F-35A Lightning II ұшағы

Америкалық F-35 ұшағының кілтипаны қандай?

91
АҚШ-та F-35 Lightning II тікұшағын озық әуе техникасы ретінде таныстырса да, оның шикі тұстары аз емес. Физика заңдарын алдай алмайсың. Америкалық авиаконструкторлар бар күш-жігерін салғанымен осы іспетті аса қымбат жобалар ақталмай отыр

Жақында The Aviationist басылымы Эдвардс әуебазасының маңайында F-35A Lightning II жойғыш ұшағын B61-12 термоядролық бомбаны қолдану жағынан сынақтан өткізгені туралы хабарлады. 2023 жылы қаңтарда ядролық қаруды алып жүре алатын әскери ұшақты сертификаттаудан өткізу жоспарланып отыр. Осылайша, F-35А жойғыш ұшақтары термоядролық бомбаларды алып жүруге және қолдануға мүмкіндік алады. Оған қоса, B61-12 әуе бомбасын да жаңартты.  Оның қуатын 50 килотоннаға дейін арттыруға болады. Дәлдеу жүйесі де жетілдірілген.

F-35 Lightning II көпмақсатты бомбалаушы жойғыш ұшағын құру бағдарламасының құны, шамамен 1,3 триллион долларды құрайды. Негізі F-35-тің сан алуан модификациялары 2011 жылдан бері шығарылады. Бастапқыда мамандар осы машинаға үлкен үміт артты. Алайда іс жүзінде ол сенімді ақтамаған сияқты. Бұған дейін Пентагонга жақын Defense News басылымы F-35 Lightning II ұшағының шикі тұстарын жариялаған болатын. Оған сәйкес, F-35 жойғыш ұшағының жылдамдығы жаман емес. Толық форсажда бір минутқа жетпей, жоғары жылдамдыққа жете алады. Алайда 1 Махтан астам жылдамдықта бір минуттан кейін корпустың қызып кеткен тұсы шашылады, ал 1,6 Махтан кейін ұшақтың құйрығы сынып кетуі әбден мүмкін.

Негізі 5-ші буынға жататын жойғыш ұшақтың тұрақты жылдамдығы 1,4 Махтан төмен болмауы керек. Демек, технологиялық жағынан ешқандай өзгеріс болған жоқ. Ал F-35 ұшағы 4-ші буыннан шыға алмады.

Оқи отырыңыз: Су-35 ұшағы Сирия аспанында АҚШ барлау ұшағын бірнеше рет ығыстырды

Соңғы бір жылда мамандар F-35 ұшағының негізгі кемшіліктерін беске дейін азайтты. Алайда 100 миллион доллар тұратын машина үшін ол да көп болып тұр. Пентагон болса, экплуатациялық сипаттамасын шұғыл түзетіп шықты. Енді, F-35 дыбыс жылдамдығына дейінгі ұшақ болып саналады және қысқа қашықтықта жоғары жылдамдыққа жете алады. Дегенмен, тым жоғары жылдамдықтың салдарынан арнайы стелс-қаптамалар мен құйрық жағындағы көптеген антенналар бұзылады. Осыған байланысты F-35B пен F-35C жойғыш ұшақтарының 1,2 Махпен қанша уақыт жүре алатынын нақты нұсқаулықпен бекітілген. F-35A нұсқасы да баяу ұшады, радарға да көрінеді.

24 маусымда Air Force Magazine журналы әскери ұшаққа қатысты тағы бір жаңалықты жариялады. Сөйтсе, F-35A үлгісіндегі америкалық жойғыш ұшақтармен найзағайлы бұлттарға 25 мильден (шамамен 40 шықырым) кем қашықтыққа жақындауға болмайды. Себебі инертті газды генерациялау бойынша борттық жүйенің (OBIGGS) конструкциясына байланысты атмосфералық электр разрядтан жанар-жағармай бактары жарылып кетуі мүмкін. Бұған дейін OBIGGS жүйесіне қатысты сын-ескертпелер айтылған. Ал 2014 жылы оны модернизациядан өткізген болатын. Алайда жарылыс қауіп жойылған жоқ.

