Қол

Шымкентте қандықол қылмыскер бір үйдің төрт бірдей адамын не үшін өлтірді 

14628
(Жаңартылды 18:00 24.02.2020)
2014 жылы ақпан айында Шымкент қаласындағы көпқабатты үйдің тұрғындары әйелдің шыңғырған дауысынан оянып кетті. Бірнеше минуттан кейін айқай-шу сап тыйылды. Біреулер полиция шақырса, енді біреулер қорықпай, кіреберіске шықты. Баспалдақта қанның ізі болды

Көршілер қанның ізімен жүріп, есігі ашық тұрған пәтерге тіреледі. Ал үйдің ішіне кіргенде мелшиіп қатып қалады, бөлмелерде қанға боялған үш адамның мәйіті жатты. Біреуі – ер адам, екеуі – әйел.

Жантүршігерлік қылмыс

Оқиға орнына шұғыл тергеу тобы келіп, үйде жатқан үш адамның кім екенін бірден анықтады. Олар – үйдің иесі Александр Смагин, оның азаматтық некеде тұрған әйелі Татьяна Моисеева және жеңгесі Людмила Смагина. Үшеуі де көптеген пышақ жарақатынан көз жұмған.

Көршілерден жауап алу кезінде ол үйде мерекелік отырыстардың жиі болғаны анықталды. Айқай-шу да естіліп тұратын. Оған көбісі мән бермейтін. Бірақ осы жолы бәрі басқаша болды. Бір емес, екі әйелдің шыңғырып, көмекке шақырғаны ешкімді бей-жай қалдырмады. Содан осы үйден бірнеше адам полицияға хабарласып, сол пәтерден шыққан жанжалдың мән-жайын біліп беруді сұрады.

Шұғыл тергеу тобының мамандары үйге кірген бойда бірнеше маңызды нәрсені байқады. Асүйде арақтың бос бөтелкелері шашылып жатты. Ал күлсалғышта темекі әлі қызарып тұрған. Демек қылмыскердің кеткеніне көп болмаған. Тергеушілер иттің көмегін пайдалануға шешім қабылдады.

Шыны керек, сол кезде қылмыс күнделікті сценариймен өрбіді деген болжам болған. Төрт адам кешке қарай бас қосты, арақ ішті. Сөзден сөз шығып, жанжал туындаған. Төбелестің арты қайғылы оқиғамен аяқталды. Тергеушілер осы болжамға берік сенген, бірақ артынан қатты қателескенін түсінді.

Тағы бір адамның мәйіті табылды

Талай қылмысты ашқан ит бірден қылмыскердің ізіне түсті. Сөйтіп, тергеу тобын көрші кіреберіске алып барды. Осы жердің тұрғындары да ұйықтамапты. Себебі №24 пәтерден айқай-шу естілген. Көршілер есікті қағады, бірақ ешкім ашпайды. Құқық қорғаушылар көп ойланбай, есікті бұзу қажет деп тапқан.

Тергеушілер үйге кіргенде есіктің іштен құлыптанып тұрғанын көреді. Кіреберісте ешкім көрінбейді. Ал залда олар сұмдық көрініске тап болады. Ер адам етпетімен қанға малынып жатқан. Есімі – Михаил. Ол көрші кіреберістен табылған Александрдың туған ағасы және Людмила Смагинаның күйеуі болып шықты.

Тергеушілер отбасының барлық мүшесін өш алу үшін өлтірді деген байламға келді. Алайда ол болжам да дәл болмай қалды.

Пәтерді тінту кезінде тағы бір ер адам табылды. Ол өз-өзіне қол салған. Бірақ полицейлер оны құтқарып үлгерді. Оқиға орнына бірден жедел жәрдем келіп, реанимациялық шараларды атқарып шықты. Соның арқасында ер адам аман қалды.

Екі рет түрмеде отырған

Ауруханаға жеткізілген Евгений Еремин есін тез жиды. Бірақ қатты мас болған. Содан жауап алуды келесі күнге қалдыруға тура келді. Ертесіне тергеушілер палатаға кірген бойда Еремин: "Төртеуін де мен өлтірдім!", - деп ағынан жарылды.

Ішкі істер органдары арқылы Евгений Ереминнің екі рет жазаға тартылғаны анықталды. Бұған дейін ол қарақшылық пен есірткі үшін сотталып, түрмеде отырып шыққан екен. Ал бостандыққа шыққаннан кейін жұмысқа тұра алмаған. Үйі де болмаған. Содан бір күндік нәпақамен жүруге мәжбүр болады.

Бас кезінде өмірден түңілген адам өзіне жалған кінә тағып жатыр деген ой да болады. Алайда Ереминнің күрткесінде қанның ізі бар төрт пышақ табылғаннан кейін тергеушілер қылмыскер анық сол екенін түсінді. Бір пышақтың жүзі сынып қалған, тағы бір пышақ майысып кеткен.

Бұдан бөлек, күрткенің қалтасынан бірнеше алтын әшекей мен үш ұялы телефон шықты. Алайда қылмыстың себебін әлі ешкім білмеді.     

Алтынға деген құмарлық

Төрт жыл бұрын түрмеден шыққанда Евгений Еремин алдағы өмірін жоспарлап, ұзақ ойланған. Бай болуды армандапты. Сол кезде оның алтынға деген құмарлығы қайта оянады. Алайда ол бір рет емес, екі рет сотталған адамның байлыққа заңды түрде жете алмайтынын білді. Содан түрмеде бірге отырған бір жігіттің әңгімесі есіне түседі. Еремин сол жігіттің айтқанын істегенді жөн көреді.

