Ми-35М

Қазақстан неге Ми-35М тікұшағын таңдады?

717
Бүгінде әлем бойынша бірқатар мемлекетте Ми-35 әмбебап әскери-көліктік тікұшағын қолданады. Ал ТМД аумағында оны Ресейден бөлек Қазақстан, Әзербайжан мен Өзбекстан пайдаланып келеді

Ресеймен арадағы әскери-техникалық ынтымақтастық байланыстары аясында Қазақстанның әуе қорғанысы күштерінің базасына төрт жаңа Ми-35М тікұшағы жеткізілді. Бұған дейін осы санаттағы 8 тікұшақ сатып алынған болатын. Қазақстан әскери қару-жарақты сатып алу саласында жеткізуші компанияларды әртараптандыру саясатын ұстанса да, осы бағытта Ресеймен стратегиялық әріптестік байланыстарын ұстап отыр.

Ал 2015 жылы рәсімделген келісімшарттың негізінде әскери техника Ресейдің ішкі бағаларымен жеткізіледі. Соның ішінде Ми-35М тікұшағы да бар.

Ми-35М  – бұл атышулы Ми-24 тікұшағының барынша жаңартылған нұсқасы, көпмақсатты әскери техника. Қарсыластың брондалған техникасын жойып, құрлықтағы әскерлерді оқпен қолдауға арналған. Десантты діттеген жеріне жеткізеді. Ішіне толығымен қаруланған 8 сарбаз сыяды. Бұдан бөлек, тікұшақпен жарақат алғандарды эвакуациялауға болады. Жүктерді тасымалдауға мүмкіндік бар. Ол үшін тікұшақтың аспасы да қолданылады.

Көпмақсатты тікұшақтың максималды жылдамдығы сағатына 300 шақырымға дейін жетеді. Жанар-жағармайды бір құйса, 550 шақырымға ұшады. 5 400 метрлік биіктікке көтеріліп, 2 400 келі салмақты алып жүре алады.

Тікұшақтың тұмсығында 23 миллиметрлік қосауық артиллериялық қондырғы орнатылған. Ішінде 450 снаряд бар. Бұдан бөлек, танкілерге қарсы 8 зымыранды, басқарылмайтын 122 миллиметрлік зымырандардың екі блогын немесе 80 миллиметрлік калибрдің төрт блогын алып жүре алады.

Әскери қызметкерлер, архивтегі фото
© Photo : Пресс-служба министерства обороны Казахстана
Ал Ми-35М-тің көздеу жүйесі гидротұрақтандыру негізінде жұмыс істейтін оптикалық-электронды станциямен жабдықталған. Бұдан бөлек, лазерлік алысқа өлшеуіш пен пеленгатор бар. Оператор айналаны 240 градусқа көре алады.

Бұрынғы Ми-24-пен салыстырғанда жаңа тікұшақта заманауи борттық радиоэлектронды құрал-жабдықтар бар. Цифрлық навигация мен индикация қарастырылған. Қозғалтқыштары да әлдеқайда мықты. Радиолокациялық станциялардың әсерінен қорғайтын детекорлар орнатылған.

Бұған дейін Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ұлттық армияны тиімді әрі заманауи қару-жарақпен қамтамасыз етуді тапсырған болатын. Бұдан бөлек, әскери білімнің сапасын көтеру мен халықаралық әскери-техникалық ынтымақтастықты күшейту міндеті қойылды.

Қорғаныс министрлігінің мәліметі бойынша үш жылдық бюджеттің көлемі 961 миллиард теңгені (2,55 миллиард доллар) құрайды. 2020 жылға 331,9 миллиард теңге қарастырылған.

717
Альтиус-У

Әуе күштеріне соққы жасайтын дрондар қашан пайдалануға беріледі?

47
Ресейдің әуе-ғарыш күштері (ӘҒК) 2021 жылдан бастап соққы жасайтын көп нысанды ұшқышсыз ұшу аппараттарын ала бастайды. Бұл жөнінде ӘҒК бас қолбасшысының орынбасары Сергей Дронов мәлімдеді

Әскери басшы мынаны атап өтті: "Сирия Араб Республикасындағы арнайы операция барысында пилотсыз авиацияны пайдалану өз тиімділігін растады. Ұшқышсыз ұшу аппараттарын қолдану қаруланған заңсыз құрылымдардың нысандарына дәл соққы жасауға мүмкіндік берді".