АҚШ F-35 жойғыш ұшағын еуропалық одақстарына сатуға тырысып келеді. B61-12 термоядролық бомба да соларға арналған. 2020 жылы сериялық өндіріс іске қосылады. Сол кезде америкалықтар Еуропадағы әскери базаларында B61-12 бомбаларын орналастыруды жоспарлап отыр.

Жалпы, АҚШ-тың авиақұрылыс саласындағы қателіктері аз емес. Бұған дейін бесінші буындағы F-22 Raptor жойғыш ұшағын құру тәжірибесі сәтсіз аяқталған болатын. Себебі бұл ұшақты радармен тез анықтауға болады. Бағасы да тым қымбат – 350 миллион доллар. 2030 жылға дейін Вашингтон алтыншы буынға жататын жойғыш ұшақтарды жасап шығарамыз дейді.

91
Кілт сөздер:
әскери техника, әскери ұшақ
Ауғанстан

Ауғанстан: америкалық басқыншылық талибанизациядан кейін жұмақтай көрінеді

40
Ауғанстан соғыс және террористік актілерімен америкалықтарсыз жаңа әлемге ақырындап аяқ басып келеді. Бұл әлем жаңа қарулы қақтығыстарға себепші болып, өңірлік көршілерге тұрақсыздық қаупін төндіріп тұр

Ауған ақиқаты бітімгершілік туралы декларацияларға сәйкес келе бермейді. АҚШ-пен келісімге қол қойғаннан кейін бес айдан соң "Талибан"* оқ атудың аяқталуы туралы Кабулмен келісе алмады. Жауынгерлер жаңа елді мекендерді басып алуға тырысып жатыр, әскери және полиция бекеттеріне, әскери базалар мен полиция учаскелеріне тұрақты шабуылдар жасалуда. Тамыз айының басында 37 әскери қызметші және полция қызметкері, 61 жауынгер және 43 бейбіт тұрғын қаза тапты.

5 тамызда Баглан солтүстік провинциясында жол бойындағы минаның жарылуынан 12 адам қаза тапты. Бір күннен кейін Баглан-Саманган тас жолында тәлібтер екі бензовозды өртеп, жеті бензовозды басып алды да, ондағы жанармайды бір литрі үшін 20 авганиден Пули-Хумриге сатып жіберді. Бұл "бизнеске" ауғандық қауіпсіздік күштері де көмек көрсете алмады.

Ислам мемлекеті* содырларының да "екінші тынысы ашылды" – 2 тамызда Джалалабадтағы түрмеге жасалған шабуыл салдарынан 29 адам қаза тауып (оның ішінде 10 террорист бар), 800 сотталушы – ИМ* мүшелері, тәлібтер және қарапайым қылмыскерлер қашып кетті.

Бейбіт өмірге қарай ілгерілеу елең еткізердей емес. Ауғанстандағы қамаудағы тәлібтер мен тұтқын жауынгерлермен алмасу аяқталуға жақын. Қауіпсіздік күштері өкілдерінен бостандыққа шығарылғандар саны 1005 адамға жетті, түрмеден 4750 тәліб шығарылды. Босатылған содырлар соғысқа қатыспау жөнінде міндеттемеге қол қойғанымен, олардың басым бөлігі қолына қайтадан қару алды.

Ауғанстан президенті Ашраф Гани тәлібтер тізіміндегі 400 террористі түрмеден босатудан бас тартып, мұны халықпен кеңесуді ұсынды. Бірақ, "Талибан"* 5 тамызда Лойя Джигри (халық өкілдерінің жиыны) өткізуге қарсылық білдіріп, оның заңды мәртебесі жоқ екенін алға тартты. Осылайша, тәлібтер өздерін елдің конституциясы мен қылмыстық кодексінен жоғары қойып отыр.