Евгений жалғыз сөмкесін арқалап, Семей полигонына жол тартып кетеді. Сол жерде достарымен бірге қаңырап қалған әскери нысандарды аралап, ескі электротехниканы жинауға кіріседі. Оның құрамында алтын мен күміс көп болған. Олар Байқоңыр ғарыш айлағына жақын аудандарға дейін барады.

Осылайша бірнеше жылдың ішінде Еремин 470 грамм алтын жинап алады. Бірақ оның құрамында басқа металдар да көп болды. Енді осы тауарды сатып алатын адамды табу қажет.

Сатып алушыны іздеп жүргенде Евгений камерада бірге отырған Александр Смагинді кездестіріп қалады. Ол ағасы Михаилдың зергер екенін және дәл қазір шикізат іздеп жүргенін айтады. Бұны естіген Еремин қуанып кетеді.

Алтын келісім

Александр ағасы Михаилды Евгениймен таныстырып, мәселенің мән-жайын түсіндіреді. Зергер жарты келіге тартқан құйманы алуға келіседі. Бірақ ақшаны бірден бере алмаймын дейді. Себебі алтынды басқа қоспалардан тазарту керек. Одан әшекей жасалып, саудаға шығарылады. Ал табыс түскеннен кейін ақшаны да беруге болады. Михаил бірнеше аптадан кейін бес мың доллар төлеймін деп, құйманы алып қалады.

Евгений бірден келіспеді. Бірақ алтын сатудың басқа жолын таппағаннан кейін келісуге мәжбүр болады.

Тергеу кезінде Еремин ағалы-інілі Смагиндерге толығымен сенгенін жеткізді. Тіпті, бір ай, бір жыл өткеннен кейін өз ақшасын алатынына сенімді болған. Ал Смагиндер күнде "ақшаны ертең береміз, ертең береміз" деумен жүреді.

Евгений олардың уәдесіне сенді. Жұмыссыз және баспанасыз жүрсе де, ақшаны аламын деген үміті үзілмеді. Сөйтіп, тағы бір жыл өтті.

2014 жылы 23 ақпанда Александр Смагиннің үйіне қонаққа бара жатқанда Евгений Еремин кезекті отырыс олай аяқталады деп ойламаған...

(Жалғасы бар)

14628
Кілт сөздер:
қанды оқиға, Шымкент
Тақырып бойынша
Екі миллион доллар: Алматыда бұрынғы прокурор үш адамды жайратып салды
"Балталап тастадым": павлодарлық қанішердің өлер алдындағы ашық әңгімесі
Қарағандыда дүйім жұртты дүр сілкіндірген қанды оқиға бойынша сот басталды
Күйеуін өлтіріп, анасының қабіріне көмген: елордалық әйелдің адам шошырлық қылмысы
Ресейде ер адам бүтін бір отбасын өлтірді: оқиға орнында түсірілген видео
Кәсіпкерді отбасымен қырып салды: БҚО-дағы қылмыстың мән-жайы белгілі болды
Түн мезгіліндегі әйел сұлбасы, архивтегі сурет

Бішкекте қазақстандық әйелдерді асқан жауыздықпен өлтірген: қаскөйлер қалай ұсталды

5256
(Жаңартылды 15:32 23.09.2020)
Осыдан сегіз жыл бұрын мемлекеттік шекара маңындағы банда полицияны аяғынан тік тұрғызды. Олардың құрбаны - Қазақстаннан барған бірнеше кәсіпкер. Сол кезде бұл қылмыс халықаралық жанжалға ұласа жаздаған еді

2012 жылдың ортасында Аламудун ауданының аумағында бірнеше ай бойы тәртіп сақшылары қарақшылардың ізіне түседі. Олар саудагер әйелдерді тонап қана қоймай, асқан жауыздықпен зорлаған. Бұл топтың темірдей тәртібі бар еді: ол – құрбандарды тірі қалдырмау. Бірақ қылмыскерлерден зәбір көрген әйелдердің бірі аман қалады...

Сол жылдары "Дордой" базары бүкіл Орта Азия аймағының көтерме саудагерлері арасында өте танымал еді. Демалыс күндері жүздеген саудагер, кейбірі топ-тобымен, енді бірі жалғыз жүріп Қырғызстанның шекарасын кесіп, арзан тауар сатып алу үшін осы базарға ағылады.

Қарақшылар туралы алғаш рет 2012 жылдың жазында айтыла бастады. Сол кезде 38 жастағы Петропавл қаласының тұрғыны олардың құрығына ілігеді. Қылмыскерлер әуелі оны зорлайды, кейін Үлкен Шу каналына ағызып жіберуге шешім қабылдайды. Бұл аз дегендей, саудагердің басынан таспен ұрғылаған. Әйелдің тыныс алмай жатқанына көз жеткізгеннен кейін оның денесін суға тастайды. Кейінірек белгілі болғандай, тірі қалған келіншекті жолдың шетінен жүк көлігінің жүргізушісі тауып алып, аудандық ішкі істер бөліміне алып келген.

...Таң қылаң бере АІІБ кезекші бөліміне қатты соққыға жығылған, киімдері қанға боялған әйел келеді. Кезекші милиционер оның әңгімесін тыңдай келе, мұның қарапайым тұрмыстық жанжал емес, қоғамдық резонанс тудыратын ауыр қылмыс екенін түсінеді. Тәртіп сақшысы зардап шеккен қазақстандық азамат туралы дереу басшылықты хабардар етеді. Бір сағат өтпей жатып, аудандық бөлімге ауыр қылмыспен айналысатын мамандар жетті. Олар тергеу барысында бірнеше әйелді зорлап, біреуін өлтірген қандықол  қарақшылардың ізіне түседі.

