілер тобының жетекшісі Сергей Маленко.

"Біз олардың ірі компаниялармен бір тізбекте болуын қамтамасыз етуіміз керек, – деп мәлімдеді ол. – Сондай-ақ ғалымдарды шағын кәсіпорындар жұмысына ерте кезеңде тартуымыз қажет".

Маленконың пікірінше, ғалымдарды ынталандыру үшін ТМД елдерінде ғылыми зерттеулерге арналған техникалық конкурстар мен гранттар санын көбейту керек. Бұл әр түрлі елдердің өнеркәсіптік компанияларының өкілдеріне едәуір тығыз ынтымақтастық орнатуға көмектеседі.

"Негізгі мақсат – өнеркәсіп пен ғылым саласында бірыңғай жұмыс алаңын құру. Бірақ оны қалыптастыру үшін үздіксіз білім беруді дамыту қажет", – деп атап өтті Сергей Маленко Sputnikке. – Кейбір бағыттар бойынша жұмыс мектеп табалдырығынан басталуы тиіс және ғылымды игеріп қана қоймай, сонымен бірге экономиканың, ғылымды ұйымдастырудың негіздерін қалау керек, өйткені дұрыс ұйымдастыру қызметінсіз ешқандай жоба барынша тиімді болмайды".

ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің инновациялық ынтымақтастығы мемлекетаралық бағдарламасының жобасы Экономикалық кеңестің 2020 жылдың 30 сәуіріндегі отырысында қаралды. Ол келісіліп жатыр.

Бағдарламаның негізгі мақсаты - инновация мен ғылым саласындағы ұлттық мүмкіндіктерді біріктіретін мемлекетаралық кеңістік құру. Бағдарлама келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылады:

  • авиациялық-ғарыштық және көлік жүйелері,
  • ақпараттық қауіпсіздік,
  • геномдық технологиялар,
  • наножүйе өнеркәсібі,
  • медицина және денсаулық сақтау,
  • өндіріс және өнеркәсіп,
  • табиғатты пайдалану,
  • әлеуметтік инфрақұрылым,
  • энергетика.
83
Спутник V вакцинасы

Ресей коронавирусқа қарсы вакцина шығаруды бастады

37
Бірнеше күн бұрын Ресейдің "Спутник V" вакцинасы барлық сынақтан сәтті өткеннен кейін тіркелген болатын

НҰР-СҰЛТАН, 15 тамыз – Sputnik. Ресей Гамалея орталығы жасаған коронавирус инфекциясына қарсы вакцинаны өндіруге кірісті, деп хабарлады РИА Новости Ресей денсаулық сақтау министрлігінің баспасөз қызметіне сілтеме жасап.

"Ресей денсаулық сақтау министрлігінің Гамалея атындағы  эпидемиология және микробиология ұлттық зерттеу орталығы әзірлеген COVID-19 коронавирус инфекциясына қарсы вакцинаны шығара бастады", - делінген хабарламада.

"Спутник V"деп аталған вакцина екі айдай уақыт клиникалық сынақтардан өтті. COVID-19-ға қарсы алғашқы вакцинаны 38 ерікті өзіне салдырды. Зерттеулер көрсеткендей, эксперименттің барлық қатысушысының ағзасында иммунитет пайда болды.

Вакцина 11 тамызда тіркелді. Ресей президенті Владимир Путин қыздарының бірі жаңа вакцинаны салдырып көргенін айтты.

Ресейде халықты жаппай вакцинациялау қазан айында басталады деп жоспарлануда.

Оқи отырыңыз: Тоқаев Ресей басшысына жеделхат жолдап, делегация жіберетінін хабарлады 

Бұған дейін "Р-Фарм" компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы, "Деловая Россияның" басқарма төрағасы Алексей Репик вакцинаның екі дозасының сыртқы нарықтағы құны кем дегенде 10 доллар болатынын айтқан еді.  

37
Кілт сөздер:
коронавирус
Тақырып:
Коронавирус эпидемиясы
Тақырып бойынша
Путин коронавирусқа қарсы алғашқы ресейлік вакцина тіркелгенін жариялады
Иммунолог коронавирусқа қарсы вакцина туралы ойын айтты
Бекшин тұмауға шалдыққан науқас коронавирус жұқтырса не болатынын айтты
Қазақстанда алғашқы адамға коронавирусқа қарсы вакцина салынды
Коронавирустың екінші толқыны: елдің жағдайы не болады?
аурухана

Ауруханада жатқан ресейлік әнші қайтыс болды

3283
Халық арасында кеңінен танымал "Ягода-Малина" әнінің авторы Валентина Легкоступова бірнеше күн комада жатты

НҰР-СҰЛТАН, 15 тамыз  – Sputnik. Бірнеше күннен бері ауруханада комада жатқан ресейлік әнші Валентина Легкоступова қайтыс болды.

