Театр және кино актері Аян Өтепберген

Аян Өтепбергенмен сұхбат: актер неге өкінетіні, кемшілігі және отбасы туралы айтты

940
(Жаңартылды 20:51 03.12.2019)
Күні кеше "Дарын" жастар сыйлығының иегері атанған театр және кино актері Аян Өтепберген алғаш рет отбасы мен табысты шығармашылық жобалары туралы әңгімеледі

АЛМАТЫ, 3 желтоқсан — Sputnik, Томирис Сағындық. Қараша айында бірнеше тың туындыда басты рөлді сомдаған өнер иесі мұның астарында еңбек пен маңдай тердің жатқанын айтты.

31 қазан күні Аян Өтепберген басты рөлді сомдаған "Айналар" ("Зеркала") туындысы қазақстандық кинотеатрлардан көрсетіліп, көрерменнің ыстық ықыласына бөленді.

"Біреудің қайғысына тұз сепкіміз келген жоқ"

"Бастапқыда фильм Денис Теннің жағынан түсірілгенін іштей қаладым. Қазір олай болмағанының дұрыстығына көз жеткізіп отырмын. Көбінесе фильмнің табысты болғаны, ұнағаны туралы айтты деп жатырсыз. Бірақ жағымсыз сындардың да болғанын жасыру қажет емес деп ойлаймын. Рас, "Ұятсыздар! Денис Теннің жағдайы арқылы ақшаға кенеліп жатырсыңдар" деп жазғандар бар. Әркім пікір білдіруге құқылы болғандықтан, кез келген адамның жеке ойын сыйлаймын. Мақсатымыз — біреудің қайғысына тұз себу емес, қоғамдағы Денис Тенмен болған оқиға, Нұр-Сұлтандағы Әліби тақырыбы сынды өзекті проблемаларды айшықтау. Жалпы көрермен қауымға ұнап жатқанына қуаныштымын", — деді Аян Өтепберген Sputnik Қазақстан тілшісіне берген сұхбатында.  

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Аян Отепберген (@otepbergen_ayan)

Өнер иесі қоғамда өзінің кейіпкері Ақыл секілді азаматтардың көп екеніне тоқталды. Осы орайда ол бақытқа әркім әртүрлі жаста жететінін еске салып, ешуақытта мойымауға кеңес берді. Мұнымен қатар, ол өмірде әрдайым әділеттіліктің бар екеніне сенетінін жеткізді.

Актер ең қымбат гитарасын қалай ұрлатып алды?

"Кемшіліксіз адам болмайды. Бала күнімде ұрлық жасаған кездерім болған. Ал қазір бумеранг заңына қатты сенемін. Сол себепті кез келген тауып алған затты қалтама салуға емес, иесіне қайтаруға асығамын. Заттарымды көрінген жерде қалдырып кете беретін әдетім бар. Ертеңгі күні менің де заттарымды қайтарып беріп жатса, қуанып қалатын едім.

Бірде көлігімнің терезесін сындырып, гитарамды ұрлап әкетті. Ал ол гитараны алғаш өз еңбегіммен тапқан ақшаға арнайы дүкенге барып, түпнұсқасынан таңдап тұрып алған едім. Осы оқиғаның қатты әсер еткені соншалық, ол туралы Instagram парақшамда жазба қалдырдым. Мамандығымның арқасында осындай жағдайлардың алдын алайын деген де ой болды", — дейді өнер иесі.

25 қараша күні актер басты рөлдердің бірін сомдаған тағы бір "Дала қырандары" атты Қазақстанда бұрын-соңды болмаған ерекше телехикая көрсетіле бастады. Туындының өзгелеріне ұқсамайтын тұсы — телехикая ұшқыштар туралы, сондай-ақ, әуеде де түсірілімдер болған. 

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Аян Отепберген (@otepbergen_ayan)

"Бұл жоба — жүректен шыққан туынды десем артық емес. Оның үстіне режиссері өзіміз қатарлы Дархан Төлегенов есімді жас жігіт болды. Ойымыз бір жерден шығып, барлығымыз идея алмасып отырдық.