Неден басталды

Банданың қылмысы туралы бәрін айтып беруге Шу қалалық ішкі істер басқармасының аға із кесушісі Айбек Парманасов келісті. Оның айтуынша, шекараға жақын маңдағы кеден бекетіне үш қарақшы арнайы құрбан іздеп келген. Қылмыскерлер сенбіге қараған түні осы бекет арқылы Бішкекке қомақты ақшасы бар саудагерлердің өтетінінен хабардар. Осылайша түннің бір уағында олар жалғызілікті әйелді байқайды. Қылмыстық топтың басшысы бір қарағаннан-ақ әйелдің саудагер екенін біледі. Енді оның сеніміне кіріп, өз көлігіне отыруға көндіру ғана қалады.

Сол түні әу бастан қылмыскерлердің жолы болды. Қазақстандық әйелді әрдайым кеден бекетінен алып кететін такси жүргізушісінің көлігі жолда бұзылып қалады. Соңғы сәтте ол саудагермен телефон арқылы хабарласып, болған жәйтты айтады. Ал кәсіпкердің түннің бір уағында бөтен елде далада қалғысы келмегені анық. Сондықтан оның жол шетінде тұрған такси жүргізушісінің ұсынысына келісуден басқа амалы қалмайды.

Оқи отырыңыз: 16 рет пышақ сұққан: шымкенттік мұғалімді кім және не үшін өлтірді

Жүргізуші бірден көлігінде тағы екі кәсіпкер отырғанын ескертеді. Оларды қарсы алу үшін әдейілеп келгенін, егер келіспесе, өздері кете беретінін айтады. Әйел амалсыз көнеді. Көлік трассаға шыға салысымен, әйелдің қасында отырған жолаушының бірі оның бетінен ұрады. Ал жүргізуші әйелге "тыныш отыр, әйтпесе өлім құшасың" деп қорқытады. 

Осыдан кейін олар Үлкен Шу каналына келеді. Қылмыскерлер бұл жердің әрбір бұрышына дейін жақсы біледі. Айдалада айғайлаудың, көмекке шақырудың еш пайдасы жоқ еді. Каналдың жағасында олар көліктен Ольганы шашынан сүйреп шығарады. Алдымен қаскөйлер қорғансыз әйелді тепкілеп, ұзақ уақыт қорлайды. Содан кейін іскер әйелдің сөмкесін ақтарып, 5 мың доллар, 37 мың теңге, жүздеген сом ақшаны алады.

Ешкімге тіс жармаймын...

Енді қылмыскерлерді тоқтату мүмкін емес еді. Әуелі қарақшылар тобының жетекшісі, кейін оның сыбайластары Ольганы аяусыз зорлайды. Әйелді тірі қалдыру ешкімнің ойына да кіріп шықпайды. Олардың алдында тізе бүккен саудагер өзіне аяушылық танытуын жалынып сұрайды.

"Үйде үш кішкентай балам бар, оларды жалғыз өзім тәрбиелеп отырмын. Қарт анам бар. Мен отбасының жалғыз асыраушымын. Оларға менсіз қиын болады. Ақшаны түгелдей алыңыздар, ал мені үйіме жіберіңіздер, бұл оқиға туралы ешкімге тіс жармаймын", – деп жалбарынады ол.

Әйелдің бұл сөзі қылмыскерлерге еш әсер етпейді. Топ жетекшісі сыбайластарына саудагердің аяқ-қолын байлап тастап, басынан таспен ұруды бұйырады. "Бірден өлтірмесек те, егер аяқ-қолын байлап-матасақ, ол бәрібір суға тұншығып өледі" дейді ол.

...Кейін із кесушілердің бөлмесінде отырған кезде ауруханадан енді шыққан әйелдің тергеушімен арадағы әңгімесін кездейсоқ естіп қалдым. Әйелдің қандай азапты бастан кешіргенін елестетудің өзі қиын еді.

"Қатты соққыдан көз алдым қарауытып кетті. Бірнеше минут есеңгіреп қалдым. Кейін суға батып бара жатқанымды сездім. Бірақ өзімді құтқаруға және балалар үшін өмір сүруге деген құлшынысым маған күш бергендей болды", – деді қорқынышты күнді көзіне жаса ала есіне түсірген ол.

Ольга жағалауға жетіп, қамыстың ішіне жасырынады. Қылмыскерлер өзінің өліп қалғанына көз жеткізіп, оқиға орнынан кеткенше судың ішінде бірсыпыра уақыт отырады. Әйел өзінің ішкі түйсігімен қылмыстық топ басшысының оның өлім құшқанына әлі де сенбейтінін сезеді. Себебі, қарақшы каналдың жанына әлденеше рет барып, оның түбіне қайта-қайта үңіледі.

Жағада отырған әйел қолына байланған жіпті тісімен қиып, жолға шығады. Оны жүк көлігі жүргізушілерінің бірі байқап қалып, милицияға жеткізеді.

Бұл қылмысты ашу үшін арнайы тергеу тобы құрылады. Кәсіпкердің сипаттауы бойынша милиция қызметкерлері үш қылмыскердің фотобейнесін жасайды. Әйел, әсіресе, топ жетекшісінің түрін өмір бойы ұмытпастай есінде сақтап қалған. Әзірге тергеу барысында бастысы бұл емес, қарақшылардың көлігі еді. Ольга көлікті сұр минивэн деп сипаттайды. Сондықтан тәртіп сақшылары осы көлікті іздей бастады. Кейін барлық қылмыскер ұсталғаннан кейін әйелдің психологиялық күйзелістен көліктің түсін ғана емес, маркасын да шатастырғаны белгілі болды.