"Бүгін сағат 15:30-да үлгілі қыз, әлемдегі ең керемет ана және әже бола білген адамнан айырылып қалдық...", - деп жазды Анетта Бриль Instagram-да.

© Sputnik / Антон Денисов
Валентина Легкоступова

Айта кетсек, 11 тамызда Валентина Легкоступова өз пәтерінен басы жарылған күйде табылды. Ол ауруханаға жеткізілді, әнші бірнеше күн бойы комада жатты. Кейбір деректерге сүйенсек, оның күйеуі Юрий Фирсов Валентинамен пәтерде бірге болған, бірақ кейін қашып кетіпті. Әншінің денесінде көгерген іздер болған.

Валентина Легкоступованың өмірбаяны

Валентина Легкоступова 1965 жылы Хабаровскіде туған. 1985 жылы Чайковский атындағы Симферополь музыкалық училищесін скрипка класы бойынша бітірген.

1985-1990 жылдары Мәскеуде Гнесин атындағы мемлекеттік музыкалық-педагогикалық институтында профессор Иосиф Кобзонның эстрадалық вокал бөлімшесінде оқиды.

Легкоступова 1985 жылы сахнаға аяқ басып, Сеня Сон жетекшілік еткен топтың құрамында өнер көрсете бастайды.

1987 жылы ең танымал "Ягода-малина" әнін жазады.

2014 жылы Легкоступова Испаниядағы Тенерифе аралына көшіп кетеді. 2018 жылы Феодосия қаласына оралып, қалалық мәдениет бөліміне басшылық еткен.

3283
Кілт сөздер:
әнші
Шәмші Қалдаяқовтың ескерткіші

Шәмші Қалдаяқовтың туғанына 90 жыл: композитордың өмірі жайлы қызықты деректер

0
Қазақстанның халық әртісі, композитор, қазақ мәдениетіне еңбегі сіңген қайраткер қазақ вальсінің королі Шәмші Қалдаяқовтың өмірбаянын Sputnik Қазақстан дерекқорынан оқыңыз

Шәмші Қалдаяқов 1930 жылы 15  тамызда қазіргі Түркістан облысы Отырар ауданы Шәуілдір ауылында дүниеге келген. Кіші жүздің Жағалбайлы руынан шыққан. Әкесі Қалдаяқтың шын аты Әнәпия болған, ал анасы төренің қызы  – Сақыпжамал. Әкесі дүниеге ұл келсе, оған Жәмшид патшаның атын қоямын деген екен. Бір күндері түсінде ұлының айдын көлден аққу құс болып жүзіп жүргенін көріп, жақсыға жорыпты.

Шәмшінің әкесі Қалдаяқ ауыл шаруашылығына қажет құрал-саймандарды жасайтын шебер, жаңқаға жан бітірер ұста болған, қобыз бен домбырада еркін ойнаған, қиссаларды жатқа айтқан. Композитордың әкесі мен анасы ән өнерінен құралақан болмаған, олар да туған жерінде той-думанның көркі болған деседі.

"Ежелгі заманда Жәмшид деген патша болған деседі. Патшаның ерекше айнасы болған екен. Сол арқылы бүкіл әлемді көре алған. Кейін келе қазақтар осы есімді өз ұлдарына берген. Шәмші Қалдаяқовтың шын есімі де Жәмшид болған. Фамилиясы да Қалдаяқов емес, басқа болған. Қазақта келіндер жолдасының бауырларын атымен атамаған. Ол кісінің аяғында қал болса керек. Содан Қалдыаяқов болып кеткен", - дейді есімтанушы Бердалы Оспан.

Шәмшінің анасы Естайдың "Құсни Қорлан" әнін ерекше ұнатып орындаған.

"Менің дауысым жоқ дейтін. Осы әнге ғана дауысым жетеді деп отырыс-жиындарда "Қорлан" әнін салушы еді",  - дейді Шәмші Қалдаяқовтың келіні Аманкүл Төрегелдиева естелігінде.