Телехикаядағы менің кейіпкерім де, мен де әскери адам болуды армандағанбыз. Шынайы өмірде 27 жасқа толып кеткендіктен, өкінішке қарай, әскерге бара алмаймын. Бірақ, оқуға түсе алмаған жағдайда әскерге кетемін, өмірім әскермен байланысты болады деп жоспарлаған едім", — дейді актер.

"Театрда жауапкершіліктен жұрдаймын"

Кино әлемінде үнемі басты рөл бұйырса да, театрда салмақты рөлдері аз. Бұған себеп те жоқ емес. Актер мұны кино саласындағы тығыз жұмыс кестесімен байланыстырды. Бүгінде ол "Абай", "Қоштасқым келмейді", "Ақтастағы Ахико", "Мұқағалимен сырласу" сынды туындыларда ойнайды.

Дарын жастар сыйлығының иегері Аян Өтепберген
© Photo : Аян Өтепбергеннің жеке архивінен
"Дарын" жастар сыйлығының иегері Аян Өтепберген

"Театрда рөлдерім аса көп емес. Ол жақта жауапкершіліктен жұрдаймын (Күлді.) Өйткені үнемі киноның түсіріліміне кетіп қала беремін. Ал кинода өзімді суда жүзіп жүрген балықтай сезінемін. Сондай-ақ, қазір басты рөлді иелену бұрынғыға қарағанда аса қиын еместігін айтқым келеді. Тіпті, жаңадан келген актерге бұйыруы мүмкін. Бұл — талап күшті емес деген сөз емес, керісінше жасы үлкен тәлімгерлеріміз жастардың үйренгенін қалайды. Басты бір ғана шарт — талантты болу", — дейді актер.  

Аян Өтепберген түсірілім барысында әртүрлі жарақат алғанын, тіпті, бірнеше күн ауырып қалған күндерінің болғанын айтты. Сәбит Әбдіқалықов пен Айгүл Иманбаеваның ұлы Асылжан таспалаған "Странник" қысқаметражды фильмінің түсірілімі кезінде суық тиіп, бір апта төсек тартып жатқан.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Аян Отепберген (@otepbergen_ayan)

Шаршап-шалдыққанда, демалғысы келгенде айналысатын хоббилері бар. Ол — ән айту, әуен жазу, сурет салу, балық аулау және кітап оқу.

"Бірақ, шыны керек, соңғы уақытта кітап оқуға көп көңіл бөле алмай жүрмін. Бала күнімде ауыл кітапханасынан кітаптар алып, соларды жата-жастана оқитынмын. Ол уақытта ауылда кешкі сағат ондар кезінде жарық сөніп қалады. Сонда шырақданды алып оқып жатсам, жасы үлкендер "Көзің қыли болатын болды" деп ұрысатын. Жуырда Семей қаласына гастрольдік сапармен барып, "Абай" қойылымын қойып қайттық. Енді "Абай жолын" тағы бір мәрте оқып шыққым келіп жүр", — деді актер.

Актердің ең үлкен арманы қандай?

Аян Өтепбергеннің басты армандарының бірі — голливудтық фильмге түсу. Өйткені, кино шеберлерінің барлығы сол жақта. Өзге жандар секілді актер арман-мақсаттары туралы орындалғанша айтқанды жөн көрмейді.

"Бір жағынан "Не үшін голливудтық фильмдерге түсуіміз керек?" деп ойлаймын. Бірақ көкейімде осындай арманның бары жасырын емес. Ол жаққа кімнің барғысы келмейді? Қазір ақырындап тіл үйреніп, дайындалып жатырмын. Етікші өз етігін тіге алмайды демекші, анамнан ағылшын тілінен сабақ алып көрмеппін (Актердің анасы ағылшын тілі пәнінің мұғалімі - Sputnik). Алайда қанда бар болған соң,  курсқа барып, тез үйреніп алдым", — деп күлді ол.