Ресей ӘҒК-нің жақын және алыс қашықтықтағы ҰҰА кешендері әзірше басқарылатын авиация міндеттерін шешу және мүмкіндіктерін кеңейту үшін "екінші рөлде" қызмет етіп жатыр. Ұшқышсыз ұшу аппараттарының бірыңғай ақпараттық кеңістікте әскери ұшқыштармен ықпалдастығы артып келеді және келешекте "ақылды" дрондар үлкен жетістікке қол жеткізеді. Ресейлік көпнысанды ұшқышсыз ұшу аппараттары 2021 жылдан бастап өз бетінше әуе барлау қызметіне жетекшілік етіп, "стратегиялық тереңдіктегі дәлдігі жоғары оқ-дәрімен қарсылас нысандарына шабуыл жасай алады".

Дронов генерал алдағы уақытта ӘҒК әскери құрамына енетін дрондардың "есімін" атамады. Бірақ, ауыр "Охотник" 2024 жылы операциялық дайындыққа жететіні белгілі, ал қалған екі ресейлік аппарат – "Альтиус" пен "Орион" Сириядағы сәтті сынақтан кейін әскери-тәжірибелік пайдалану сатысында тұр.

Көшбасшы "Орион"

Ұшқышсыз "Орион" 8000 метрге дейінгі биіктікте әрекет етеді, 250 кг дейін пайдалы жүктемемен қосымша жанармай құюсыз әуеде 24 сағатқа дейін ұша алады (аппарат салмағы – 1100 кг). Ұзындығы – 8 метр, қанатының құлашы – 16 метр. Диаметрі 1,9 метр АВ-115 қос қалақты бұрандасы бар АПД-110/120 поршеньді қозғалтқышымен жабдықталған.

Жауынгерлік қолдану радиусы басқару қағидасына байланысты болады (жердегі оператор немесе жеке бағдарлама). Құрылғы жоғары дәлдіктегі зымырандарды жеткізе алады және қарсыластың аумағындағы тереңдікте орналасқан нысанды қирата алады. Ұшқышсыз ұшу аппараты Сирияда конструктарлар тағайындаған соққы әлеуетін сенімді жүзеге асырды. Қытайдың "Хуаньцюшибао" басылымының мәліметі бойынша, мұнда тұрақты түрде түрлі модификациядағы шамамен 80 ресейлік дрон бар көрінеді. Видеолардың бірінде соққы жасаушы "Орион" Зака қаласындағы содырлардың тірек нүктесін қиратты.

"Орионның" зымырандық-бомбалаушы қарулануы жайлы ашық дереккеөздерде мейлінше аз айтылған. Алайда, ақпан айында "Тактикалық зымырандық қарулану" корпорациясының бас директоры Борис Обносов журналистерге дрондарға арналған жеңіл арсеналды әзірлеу туралы айтып берді.

Есептеуіш техника қуаттылығының артуы және жасанды интеллектінің күрделі алгоритмдерінің артуына байланысты алдағы жылдары жоғары дәлдіктегі жеңілдетілген қарулану тиімділігі күрт артуы мүмкін.

"Орион" ҰҰА зерттеу мен сынақтың сан түрлі жолынан өтіп, қазір сәтті қолданыста жүр. Бұл жоба 2011 жылы Ресейдің қорғаныс министрлігі тарапынан болған тапсырыс бойынша дайындалды.

"Орионның" сериялық өндірісі 2019 жылдың тамызында басталды. Жыл сайын осы тектес 30 машина шығару жоспарда бар. Өндіруші компания "Орион" ҰҰА-ның экспорттық нұсқасы қайран қалдырарлықтай болатынын мәлімдеді.

Автономды "Альтиус"

"Альтиус" атты үлкен қашықтыққа ұшқышсыз ұшатын ауыр турбобұрандалы аппарат автоматты режимде алғашқы ұшуды 2019 жылы жүзеге асырды. Бұл машина қанаттарының ұзындығы 28,5 м болса, корпусының ұзындығы 11,6 м құрайды. Ол сағатына 250 км/сағ жылдамдықпен екі тәулік бойы 2 тоннаға дейінгі жүктемені көтеріп жүре алады және 12 мың метр биіктікте 10 мыңға дейінгі километрді оңай еңсеруге қабілетті. Композициялық материалдарды пайдалану арқылы жасалған дронның өз салмағы 5-6 тоннаны құрайды.