Шәмші Қалдаяқовтың өнер жолы

Шәмші Қалдаяқов мектепті бітірген соң Сарыағаштағы мал дәрігерлік техникумында білім алды. Оқуын бітірген соң 20 жастағы Шәмші Ақтөбеде сегіз ай еңбек етті. 1951-1954 жылдары Қиыр Шығыста әскери борышын атқарды.

"Әскери қызметте жүргенде 50 градус аязда ащы суды ішуді үйреніп кеттім. 1973 жылы ақпанда арақты қойдым" дейді Шәмшінің өзі. Оған біреулер сенеді, біреу сенбейді, бірақ шындық – сол. Одан кейін татып алған емес", - дейді Шәмшінің досы Еркінбай Әлімқұлов.

Ал Шәмшінің інісі Қадір Қалдаяқовтың айтуынша, әскерден келген соң Шәмші Мәскеудегі Чайковский атындағы училищеге оқуға түседі. 1954 жылы оны бітірместен, елге қайтып келеді. Анасы науқастанып жатып, баласын орыс болып кетеді деп қорқып, шақыртып алған.

Ауылға оралған соң үйірмелерге қатысып, клуб меңгерушісі болып қызметке араласа бастады. 1955 жылы Ташкенттегі Хамза Ниязи атындағы музыкалық училищеге музыка теориясы факультетіне қабылданды. Ол жерде іссапармен Ташкентке барған әнші Жамал Омаровамен танысады. Сөйтіп Шәмшіні Алматыға шақырады.Ташкенттегі оқуын бітірмей, Шәмші Алматыға көшіп келеді.

"Бойдақ кезінде мен Жамал апаның үйінде тұрдым. Ол кезде тұрмыс та нашар болатын. Тамақ, шай, су мәселесі студенттерге ауыр кез болатын. Жамал апаның үлкен баласы есебінде тұрдым", - дейді Шәмші Қалдаяқов бір естелігінде.

1956 жылы Қалдаяқов Құрманғазы атындағы консерваторияға оқуға түседі. Ол жерде алты жыл бойы бірінші курс студенті болып жүреді.

Екі мыңнан аса хат келді

Шәмші Қалдаяқов артынан 300-ге жуық ән жазып қалдырды. Сырға толы, мұңға толы нәзік, ырғақты әндері қазақ даласын алақанына салып аялап, әлі де тербетіп келеді.

"Арыс жағасында" әні бір жылдары радиодан беруге тыйым салынған. Бұрынғы әндеріне иірімдері ұқсайды деген желеумен көркемдік кеңестен өтпей қалады. Дегенмен сол кезде "Қазақ радиосының" музыкалық редакциясында жұмыс істейтін Нұрғали Нүсіпжановқа, Ескендір Хасанғалиевқа бұл ән ұнап қалады. Тәуекелге бел айлап, екеуі әнді жазуға кіріседі.

"Дыбыс режиссері шақырып алып, мына әнді өзіміз үшін жазып қояйық деген ой болды. Әнді жазып жатқанда, дауысын естіп қалып, есікті ашып, бірлі-жарым кісілер әннің тамаша екенін айтумен болды. Біз үндемей отырдық, себебі тәртіп қатаң болатын. Көркемдік кеңестен өтпеген ән эфирге жақындамауы керек", - дейді Нұрғали Нүсіпжанов.

Жазылып, дайын тұрған лирикалық ән байқаусызда радиодан беріліп кетеді.

"Ескендірге шаруамыз бітті, тәртіп бұздық, енді жұмыстан шығамыз деп айттым. Аптаның аяғында екі мыңнан аса елден хат келді. Әннің тамаша екенін айтып, жылы лебіздерін жазыпты, - деп еске алады Нүсіпжанов.

Саналы ғұмырында Шәмші Қалдаяқов Мұхтар Шаханов, Сабырхан Асанов, Қадыр Мырза Әли, Жұмекен Нәжімеденов, Нұрсұлтан Әлімқұлов, Төлеген Айбергенов, Зәкір Шүкіров, Тұманбай Молдағалиев, Ғафу Қайырбеков сынды қазақтың дарынды ақындарымен жұмыс істеді.

Сазгер әндері 60-70-жылдардагы жастардың аузында жүрді. Халық арасында әсіресе отаншылдық, елшілдік туралы "Менің Қазақстаным" туындысы айрықша болды. 1986 жылы желтоқсан көтерілісіне қатысушылар Алматы алаңы мен көшелерінде Шәмшінің осы әнін ұран етіп шырқап шықты. 2005 жылы "Менің Қазақстаным" әні Қазақстан Республикасының Мемлекеттік әнұраны болып бекітілді.