Милиция бірден "Ақ-Жол" кеден бекетінде жұмыс істеген барлық такси жүргізушісін назарға алады. Күдікті көрінген бірнеше азаматты Ольгаға көрсетеді. Бұл уақытта кәсіпкер Қазақстанға оралып, олармен интернет және ұялы телефон арқылы байланысқа шығады. Тәртіп сақшылары қанша үгіттесе де, саудагер әйел Қырғызстанға оралмайды.

Ұқсас қылмыс

...Қыркүйектің соңғы күндерінде Бішкек – Алматы тас жолының бойында мал жайып жүрген жергілікті тұрғындар асқан қатігездікпен өлтірілген әйелдің денесін тауып алады. Мәйітті тексерген сарапшылар қанішерлердің әйелді темірмен ұрғанын анықтайды. Соққының қатты болғаны соншалық, әйелдің бас сүйегі бірнеше жерден сынған. Ол алған жарақатынан бірден жантәсілім еткен. Қаскөйлер мәйітті жол жиегінен біршама метрге дейін сүйреп апарып, бұталардың арасына лақтырып кеткен.

Іс кесушілер марқұм әйелдің кім екенін бірден анықтай алмайды, себебі, киімінің қалтасында құжаттары болмаған. Көп ұзамай тергеу ісіне араласқан патологоанатомдар келіншектің бірнеше апта бұрын өлтірілгенін хабарлайды. Бұдан бөлек, қылмыскерлер әйелді өлтірер алдында зорлағаны белгілі болды.

Келесі күні құқық қорғау органдарының өкілдері қылмыс туралы Бішкек пен Шу облысының барлық аудандық ішкі істер бөліміне хабарлайды. Сондай-ақ, өлген әйел туралы ақпаратты Қазақстандағы әріптестеріне де жеткізеді. Өйткені, 47 жастағы азамат Астананың тұрғыны болып шықты. Бұл әйел де тауар сатып алу үшін "Дордойға" келіп, артынан жоғалып кеткен. Ол бірнеше күннен кейін үйіне оралуы тиіс еді. Із-түзсіз жоғалған соң әйелдің күйеуі жергілікті полициядан көмек сұрайды.

"Бұл екі қылмыстың бір-бірімен байланысты екеніне күмәнданған жоқпыз. Екі жағдайда да Қазақстаннан келген саудагерлерге қарақшылық жасалған, қылмыскерлердің қолтаңбасы да ұқсас", – деді Шу ҚІББ бөлім бастығы Медер Мұратов.

Әуелі тәртіп сақшылары әйелдің шекараны кескен сәттен бастап, базарға дейінгі жүрген жолын зерттеуге тырысады. Бір қызығы, қылмыскерлердің құрығына ілінген екінші саудагер Бішкекке еш қиындықсыз жеткен. Милиция қызметкерлерінің қолында Ольгаға шабуыл жасағандардың фотороботы болды. Шұғыл отырыста олар іс-әрекет жоспарын белгілеп алады. Сөйтіп, қаскөйлерді "Дордойға" қатысы бар адамдардың арасынан іздеу керек деген ұйғарымға келеді.

Тәртіп сақшыларының бір тобы такси жүргізушілерін, арба сүйреушілерді, жергілікті қауіпсіздік қызметкерлерін тексеріп жатқанда, басқалары өлім құшқан саудагер әйел туралы жан-жақты ақпарат жинауға тырысады. Олар әйелдің күйеуіне хабарласып, сол күні кешке бірнеше сағат бұрын келіншегімен сөйлескенін біледі.

Әйелі барлық тауарды сатып алғанын, кешке такси ұстап, шекара бекетіне баратынын айтқан.

"Мен базардан бір жігітті кездестіріп қалдым. Ол мені шекараға дейін жолдың жарты құнына жеткізіп тастайтынын, жүгімді түсіруге көмектесететін айтты", – деген ол күйеуіне.

Үш рет сотталған

Тәртіп сақшылары тағы да белгісіз такси жүргізушісіне тап болады. Олар екі қылмыстың өзара байланысты екеніне көз жеткізе түседі. 

Қылмысқа қатысты бірден екі түрлі болжам жасалады. Марқұмның бірнеше мың доллар тұратын тауары жоғалған. Демек, қылмыскерлер жақын арада одан құтылуға тырысады, таныс алыпсатарларға сатуы мүмкін. Ал егер кісі өлтірушілердің базарға қатысы болса, онда заттарды осы жерде өткізуге тырысады деген сөз. Осылайша, тәртіп сақшылары базар ішін аралайды. Бірнеше саудагер фотороботтан үш қылмыскердің біреуін таниды. Олардың айтуынша, жас жігіт әйелдер киімін арзан бағаға сатқан. Көз жұмған әйел дәл осындай тауар сатып алған.

Осы жұмыстың нәтижесінде құқық қорғаушылар Ош облысы тұрғынының ізіне түседі. Ол базарда жүк тасушы ретінде нәпақа тауып жүрген 30 жастағы азамат еді. Бұған дейін үш рет сотталған жігіт қылмыстық топтың жетекшісі болған.

Тәртіп сақшылары оның соңғы рет Ош оқиғасынан кейін сотталғанын, сол уақытта Макаров тапаншасымен ұсталғанын анықтайды. Бірақ тергеушілер қаруды қандай мақсатта сатып алғанын сол күйі біле алмаған. Бостандыққа шыққаннан кейін ол тағы да ескі әдетіне көшеді.