Аян Өтепберген анасымен
© Photo : Аян Өтепбергеннің жеке архивінен
Аян Өтепберген анасымен

Сондай-ақ, өнер иесі алғаш рет отбасы туралы сөз қозғады. Осы күнге дейін жанына жақын адамдар туралы еш жерде айтпаған-ды. Бұған жеке өмірі мен жеке кеңістігін халыққа жария етуді ұнатпауы себеп.

Актер Алматы қаласында дүниеге келсе де, балалық шағы Тараз бен Шымкент қалаларында өткен.

"Алматыда үшінші ұрпағына дейін тұрмаған адамдар өзін "алматылықпын" деп айта алмайды. Бірақ бәрібір Алматыны мендей жақсы көретін адам жоқ шығар. Өзіме отбасым, ал халыққа өнерім тиесілі. Отбасым туралы Sputnik Қазақстан оқырмандарына бірінші рет айтып тұрмын десем, өтірік емес болар. Әкем Тараз қаласындағы СХИ-ды тәмамдаған. Дәл қазір өзінің механик мамандығы бойынша Мұхтар Әуезов атындағы мемлекеттік академиялық драма театрында жұмыс істейді.

Ал анам Таразда өзім білім алған №8 гимназияда ағылшын тілінің мұғалімі болды. Бүгінде ұлттық киімдер тігетін компанияда менеджер қызметін атқарады. 1987 жылғы әпкем тұрмыс құрған, екі ұлы және бір қызы бар. Өзімнен кейінгі қарындасым Аружан Әл-Фараби атындағы қазақ ұлттық университетінде "Туризм" саласы бойынша білім алып жатыр. Қазір барлығымыз Алматы қаласында тұрып жатырмыз", — деді Аян Өтепберген.

Актердің айтуынша, басқа салада жүргеніне қарамастан, қарындасы өте өнерлі. Кез келген іске икемі бар. Осы орайда, ол отбасындағы қыздарға ерекше еркелейтінін де жасырмады.

Өзінің таныстары көп болғанымен, ашылып сыр шертісетін жан достары санаулы. Ең бастысы — осы санаулы жандары өзін сөзсіз түсініп, керек сәтте жанынан табылады.

Ең үлкен кемшілігім — қызуқандылығым дейді актер
© Photo : Аян Өтепбергеннің жеке архивінен
"Ең үлкен кемшілігім — қызуқандылығым" дейді актер

"Ең үлкен кемшілігім — қызуқандылығым"

Сұхбат барысында актер "Қазақ хандығы" телехикаясында серік болған тұлпарын еске алды. Өкінішке қарай, бүгіндері бұл атты көруге мүмкіндігі жоқ.

"Ол басында Керейдің аты болды. Жәнібектің де аты айғыр болып, екеуінің басы бір қазанда піспеді. Түсірілім барысында екеуі кісінісе берді. Ақыры менің момындау атымды Керейге беріп, бұл тұлпар мен сомдаған Бұрындық сұлтанға бұйырды. Багаж жанына адам жолап кетсе, қызарып, жындана бастайтын. Қаншама көліктің есігін сындырып кеткен еді. Ол туралы бір кітап жазуға болатын шығар. Бір шетінен Бұрындық — менің ең сүйікті кейіпкерлерімнің бірі. Яғни кейіпкеріме дәл осындай асау ат жараса түскендей", — деді ол.

Қызуқандылық серік болған тұлпарында ғана емес, өзінде де бар. Жұдырық ала жүгірмесе де, намысына тигендерді оңдырмайтынын жасырмады. Алайда 5 минуттан кейін өкініп қалып, өзіне келесі жолы олай жасамаймын деп уәде береді. Бұл уәдесі орындалмай қалатын кездер көп.

Аян Өтепбергеннің әрдайым жанында ұстайтын тағы бір серігі — арлан қасқырдың тісі. Оны бойтұмарға баламаса да, үнемі жанында алып жүруге тырысады.