СП-2 инерциялы навигациялық жүйе аппараттың әуеде көзге түсуін төмендетеді және қарсылас тарапынан радиоэлектронды қарсы әрекетке қосымша төзімділігін қамтамасыз етеді. Жасанды интеллекті бар "Альтиус" автономды түрде, оператордың қатысуынсыз, басқарылатын ұшақтармен өзара әрекеттесе алады.

Бүгінде жауынгерлік дрон әуедегі жағдай туралы штабтан өз бетінше ақпарат алуға, әлеуетті қарсыластың әуе шабуылына қарсы қорғаныс аймақтарын айналып өтіп, нысанаға бағдар құруды, маңызды жер үсті және су үстіндегі нысандарды (штаб, байланыс тораптары, зымыран қондырғылар, кемелер) анықтауға және жоюға және әскери қызметтің басқа да қыр-сырын үйренуге ден қойып жатыр. Ауыр және өте ақылды "Алтиус" Ресей ӘҒК және ӘТФ-ға қарулануын толықтырады деп жоспарлануда.

Ұзақ қашықтыққа және жоғары биіктікке ұшатын дрондардың әуедегі үстемдігінің артуы, соққы жасаушы және барлаушы ұшқышсыз ұшу аппараттарын белсенді пайдалану және "интеллектуалдандыру", әскери мамандар мен жауынгерлік роботтардың бірлескен әрекеттері қайтымсыз қарқынға айналуда. РФ Қарулы күштерін ұшқышсыз ұшу аппараттарымен жаппай жабдықтау олардың жауынгерлік пайдалану тиімділігін едәуір арттыруға мүмкіндік береді, ықтимал басқыншының жолында - ауада, құрлықта және теңізде еңсерілмейтін кедергілерді тудырады.

Ресей 2022 жылы тағы бір ұшқышсыз ұшу аппаратын іске қосуды жоспарлап отыр. Бұл – "Сириус". Аталған аппаратәуеде 40 сағатқа дейін ұша алады, 1 тонна пайдалы жүктемемен 12 мың метрге дейінгі биіктікте 10 мың километрге дейінгі қашықтықты еңсере алады.

РФ әуе-ғарыштық күштерінің "ақылды" барлау және соққы жасаушы ұшқышсыз ұшу авиациясымен басымдықпен дамуы қазір қолданыста бар және келешектегі авиациялық жою құралдарының тиімділігін арттырып, жеке құрамның ықтимал шығынын төмендетеді.

47
АҚШ-тың F-16 әскери ұшағы Ирактың Балада әскери базасында, архивтегі сурет

Иракта болған соғыстың әлемге қандай әсері тиді

183
Автор "Соғысты бастау. Буш әкімшілігі Американы Иракқа қалай итермеледі" кітабын жаза бастағанға дейін Буштың отбасымен достық қарым-қатынаста болған

АҚШ-тың қазіргі ұлттық апатына Ирактағы сәтсіз (немесе арандатқан) оқиғалар себеп болған: дәл қазір бұл айқын сериялар сияқты. Жақында Америкада жарық көрген кітапта 2003 жылдың наурызында Иракқа басқыншылық әрекетті бастау туралы шешімді кім және қалай қабылдағанын егжей-тегжейлі талданған.

Бұл кітап осынысымен ғана жақсы емес. Сонымен қатар бұл жерде сол кездегі басқарушы топ – Джордж Буш пен оның өзге де серіктестерінің бірегейсіздігі ғана емес деген тақырыпта арандату пікірталасын тудырды. "Ал бірегейсіздік қайдан пайда болады?" дегенге нақты себептер де бар.

Әңгіме ауаны Роберт Дрейпердің "Соғысты бастау. Буш әкімшілігі Американы Иракқа қалай итермеледі" (To Start a War, by Robert Draper) деп аталатын жұмысы туралы өрбімек. Автор осы кітапты жаза бастағанға дейін Буштың отбасымен достық қарым-қатынаста болған. Ол бұл кітапты жаза бастағанда, экс-президент онымен сөйлесуден бірден бас тартқан. Ал сол кездегі оның серіктестері бас тартпаған. Дрейпер шенеуніктерден алынып, сол уақыттарда жарияланған жүздеген сұхбаттарды жинақтады. Өйткені, бұл материалдар әрдайым оқуға жарамағанмен, өте пайдалы еді.