Оқи отырыңыз: Балалар үйіндегі қанды қырғын: павлодарлық үш жасөспірім 6 адамды қалай өлтірді

Енді оның сыбайластарын анықтау үшін такси жүргізушісінің кіммен қарым-қатынас жасайтынын мұқият зерттеу қажет. Арада бірнеше күн өткеннен кейін күдіктінің үйіне екі жігіт келеді. Қамауға алған кезде қарақшылар құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне қарсылық көрсетуге тырысады.

Тергеу кезінде қылмыстық топтың жетекшісі тәртіп сақшыларының сұрақтарына ұзақ уақыт жауап бермейді. Көп ұзамай, оған бұлтартпас дәлелдерді ұсынған кезде, қылмыскер еріксіз астаналық әйелді өлтіргенін мойындауға мәжбүр болды. Ал жазда жасаған қылмысты бандиттер өз мойнына алғысы келмеді, себебі, бірнеше қарақшылық үшін ұзақ мерзімге темір торға тоғытылатынын білді.

250 сом үшін...

...Қылмыскерлер Астанадан келген саудагерді шекара бекетінің маңынан байқаған. Бірақ оны көлігіне алдап отырғыза алмайды. Себебі, әйел өзін күтіп тұрған такси жүргізушісінің көлігіне отырады. Сондықтан, олар әйелдің артынан қонақүйге дейін барады. Бірақ сол түні саудагердің бөлмесіне баса-көктеп кіріп баруға қарақшылардың батылы бармайды. Осылайша, таңертең кәсіпкердің базарға баруын күтеді. Ол жерде қылмыскерлер әйелдің көп тауар сатып алғанын көреді. Осыдан кейін "үштіктің" жетекшісі өзін жақсы жағынан көрсетіп, саудагер әйелдің сеніміне кіреді. Кеден бекетіне дейін жеткізіп салуға ұсыныс тастайды.

Келіскен уақытта көлігімен қонақүйдің жанына келеді. Барлық сатып алынған тауарды көлігіне салып, кеден бекетіне қарай жол тартады. Қарақшының сыбайластары күтіп тұрған жерде ол көлігін тоқтатады. Қаскөйлер көліктің ішінен әйелді сүйреп шығарып, алдын ала дайындап қойған темірмен ұра бастайды. Өлтірмес бұрын әйелді зорлайды.

Бірақ кәсіпкерде қомақты қаражат жоқ болып шықты. Олар жәбірленушінің қалтасынан небары 250 сом ғана табады. Бандиттер әйелдің денесін жасыруға уақыт жоғалтқысы келмейді. Сондықтан, мәйітті ең жақын бұтаға дейін сүйреп апарады да, ол жерден кетіп қалады. Бірнеше күннен кейін топ басшысы әйелдің сөмкесінен шыққан барлық тауарды базарға алып барады. Сатушылар оның қолына бірнеше мың сом ғана ұстатады...

Оқи отырыңыз: Әйелдерді зорлап, өлтірген: Шымкентті дүрліктірген екі маньяк қалай ұсталды

5256
Кілт сөздер:
Бішкек, қарақшылық
Теңге, ақша

Зейнетақы жинағын беру халыққа шынайы көмек пе?

4203
(Жаңартылды 10:28 22.09.2020)
Қазақстанда зейнетақы жинағының бір бөлігін пайдалануға рұқсат беру жайы былтырдан бері қозғалып жүр

Айлығы шайлығына жетпейтін қазақстандықтар үшін бұл жаңалық қараңғы туннельдің соңындағы үміт сәулесіндей көрініп еді. Алайда бөркін аспанға атқан ел-жұрттың қуанышы су сепкендей басылды.

Еңбек министрлігі жыл басында 113 мың қазақстандыққа ғана зейнетақы жинағын шешіп алуға рұқсат берілуі мүмкін екенін мәлімдеді. 30 жастағы ер адамдардың шотында кемінде 6 миллион, ал әйелдерде 9 миллион теңге болуы шарт еді. Есеп-қисап жасау кезінде министрлік әйелдердің ерлерге қарағанда көбірек өмір сүретінін есепке алыпты.

Мемлекеттік органның бұл ұсынысы экономистердің де, қарапайым халықтың да ашуына тиді. Елдегі орташа жалақының 200 мың теңгеден сәл ғана асатынын ескерсек, отыз жастағы салымшының шотына 9 миллион қайдан келсін?!. Билік осы арқылы халыққа Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы ақшадан үміт үзіңдер дегісі келгендей еді.

Осылайша зейнетақы жинағына қатысты алғашқы ұсыныстар қоғамның сынына ұшырады. Бұл мәселеге президент те араласты. Міндет – зейнетақы жинағының бір бөлігін алу мүмкіндігіне ие болатын азаматтардың санын арттыру. Арада жеті-сегіз айтты. 1 қыркүйекте мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев жыл сайынғы жолдауын жария етті. Басты жаңалық – 2021 жылдан бастап зейнетақы жинағының бір бөлігін пайдалануға рұқсат ету. Үкімет пен парламентке жыл соңына дейін заңнамалық өзгерістерді әзірлеп, қабылдау тапсырылды. Зейнетақы жинағы баспанаға, емге немесе сенімгерлік басқаруға беріледі.

Барша халықты мазалаған ендігі сұрақ – жинақты алу үшін шотта кемінде қанша ақша болуы керек? Еңбек министрлігі ұзақ күттірген жоқ, әр жас үшін жеткіліктілік шегінің мөлшерін жария етті.