"Ол тұс – Ақмоланы "Целиноград" атап, сол жақтағы бес облысты бір өлке етіп, оны Ресей жаққа бермекші болып жүрген кез еді. Осының алдында ғана Оңтүстік Қазақстанның нағыз қазақи үш ауданы Өзбекстанға берілген болатын. Қазақ жері осылайша бөлшектелгелі жатқанда, оның асқақтығын жырлайтын әнұран қажеттігін сезіндім. "Менің Қазақстаным" солай туды. Өлеңін Жұмекен Нәжімеденов жазды. Әнді радиоға Жамал Омарова жаздырды да, ол ән біздің өтінішіміз бойынша күніне бірнеше рет беріліп тұрды. Бұл менің қасиетті қазақ жерін бөлшектеуге білдірген қарсылығым еді", - дейді Шәмші Қалдаяқов естелігінде.

Отбасы туралы не білеміз

Шәмші Қалдаяқов жары Жәмиләмен 31 жасында отау құрады. Бұған сол кезде студенттік қауымды селт еткізген Шыңғыс Айтматовтың "Жәмилә" повесі себеп болыпты.

"Шәкең бойжеткеннің есімін сұрайды. Ол Жәмилә десе, өзінің Шәмші Қалдаяқов деген композитор екенін айтады. "Құдай куә, Жәмилә деген қыз кездессе, үйленемін деген уәдем бар еді. Қарсы болмасаңыз, бас қосайық. Отбасын құрайық деген", - деп еске алды композитордың досы Еркінбай Әлімқұлов.

Осылайша Шәмші мен Жәмиләнің шаңырағында екі ұл дүниеге келді: Әбілқасым және Мұхтар.

"Әкем қазақтың табиғатына жақын әндерді жазғандықтан халық жүрегінен орын алды. Ол – өте мейірімді, ақкөңіл болатын. Айналасындағы адамдарға үнемі қол ұшын беруге асықты. Үйге қонақ шақырғанды жақсы көретін. Бір сөзбен айтқанда, кеңпейіл жан еді. Қыста ешқайда шықпайтын, үйде отыратын. Ал көктем шыға салысымен, туған-туыс, достарын аралап кететін", - деп еске алады ұлы Мұхтар Қалдаяқов.

Шәмші Қалдаяқов жан досы Төлеген Айбергенов дүниеден өткен соң ақынның жары Үрнисаға үйленеді. Ақынның артында қалған шиіттей бес баланы қамқорлығына алады. Алайда Шәмшінің бұл әрекеті көпшілікке ұнамай, достары да теріс айналған.

"Шәмші Қалдаяқов әкемнің жақсы жолдасы болған. Бізді жетілдіремін, жеткіземін деп анама үйленді. Екеуі көп тұрмаған. Шамамен екі жыл тұрған", - дейді Айбергеновтің қызы Салтанат Айбергенова.

Шәмші Қалдаяқов өмірінің соңында Жамбыл облысындағы Дүнген ауылында тұрды. 1991 жылдың 16 қара­шасында дерті асқынып, ауруханаға түсті. Сол жылдың 29 желтоқсанында композиторға "Қазақстанның Халық әртісі" атағы берілді. Халқын сүйген, халқы сүйген сазгер 1992 жылдың 29 ақпанында көз жұмды.

2020 жылы Түркістан облысы Отырар ауданында Шәмші Қалдаяқовтың 90  жылдық мерейтойы қарсаңында композиторға арналған Қазақстандағы алғашқы музей ашылды.

0
Кілт сөздер:
композитор, Шәмші Қалдаяқов
Тақырып бойынша
Алаш идеясы тығырыққа тірелді: Байтұрсынұлы кеңес өкіметі жағына не үшін өтті
"Бұл не деген масқара!": Бейімбет Майлин туралы қызықты деректер
Абай Құнанбайұлы ұрпағының шежіресі
"Қазақ поэзиясының құлагері" атанған Ілияс Жансүгіров туралы не білеміз?
"Халық тағдыры – карта ойыны емес": Міржақып Дулатұлы жайлы қызықты деректер
Қазақтың жері қалай заңдастырылды: Әлихан Бөкейхан туралы қызықты деректер