Ендеше, бұл мәселенің астарына америкалық азамат ретінде емес, адами көзқараспен үңілу керек. Ирактағы соғыс Америка мен әлемге не әкелді?

90-жылдардағы жағдай осы әлемді басқаратын жалғыз ғана держава бар деген елес кезді. Себебі, сол кездегі держава әлсіз қарсыласпен соғыста айқын жеңіске жете алатындығын әлемге көрсетті (өткен ғасырдың 60-70 жылдарындағы үндіқытайдағыдай емес). Бірақ мұндай жеңіс жеңімпазды жойып жібереді.

Мұндай жағдайда жақын одақтастар (Германия мен Франция), сондай-ақ мейірімді серіктестердің (Ресей) өзіндік көзқарасы болуы тиіс және қажет жағдайда Американы елемесе, ол орынды еді.

Америка өзінің барлық қаржылық және басқа да күштерімен бір елді (яғни Иракты) басып алу арқылы оны бақытқа кенелтіп, гүлдендіре алмады. Бұл әлемдегі ондаған мемлекетті дұрыс ой мен іс-әрекетке әкелуде АҚШ-тың (батыстың да) саяси және құндылықтар жүйесі экспортқа жарамсыз дегенді білдіреді. Яғни, бұл жерде Америкасыз өтіп қана қоймай, қажет болса айналып өту деген сөз.

Егер Ирак авантюрасы болмағанда – қазіргі қаржылық қиындықты айтпағанда, америкалық қоғамның, бүкіл басқару жүйесінің бүгінгідей бүлінуі мен идеологиялық күйреуі болмас па еді? Қалай болғанда да, Ирак мұнда айтарлықтай өзіндік үлесін қосты.

Дрейпердің кітабы бізге ең алдымен америкалық барлаудың деградациясына қатысты кездейсоқ сюжетті көрсетеді. 90-шы жылдардың соңында ЦРУ-дің бірнеше бөлікке бөлінуіне байланысты Билл Клинтон әкімшілігімен арада  проблемалар туындағаны белгілі болды. Бірақ содан кейін 2001 жылдың 11 қыркүйегінде террористік шабуыл болып және сол кездегі ведомство басшысы Джордж Тенет ықпалды жандандыруға үміттенді.

Айтпақшы, ЦРУ-дің 90-жылдардағы сәтсіздіктерінің өзіндік және әртүрлі себептері болды. Бірақ содан кейін күлкілі жағдай орын алды. Атап айтқанда, Таяу Шығыста (бүкіл Ирак тарихының нәтижелері бойынша белгілі болған) ақылды әрі қабілетті мамандардың жетіспеушілігі туындады. Содан кейін Тенеттен болмағанды болдыру талап етілді. Яғни, Ирак жетекшісі Саддам Хусейн 11 қыркүйектегі террорлық шабуылды ұйымдастырған "Аль-Каидамен"* құпия одақтас болғанын және АҚШ-қа қарсы жаппай қырып-жою қаруын дайындап жатқандығын дәлелдеуі керек.

Ал мұндай жағдайда нашар барлау қызметі өзін қалай ұстайды? Жалған деректер жасап, оған сенуді сұрайды. Айтпақшы, "Америкалық сайлауға Ресей араласты" деген ашық айыптауға негізделген жалған деректерді 2003 жылдармен салыстырып қарағанда жағдай әлі де өзгерген жоқ. Жалпылама түрде алғанда ақылды барлау қызметі мемлекет үшін көп ақша үнемдеп, ал ақымақ үлкен проблемалар туғызады.

Бірақ бір ведомствоның сәтсіздікке ұшырауы – мұның өзі ерекшелік. Егер Джордж Буш жеке өзі мен негізгі лауазымдарға тағайындаған адамдар ЦРУ-дан мұндай жалған ақпаратты талап етпегенде, Ирак апаты болмайтын еді. Осылайша, Теннет өзінің кеңсесін Саддамды АҚШ-қа қауіп төндіруші идеясын "халыққа сататын" агенттікке айналдырды. Бірақ оны сол дәуірдің барлық басты кейіпкерлері – қорғаныс министрінің орынбасары Пол Вулфовиц пен оның бастығы Дональд Рамсфелд, вице-президент Дик Чейни және ең алдымен президенттің өзі мәжбүрледі.