Ауғанстанның солтүстігінен тыныштық кеткен. Тәжікстан мен Өзбекстанға шекаралас жатқан Балх солтүстік провинциясы үкіметтік әсерилер мен тәлібтер арасындағы қақтығыстың ортасына айналып, шілде айының соңында ең қауіпті аймақ деп танылды.

Ауғанстанның елішілік процестері салдарынан ауған-тәжік шекарасындағы жағдай шиеленісіп, онда ондаған жауынгер ығысып жатқанын Душанбе мәлімдеді. Президент Эмомали Рахмон таулы Бадахшан автономдық облысының аумағындағы шекара учаскесін нығайту туралы тапсырма берді. Тәжікстан ауған-тәжік шекарасындағы қауіпсіздік мәселесін серіктес мемлекеттермен және халықаралық ұйымдармен тұрақты талқылап отырады.

Егер, тәлібтер жеңіске жетсе, Америка Құрама Штаттарымен арадағы келісімшарт талаптарына сәйкес, Ауғанстандағы Орталық Азия елдерінен келген жауынгерлердің кетуін талап етуі ықтимал. Дайындықтан өткен жүздеген жауынгердің Тәжікстан мен Өзбекстанға қайтуы жағдайды радикалдандырып, тұрақсыздыққа алып келуі мүмкін. Мұндай жағдайға ҰҚШУ мен Ресейді тарту арқылы бірлескен күштермен тоқтатуға болады. Одан кейін не болмақ?

"Талибан"* халықтың мүддесін қорғайтын топ емес, Тәжікстан, Өзбекстан және тағы басқа елдердің аумағында "орталық азиялық көктемді" таратуға ниеттенген пәкістандық жоба екенін түсіну керек. "Талибан"* жауынгерлері сыртқы ойыншылар үшін ең қолайлы соғыс құралы болып отыр.

Құрама Штаттарымен мақұлданған "Талибанның" билікке екінші рет келуі ауған халқы мен көршілес елдер үшін діни экстремизм мен есірткі саудасынан қарулы терроризмге дейінгі қауіп түрінде қала бермек. Ауғанстанның "тәлібтенуі" 32 миллиондық ел үшін білім алу мен мәдениетке, телевизия мен кинотеатрға тыйым салуды, көптеген мектептер мен университеттердің жабылуын, конституцияның шариғаттық сотпен ауыстырылуын, әйелдерді қоғам өмірінен аластатуды, тәртіп бұзғаны үшін ортағасырлық дарға асу және аяқ-қолды шабуды кеңінен пайдалануды білдіреді.

"Талибан"* өз жеңісіне сенімді және заңды ауғандық үкіметті "тазартуға" дайын. Тәлібтердің көшбасшысы Мавлави Хибатулла Ахундзада өткен аптада "Біздің жихад басқыншылықты тоқтату және Ауғанстанда ислам үкіметін құруға бағытталған болатын және осылай жалғаса береді. Сондықтан, АҚШ пен халықаралық қауымдастық "одан әрі проблемалар туындатуын тоқтатуы керек" дегенді айтты.

Батыл мәлімдеме. Проблемаға келсек, бүгінде тәлібтердің қарамағында 15 млн халық жүріп жатыр. Бұл Ауғанстан халқының тең жартысына жуық. Бұл адамдар таңертең үйінен шыққан кезде, қайтадан аман оралатынына сенбейді. БҰҰ Есірткі және қылмыс басқармасының мәліметі бойынша Ауғанстанда апиын өндірісі 2017 жылы 87%-ке артып, 9000 тоннаны құраған. Ал, америкалықтар тарапынан әскери қатысу болған жылдары есірткі шикізатын әзірлеу 40 есе өскен. Ауған апиынының жыл сайынғы контрабандалық көлемі 3 млрд долларға бағаланып отыр.

Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев
© Sputnik / Владислав Воднев
Олай болса, "Талибанмен"* идеология, жоспар және бағдарламалар бойынша көзқарас бір жерден шықпаса, тәлібтермен қалай бейбіт келісімге келуге болады? Ауған сенаты төрағасының орынбасары Мохаммад Алам Изидьяр мынандай мәлімдеме жасаған болатын: "Ауған халқы үшін Ауғанстандағы тәлібтер террористік топ екенін ұғыну маңызды. Біз кез келген ел тарапынан тәлібтермен байланыста болуға қолдау көрсетпейміз. Біз "Талибан"* мен "Ислам мемлекеті"* арасында айтарлықтай айырмашылық жоқ деп білеміз".

"Мождахедтер" қозғалысының ардагері және ауғандық саясаткер "Талибанған"* тікелей немесе жанама қолдау көрсету Орталық Азия елдеріндегі тұрақсыздықтың орын ауыстыруына ықпал етіп отырғанын айтты.

Ауғанстанда ештеңе өзгере қойған жоқ. Тек, Американың Пентагон бөлімшелерін қауіпсіз әрі қарқынды көшіріп алуға деген өз жоспары жүзеге асырылып жатыр. Жақында ғана АҚШ Гильменд, Урузган, Пактика және Лагман провинцияларындағы бес әскери базаны жапты. Жақын уақытта Ауғанстандағы америкалық әскерилердің саны 4 мың адамға дейін азайып, 2021 жылдың мамырына қарай нөлге теңеседі.

Ресей Ауғанстанның бейбіт, тұрақты, тәуелсіз және экономикалық дамыған мемлекет ретінде қайта қалыптасуына тұрақты қолдау көрсетіп келеді. Бірақ, Ресей Федерациясы мен ҰҚШУ елдерінің бұл бағытта нақты әрекеттер жасауына тәлібтердің әрекеттеріне деген сыни көзқарастың төмендігі кедергі келтіріп отыр. Ауғанстан СІМ басшысы Ханиф Атмар " бітімгершілік жайлы бұрынырақ ойлап, тәлібтерге біздің елден кетуі үшін лайықты ұсыныс жасау керек еді" деген өкінішін білдірді. Бірақ, ҰҚШУ-дың "Талибанға" деген көзқарасы еш өзгерген жоқ. Бұл қозғалыс заңды үкіметке қатысты қарулы зорлық-зомбылықты насихаттап, есірткі саудасына қолдау көрсетіп отырған топ.

* – Қазақстанда және бірқатар елде тыйым салынған террористік топ

40
Сирия

Батыс орыстардың Сириядағы әскери көмегін алғаш рет мойындады

63
Америкалықтар Мәскеудің, сондай-ақ Иран мен "Хезболланың" араласуының арқасында сириялық әскер заңсыз қаруланған топтардан елдің басым бөлігін қайтара алғанын мойындады

Орыстардың көмегі болмағанда, Башар Асад соғыста жеңіліс табар еді. Бұл жөнінде конгресстің зерттеу қызметі "Сириядағы қарулы қақтығысқа шолу және АҚШ әрекеті" атты 49 парақтан тұратын баяндамасында атап көрсетті, деп жазады РИА Новости. Әскери аналитиктер тағы қандай мәселеге мән беріп отырғаны және қандай болжам жасағаны жайлы төмендегі материалдан оқи аласыздар.

Құжатта Сирия картасы иллюстрацияланған. Елдің орталық, батыс және оңтүстік бөлігін Башар Асад үкіметі басқарып отыр. Тек, АҚШ-тың Ат-Танф әскери базасы орналасқан Иорданиямен шекарадағы шағын бөлікті ғана бұл есепке қоспауға болады. Солтүстік-батыстағы Мухафаза Идлиб – экстремистік топтар мен Түркияның билігінде. Солтүстіктегі және Евфраттан шығысқа қарай орналасқан аумақтар – Сирияның шамамен үштен бір бөлігі күрдтердің қолында.