Жаңа есептеулерге сәйкес, зейнетақы жинағын пайдалана алатын бақытты қазақстандықтардың тізімі 6 есеге, 721 мыңға дейін көбейген. Жеткіліктілік шегі де әжептәуір төмендеген сияқты еді. Бірақ, бұған қуанған халықты байқамадық. Елдің көңіл-күйі жоқ, жабырқау. Қарапайым халықтың емес, тағы да сол баяғы бай-бағландардың сойылын соққан билікке өкпелі. Ренжитін жөні бар – зейнетақы шоты бар салымшылардың басым бөлігінде зейнетақы жинағы жеткіліктілік шегінен аспақ түгілі, маңына да жақындамайды.

Мәселен, 20 жастағы азамат жинағының бір бөлігін алғысы келсе, шотына ең кемі 1 миллион 720 мың теңге жиналуы шарт екен. Оқу орнын енді ғана тәмамдаған адамға мұндай ақша қайдан келеді? Еңбекке 18 жастан бастап араласқан күннің өзінде, айналдырған екі жылдың ішінде екі миллион жинау мүмкін емес. Жоғарыда аға-көкесі бар бай баласы болмаса, әрине. Екі жылда 1 миллион 720 мың теңгені жинау үшін жалақың 750-800 мың теңгеден кем болмауы керек. Осыдан-ақ, жеткіліктілік шегінің мөлшері халықтың 80-70 пайызы үшін тым жоғары екені көрінеді.

Тағы оқыңыз: Зейнетақы жинағын пайдалану: кім, қашан және қалай жұмсай алады

Экономистердің айтуынша, зейнетақы жинағын пайдалану мүмкіндігіне ие болғандардың саны БЖЗҚ салымшыларының 10%-іне де жетпейді. Ал бұл он процент – басында баспанасы бар дәулеттілер деп топшылауға әбден негіз бар.

БЖЗҚ бір есебінде салымшылардың 70%-іне жуығында зейнетақы жинағы орташа есеппен 1 миллион теңге екенін, ал 97%-інде ақша 5 миллионнан да аспайтынын мәлімдеген еді. Қазақстанның әр өңірінде жалақы мөлшері де әртүрлі.

Мемлекеттік органдарға осы мәселелерді електен өткізіп, жеткіліктілік шегін тағы бір қарастырған жөн болар еді. Әйтпесе, шекті сома дәл осы күйде қалса, көмекке мұқтаж қазақстандықтардың саны артпаса, азаймайтыны аян.

Зейнетақы жинағын алуға рұқсат беру арқылы мемлекеттің өз көздегені де бар. Коронавирус пандемиясы ел экономикасын әбден тұралатты. Жұмыссыздық, жалақының қысқаруы, бюджет түсімдерінің азаюы. Халықтың төлем қабілеттігі төмендеді. Қолдарында ақша жоқ. Ақша болмаған жерде сұраныс болмайды. Сұраныс болмаса, экономика жұмыс істемейді.

Зейнетақы шотындағы ақшаға рұқсат беру – ел экономикасының тамырына қан жүгіртудің бір жолы.  Сарапшылар азаматтардың дені жинақты баспанаға жұмсайтынына сенімді. Бұл дегеніміз, тұрғын үйлерге сұраныс артып, құрылыс саласы жанданады деген сөз.  Десе де, таяқтың екі ұшы болатыны секілді, мұның да теріс әсері бар: баспана бағасы күрт шарықтап кетуі мүмкін.

Баспанадан бөлек, зейнетақы жинағын ипотеканы өтеуге немесе қайта қаржыландыруға рұқсат етілді. Экономистер мемлекет осы арқылы банктерге қол ұшын созудың тағы бір жолын тапқан сыңайлы деп отыр. Билік бұл уәжбен келіспейді, әрине.

Зейнетақы жинағын мақсатты түрде жұмсауға рұқсат беру көлеңкелі экономиканың үлесін азайтуға септігін тигізуі мүмкін. Жаңа бастама өзін-өзі жұмыспен қамтығандар мен жалақысын "конвертпен" алатын жұмысшыларды ынталандыруы мүмкін. Олар "жарыққа" шықса, ел қазынасына қосымша түсім түседі. Ал пандемия кезіндегі дағдарыс жағдайында мемлекетке әр тиын қымбат.

Зейнетақы жинағының бір бөлігін пайдалануға беру қазақстандықтардың БЖЗҚ-ға деген сенімін арттырудың және зейнетақы жинағына көзқарасты өзгертудің таптырмас жолы екенін де ескерген жөн. Зейнетақы қорының төңірегіндегі даулардан кейін, халық шотқа аударылатын ай сайынғы 10 процентті қамсыз қарттықтың кепілі емес, мәжбүрлік ретінде көретіні жасырын емес.  

P.S. Жаңа бастаманың шикі тұстары көп-ақ. Әйтсе де, қаңтарға дейін екі-үш ай уақыт бар. Зейнетақы жинағын алуға рұқсат бергеннен кейін, қартайғанда алатын ақша өмір бойғы бейнеттің зейнетін көруге жетпей қалады деген де қауіп бар. Бұл мәселені шешудің бір жолы – азаматтардың жалақысын өсіру. Бастысы – "артық қыламын деп тыртық қылмау".     

Автордың көзқарасы Sputnik Қазақстан редакциясының көзқарасымен сәйкес келмеуі мүмкін.