Мұны неліктен жасады? Өйткені, олар Американың кедергісіз басшылығы ретінде бүкіл әлемдегі жаһанданудың идеологтары болды. Олар сол бұрынғы лауазымдарында, 90-жылдардың соңында Конгрестің "Иракты азат ету актісін" қабылдауға қол жеткізді. Өздері комиссия құрып, іс жүзінде Ирактан келетін "қауіпті" ЦРУ байқамады деп айыптады (сонымен бірге Иран мен Солтүстік Корея да бар). Ал лаңкес террористер Нью-Йоркке соққы жасаған кезде ел басқарылмайтындай күйге душар болды.

Ал енді Бушқа келер болсақ, кітапта Саддам жай құбыжық еместігі және оны билікте қалдыру мүмкін емес екендігі айтылған.

Дрейпердің сөзіне қарағанда, әкімшілікте Иракта соғыс бастау туралы бір де бір пікірталас болмаған. Әңгіме, тек қана қашан және қалай болатыны туралы өрбіген.

Демек, идеялар алдын-ала іске асқан кезеңде, фактілер де оған сәйкес келуі керек. Олай болмаған жағдайда мемлекеттегі билеуші ​​таптың надандығы мен тозуы орын алады. Президенттер мен премьер-министрлерді немесе патшаларды қандай-да бір жолмен өзгерту мүмкін-ау, ал жалпы ұлтты ауыстыру қиын.

* – Қазақстан мен Ресейде тыйым салынған террористік ұйым.

183
Кілт сөздер:
соғыс, Джордж Буш, АҚШ
Шәмші Қалдаяқовқа музей ашылды

Түркістан облысында Шәмші Қалдаяқовқа музей ашылды

0
Шәмші музейі жас композиторлар мен әншілер тәу ететін зиярат орнына айналуы тиіс, деп атап өтті Өмірзақ Шөкеев

АЛМАТЫ, 14 тамыз – Sputnik. Түркістан облысында Шәмші Қалдаяқовқа арналған Қазақстандағы алғашқы музей ашылды. Бұл шара композитордың 90 жылдық мерейтойы қарсаңында Қалдаяқов туып-өскен Отырар ауданында өтті, деп хабарлады облыс әкімдігінің баспасөз қызметі.

Музейдің ашылу салтанатына өңір басшысы Өмірзақ Шөкеев қатысты. Ол Шәмшіге арналған музей демеушілер есебінен ашылғанын айтып өтті. 

"Бүгін айтулы мереке. Түркістан облысына келгелі Шәмшінің кіндік қаны тамған жерде оған арналған музейдің жоқ екенін білдім. Тіпті біздің бүкіл республикада "қазақ вальсінің короліне" арналған бір де бір музей жоқ. Аз уақыт ішінде кеткен кемшіліктің орнын толтыру үшін тапсырма беріп, демеушілер есебінен Шәмші музейін ашуды қолға алдық", - деді Өмірзақ Шөкеев.

Оның пікірінше, Шәмші музейі Жидебайдағы Абай музейі секілді жас композиторлар мен әншілер тәу ететін зиярат орнына айналуы тиіс.

Музей ішінде композитордың қолданған бұйымдары, саз шығаруға сеп болған мандолина секілді құнды жәдігерлер бар. Қазақстанның Ұлттық музейі Шәмші музейінің ашылуына орай композитордың бас киімін тарту етті.

Айта кетейік, Түркістан облысының орталығындағы жаңа музыка мектебіне Шәмші Қалдаяқов есімі берілді. Сонымен қатар музыка мектебінің алдында композитордың ескерткіші бой көтереді. Түркістан қаласындағы көшелердің біріне сазгердің есімі берілді.

0
Кілт сөздер:
музей, Шәмші Қалдаяқов
Тақырып бойынша
Нұрғали Нүсіпжанов болашақ жарымен бес жыл бұрын не туралы сөйлесті – видео
Қазақтың танымал тұлғаларының есімі қандай мағынаны білдіреді?
Мұхтар Шаханов бүгін 78 жасқа толды: жазушы туралы қызықты деректер