Бұл жерде сарапшылар ақиқатты жасырып отыр. Себебі, дәл осы аумақтарды Вашингтон бақылап отыр. Америкалықтар мұнда аз – баяндамаға сәйкес, шамамен 600-ге жуық. Алайда, олар көмірсутекке бай бұл өңірдің негізгі мұнай кен орындары аумағында шепте тұр. Сонымен қатар, Сирияның шығысында жеке меншік әскери компаниялардың бірнеше жүздеген әскері бар. Құжатта АҚШ-тың бұл өңірде болуын ресми үкімет заңсыз деп танып отырғаны айтылған. Бірақ Вашингтон мұнай алқаптарын террористерден қорғау керектігін көрсетіп отыр.

Баяндама авторлары кейде Асад әскерімен қақтығыстар орын алатынын жасырмай жазған. Осылайша, осы жылдың ақпан айында Камышлы елді мекеніндегі бақылау-өткізу бекетінде сириялық әскерилер АҚШ қарулы күштерінің патрульдік қызметіне оқ атқаны айтылған. Ешкім зардап шеккен жоқ. Сонымен қатар, елдің солтүстік-шығысында ресейлік және америкалық әскери қызметшілер арасындағы тікелей қарсылас әрекеттерінің жиілегені ескертілген.

Желіде АҚШ әскерінің броньдалған машиналары Ресей әскери полициясының автокөліктеріне тосқауыл жасауға тырысып жатқан ондаған бейнероликтер таралуда. Жағдай оқ атуға дейін барған жоқ.

Жалпы, елдегі Иран нысандарына израильдік авиасоққылар және антиресейлік санкциялар Мәскеу мен Тегеранды Башар Асадқа қолдау көрсетуден бас тартуға немесе оған көмекті қандай да бір шектеуге итермелеуге ықпал етпегенін америкалықтар мойындап отыр.

"Мәскеудің Сирияны Таяу Шығыстағы өз ықпалын таратуға арналған плацдарм ретінде пайдалануға деген құлшынысы мен мүмкіндігін жетік бағаламады, - деп жазады аналитиктер. – Ресей, Иран немесе олардың жақтаушыларымен тікелей әскери қақтығыс болатынын жоққа шығара алмаймыз. Сондай-ақ, Мәскеу өзінің сириялық одақтасын қолдау үшін қаншалықты қитұрқы әрекетке бара алатынын түсіну керек".

Баяндама авторлары Дамаскіге қысым көрсету қиындап бара жатқанын өкінішпен мойындайды. Соғыс шебін ресейлік авиация мен арнайы әскердің арқасында сириялық астанадан әрі әкету мүмкін болды. Башар Асадтың саяси қарсыластарында қарсы қояр еш құралы қалмады. Сол уақыттан күрдтер Дамаскімен біртіндеп жақындасып келеді. Бұл орталықтағы билік шығыс пен солтүстіктегі бақылауын қайтадан өз қолына қайтарып алуы мүмкін екенін білдіреді.

2018 жылдың желтоқсан айында Дональд Трамп Ислам мемлекетін* жеңгенін мәлімдеді. Алайда, сарапшылар бұл топ әлі талқандалмаған деп санайды. АҚШ одақтастары 2019 жылдың наурыз айында Сириядағы ИМ*-ның соңғы тірек пунктерін басып алды. Бірақ, исламшылар Сириядағы да, Ирактағы да көтерілісшілерді басқару құрылымын сақтап қала алды. Яғни, олар әлі де соққы жасай алады.

"Келешекте Сириядағы ИМ* тағдыры біздің сол елде қауіпсіздік органдарын құру қабілетімізге байланысты, - дейді авторлар. – Бірақ, "Ислам мемлекетінің" қаупі ұзаққа созылады. Бізге террористермен күресуін жалғастыруы үшін алдағы уақытта да күрдтерді қолдау керек".