4203
Кілт сөздер:
зейнетақы
Тақырып бойынша
Nur Otan партиясы зейнетақы жинағының бір бөлігіне салық салмауды ұсынды
Экономист баласы бар отбасыларға зейнетақы жинағын алуға рұқсат беруді ұсынды

Әлемдегі ең әдемі кітапханалар әсерлі суреттер

0
  • Әлемдік кітапханалар туралы ең қызықты деректерді біздің материалымыздан оқыңыз! Суретте: ең үлкен ғибадатхана кітапханаларының бірі – Австриядағы Адмонт аббаттығының кітапханасы. Оның ұзындығы - 72 метр.
  • Әулие Галл ғибадатханасының кітапханасы – Швейцарияддағы ең ежелгі кітапхана.
  • Ватикан апостол кітапханасы – бұл Ватикандағы ортағасырлық және Қайта өрлеу (Ренессанс) дәуіріндегі қолжазбалардың ең бай коллекциясы сақталған кітапхана.
  • Манчестердегі Джон Райландс кітапханасы.
  • АҚШ конгресі кітапханасының қорында 158 миллионға жуық кітап бар. Оларға жай ғана көз жүгіртіп шығу үшін 130 жылдай уақыт қажет.
  • Цюрих университеті құқық институтының кітапханасы.
  • Джордж Пибоди кітапханасы, Балтимор, АҚШ.
  • Нью-Йорк қоғамдық кітапханасы – әлемдегі ең үлкен кітапханалардың бірі. Сондай-ақ, дүниежүзіндегі ең ауқымды ғылыми кітапханалық жүйелердің бірі.
  • Прагадағы Страхов ғибадатханасы кітапханасы, Чехия.
  • Дублиндегі Тринити-колледжі кітапханасы, Ирландия.
  • Рейксмюсеум зерттеу кітапханасы Нидерландыдағы өнер тарихын зерттейтін ең үлкен кітапхана және өнер мұражайының бір бөлігі саналады.
  • Штутгарт қалалық кітапханасының негізі 2011 жылы қаланған.
  • Португалия корольдігі кітапханасы, Рио-де-Жанейро, Бразилия.
  • Веймардағы герцогиня Анна Амалия кітапханасында неміс әдебиетінің және тарихи құжаттардың үлкен коллекциясы бар. Тюрингия, Германия.
Қазіргі кезде көп адам электронды кітапты оқығанды жөн көреді. Ал кейбірі, тіпті кітапхананы "ескінің қалдығы" деп есептейді. Жалпы, кітапханалар қажет пе? Сіз қалай ойлайсыз?

Осы бір сұрақтың жауабын ойлана отырып, әлемдегі ең әдемі кітапханалардың фотосуреттерін тамашалаңыз

Жуырда елорда мәслихатының депутаты Мирас Шекенов қаланың кітапхана қорын цифрландырып, оны бір кітапхана желісіне біріктіру жөнінде ұсыныс тастады. Оның пікірінше, қалғандарын астаналықтардың бос уақытын өткізуге арналған жаңа кеңістікке айналдырған жөн.

Бұл сөзін Шекенов жыл сайын елдің бас шаhарындағы кітапханаларға баратын азаматтар санының азайып келетінімен және рухани кемелдену ордасын қамтамасыз етуге бюджет қоржынынан бөлінетін қаржы мөлшері айтарлықтай орасан екендігімен түсіндірді.

Қазір Қазақстанның бас шаhарында 18 көпшілік және балалар кітапханасы бар. Олардың қорында барлық жастағы азаматтарға арналған және әлемнің 100 тіліндегі бір миллионнан астам кітап тұр.

Sputnik Қазақстан әлемнің ең әдемі кітапханалары бейнеленген фотосуреттер топтамасын назарыңызға ұсынады.

Білім мен тарихтың қазынасы шоғырланған бұл кітапханаларда соңғы үлгідегі гаджеттің экраны жеткізе алмайтын тамаша атмосфера бар.

Әлемдегі кітапханалар туралы қызықты деректер

  • Ең көне кітапхана Египеттің Синай түбегінде орналасқан. Бұл Әулие Екатерина ғибадатханасының кітапханасы. Ол 6-шы ғасырдың ортасында салынған және әлемдегі екінші діни орынға айналды (Ватиканнан кейін). Кітапхананың есігі қарапайым адамдар үшін жабық, сондықтан ондағы әдебиетті алуға тек монахтар мен шақырылған студенттерге ғана рұқсат етілген.
  • Әлемдегі ең үлкен кітапхана – АҚШ конгресінің кітапханасы. Оның қорында 158 миллионға жуық кітап бар. Оларға жай ғана көз жүгіртіп өту үшін 130 жылдай уақыт қажет.
  • Әлемдегі ең шағын кітапханалар Нью-Йоркте орналасқан, онда тек бір адамға ғана шақталған орын бар. Қорда бар-жоғы 40 кітап тұр. Шағын кітапхананың мақсаты – мегаполис тұрғындарына қаланың қайнаған өмірі мен қарбалас тіршілігінен аз уақытқа болсын демалуға көмектесу. Инновациялық кітапхана қорындағы әдебиеттердің арнайы қорғаныш мұқабасы бар.
  • Әлемдегі ең биік кітапхана Шанхай қонақ үйінде, 230 метр биіктікте орналасқан. Қорда қытай және ағылшын шығармаларының коллекциясы сақталған. Алайда кітапхананың ауданы небары 57 шаршы метрді құрайды.
  • Ең алғашқы кітапханашы – грек сыншысы және Гомер түсіндірушісі – Зенодот.
  • Алғашқы "көшпелі кітапхана" 1857 жылы пайда болды. Ол Камбрия аудандарында саяхат жасады. Мұндай кітапхананы құру идеясы әдебиетті қарапайым азаматтар арасында насихаттағысы келген меценат Джордж Мурға тиесілі.
  • Кітапханаларда көбінесе Інжіл немесе Гиннестің рекордтар кітабы қолды болып жатады.
  • Германияда бір-екі еуро төлеп, бір айға жергілікті суретшінің кез келген картинасын алуға мүмкіндік беретін көркемөнер кітапханалары бар.
  • Егер сіз Норвегияда кітап шығарсаңыз, үкімет оның 1000 данасын сатып алып, елдің барлық кітапханасына жібереді.
  • Гарвард университетінің кітапханасы сыртқы мұқабасы адам терісінен жасалған кітаптардың коллекциясымен мақтана алады.
  • Амстердамдағы әуежайлардың бірінде "сенім" кітапханасы бар. Онда кітапханашы деген атымен жоқ, кітапты қайтару мерзімі де белгіленбеген. Егер адам белгілі бір кітапты алғысы келсе, оның орнына басқа кітапты қалдырып кетуі керек.
0
  • Әлемдік кітапханалар туралы ең қызықты деректерді біздің материалымыздан оқыңыз! Суретте: ең үлкен ғибадатхана кітапханаларының бірі – Австриядағы Адмонт аббаттығының кітапханасы. Оның ұзындығы - 72 метр.
    © CC BY-SA 3.0 / Jorge Royan