Тағы бір қауіп – әскери тұтқындар лагерлері. Мұнда қазірдің өзінде он мыңға жуық ИМ* жауынгерлері бар. Олар елдің солтүстік аумағында орналасқан және күрдтердің бөлімшелермен күзетіледі. Бұдан басқа, экстремистердің отбасыларына арналған лагерьлер бар. Ірі лагерьдің бірі – Әл-Холада террористердің 66 мыңға жуық әйелі мен бала-шағасы бар. Сарапшылар пікірінше, жауынгерлер ол жақта үгіт-насихаттарын жалғастырып жатыр. Ал ИМ* өз жақтаушыларын босату үшін шабуыл жоспарлап отыр.

Күрдтер билігі тұтқындарды күзетуге арналған күштердің жетіспейтіні жайлы бірнеше рет мәлімдеген болатын. Бірақ, америкалықтар көмектесуге асықпай отыр. Вашингтон жауынгерлердің туған елі олардың жаза мерзімін өтеу үшін өздеріне қайтаруды талап еткенімене, "өз" террористерін елге кіргізуге ешкім талпынып отырған жоқ. Сылтаулары таусылар емес.

Ең қауіпті нүкте – Идлиб провинциясы. Мұнда қазір Сирия, Ресей, Иран және Түркия әрекет етіп жатыр. АҚШ әскері мұнда жоқ, бірақ, америкалықтар "Әл-Каидамен"* байланысы бар жасақтарға бірнеше рет соққы жасады. Мемлекеттік емес құрылымдар "Хайят Тахрир аш-Шам"*, "Хурас ад-Дин"*, "Сирия ұлттық әскері", "Хезболла" және басқа да топтармен танылады. ИМ* жауынгерлері де бар.

"Идлибтің солтүстік аумақтары – оппозициялық күштермен бақыланатын жалғыз өңір, - дейді сарапшылар. – Жергілікті топтар – 2011 жылы Дамаскіге шабуыл жасағандардан қалғандар. 5 наурыздан бастап Идлибте Түркия мен Ресей президенттері келісімге келген бітім бар. Олардың әскері бірлесіп стратегиялық М4 тас жолын патрульдеп жатыр".

Баяндама авторлары жауынгерлер тарапынан болып жатқан оқ жаудыруға қарамастан, бітімгершілікті сақтау әзірше мүмкін болып тұрғанын айтады. Алайда, Түркия Идлибке әскер жіберуін тоқтатқан жоқ және жақында ғана қажет болған жағдайда соғыс әрекеттерін қайта жаңғыртуға дайын екенін мәлімдеді. Бұл Сириядағы соғыс жақын уақытта аяқталмайды дегенді білдіреді.

*Қазақстанда және бірқатар басқа елде тыйым салынған террористік ұйымдар

63
Кісен, архивтегі сурет

Ресей Қазақстанға ұйымдасқан топ құрған адамды тапсырды

0
Есірткі Қазақстанға поштамен жіберілген. Бизнесті ұйымдастырушы құжаттарды қолдан жасағаны белгілі болды

НҰР-СҰЛТАН, 10 тамыз - Sputnik. Ресей Қазақстанға есірткі контрабандасымен айналысатын трансұлттық ұйымдасқан топты құрған Қазақстан азаматы Стас Ларинды берді. Бұл туралы Ресейдің бас прокуратурасының баспасөз қызметі. 

Ол қылмыстық кодекстің 264-бабы 1-бөлігі (трансұлттық ұйымдасқан топты құру, жетекшілік ету)
286-бабы 4-бөлігі (есірткі және психотроптық заттар контрабандасы), 297-бабы 4-бөлігі (есірткі және психотроптық заттарды заңсыз сату және сақтау) және 385-баптың 2-бөлігі (жалған құжат қолдан жасау) бойынша айыпталып отыр.

Ларин 2016 жылы есірткі контрабандасымен айналысатын трансұлттық ұйымдасқан топ құрған. 2017 жылдың қазан айына дейін жетекшілік етті.

Ларин 2019 жылдың желтоқсанында Новосибирск  облысында ұсталды. Жуырда Стас Ларин арнайы конвоймен Қазақстанға жеткізілді.

0