    Әлемдік кітапханалар туралы ең қызықты деректерді біздің материалымыздан оқыңыз! Суретте: ең үлкен ғибадатхана кітапханаларының бірі – Австриядағы Адмонт аббаттығының кітапханасы. Оның ұзындығы - 72 метр.

  • Әулие Галл ғибадатханасының кітапханасы – Швейцарияддағы ең ежелгі кітапхана.
    © REUTERS / ARND WIEGMANN

    Әулие Галл ғибадатханасының кітапханасы – Швейцарияддағы ең ежелгі кітапхана.

  • Ватикан апостол кітапханасы – бұл Ватикандағы ортағасырлық және Қайта өрлеу (Ренессанс) дәуіріндегі қолжазбалардың ең бай коллекциясы сақталған кітапхана.
    © AP Photo / Pier Paolo Cito

    Ватикан апостол кітапханасы – бұл Ватикандағы орта ғасырлық және Қайта өрлеу (Ренессанс) дәуіріндегі қолжазбалардың ең бай коллекциясы сақталған кітапхана.

  • Манчестердегі Джон Райландс кітапханасы.
    © REUTERS / PHIL NOBLE

    Манчестердегі Джон Райландс кітапханасы.

  • АҚШ конгресі кітапханасының қорында 158 миллионға жуық кітап бар. Оларға жай ғана көз жүгіртіп шығу үшін 130 жылдай уақыт қажет.
    © AFP 2019 / BRENDAN SMIALOWSKI

    АҚШ конгресі кітапханасының қорында 158 миллионға жуық кітап бар. Оларға жай ғана көз жүгіртіп шығу үшін 130 жылдай уақыт қажет.

  • Цюрих университеті құқық институтының кітапханасы.
    © REUTERS / ARND WIEGMANN

    Цюрих университеті құқық институтының кітапханасы.

  • Джордж Пибоди кітапханасы, Балтимор, АҚШ.
    © CC BY-SA 3.0 / Matthew Petroff

    Джордж Пибоди кітапханасы, Балтимор, АҚШ.

  • Нью-Йорк қоғамдық кітапханасы – әлемдегі ең үлкен кітапханалардың бірі. Сондай-ақ, дүниежүзіндегі ең ауқымды ғылыми кітапханалық жүйелердің бірі.
    © AP Photo / Seth Wenig

    Нью-Йорк қоғамдық кітапханасы – әлемдегі ең үлкен кітапханалардың бірі. Сондай-ақ, дүниежүзіндегі ең ауқымды ғылыми кітапханалық жүйелердің

  • Прагадағы Страхов ғибадатханасы кітапханасы, Чехия.
    © AP Photo / Jon Gambrell

    Прагадағы Страхов ғибадатханасы кітапханасы, Чехия.

  • Дублиндегі Тринити-колледжі кітапханасы, Ирландия.
    © REUTERS / Clodagh Kilcoyne

    Дублиндегі Тринити-колледжі кітапханасы, Ирландия.

  • Рейксмюсеум зерттеу кітапханасы Нидерландыдағы өнер тарихын зерттейтін ең үлкен кітапхана және өнер мұражайының бір бөлігі саналады.
    © AP Photo / Peter Dejong

    Рейксмюсеум зерттеу кітапханасы Нидерландыдағы өнер тарихын зерттейтін ең үлкен кітапхана және өнер мұражайының бір бөлігі саналады.

  • Штутгарт қалалық кітапханасының негізі 2011 жылы қаланған.
    © CC0 / Pixabay

    Штутгарт қалалық кітапханасының негізі 2011 жылы қаланған.

  • Португалия корольдігі кітапханасы, Рио-де-Жанейро, Бразилия.
    © CC BY 2.0 / Mayumi Ishikawa

    Португальская королевская библиотека, Рио-Де-Жанейро, Бразилия

  • Веймардағы герцогиня Анна Амалия кітапханасында неміс әдебиетінің және тарихи құжаттардың үлкен коллекциясы бар. Тюрингия, Германия.
    © AP Photo / JENS MEYER

    Веймардағы герцогиня Анна Амалия кітапханасында неміс әдебиетінің және тарихи құжаттардың үлкен коллекциясы бар. Тюрингия, Германия.

Кілт сөздер:
кітапхана, сурет