Актеры Аян Утепбергенов, Асылхан Тулепов и Куралай Анарбекова делают селфи с Димашем Кудайбергеновым
© Sputnik / Владислав Воднев
"Тәуелсіздік ұрпақтары" жастар жылының ашылу салтанатында

"Отбасымнан артық бақыт та, байлық та жоқ"

Сөз соңында актер өміріндегі ең бақытты күнді қалай елестетінін баяндап берді.

"Айналар"фильмін көрген болсаңыздар, Ақыл айтқан бақытты күнді кез келген ер азамат аңсайды деп ойлаймын. Яғни мен де отбасы мен бала-шағасын, жаны мен жүрегіне жақын адамдарын бәрінен артық қоятын адаммын. Тәулікте 24 емес, одан да көп сағат болғанда, барлығын да ата-анаммен, туған-туыстарыммен, өмір атты ұзақ жолда серік етіп таңдаған сүйіктіммен өткізетін едім. Мен үшін отбасымнан артық бақыт та, байлық та жоқ", — дейді Аян Өтепберген.

Сондай-ақ, актер әндерін сүйіп тыңдайтын жандарға ерекше тосынсый әзірлеп жатқанын айтып қуантты. Әзірге мұнысы құпия болып қалмақ.

940
Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов

Қашықтан оқыту қашан аяқталады Аймағамбетов эксклюзивті сұқбат берді

16955
(Жаңартылды 11:17 14.09.2020)
Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов Sputnik Қазақстан тілшісіне берген эксклюзивті сұқбатында көпті мазалап жүрген сауалдарға жауап берді

НҰР-СҰЛТАН, 12 қыркүйек – Sputnik, Ксения Воронина, Арман Асқар. Қазақстан коронавирустың шарықтау шегінен өтті. Дегенмен, тұмау маусымы кезінде вирустың екінші толқыны басталып кетеді деген қауіп бар. Сол себепті жаңа оқу жылын қашықтан білім беру форматында бастауға шешім қабылданды.

Мектепте кезекші сыныптар ашылса да, оған, көбінесе, бірінші сынып оқушылары барып жүр, қалғаны үйде отырып, сабақ оқиды. Сөз жоқ, ондайда ата-аналарға көп салмақ түседі. Себебі баланың жұмыс орнын жасақтау, техниканы орнату, сабақ барысы мен үй тапсырмасын қадағалау сияқты қосымша жұмыс пайда болады.

Sputnik Қазақстан тілшісіне сұқбат берген білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов қашықтан оқытудың артықшылығы мен кемшілігіне тоқталып, дәстүрлі форматқа ауысудың мерзімі туралы айтып берді.

- Асхат Қанатұлы, бүгінде қашықтан оқыту процесіне қатысты арыз-шағымдар аз емес. Әсіресе, ата-аналар тарапынан жиі сын айтылады. Көбісі балаларға көмектесеміз деп, еңбек демалысын қыркүйекке ауыстырған екен. Біреулер жұмысты мүлдем тастап кеткен. Енді, біреулер біраз ақша шығарып, балаларын білім беру орталықтарына беріп жатыр. Қашықтан оқыту шешімін қабылдағанда осы мәселелер неге ескерілмеді?

- Қашықтан білім беру шешімі эпидемиологиялық жағдайға байланысты қабылданған болатын. Біз де заңға бағынамыз, бас санитарлық дәрігердің қаулысын және жергілікті жердегі санитар дәрігерлердің шешімін орындауымыз керек. Олар карантиндік режимді реттеген, мектептерге қатысты шешімді де қабылдап отыр. Біз болсақ, осы шешімді орындап, қажетті жағдай жасап келеміз.

Ал ата-аналарды қолдау мәселесіне келетін болсақ, білім министрі ондай сұрақтарды қарамайды. Әлеуметтік қорғау және санитарлық қызмет мәселесі менің құзіретіме жатпайды.

Тағы оқыңыз: Депутат білім министріне шүйлікті: ведомство жауабы қандай

Негізі, қашықтан оқытуға қатысты арыз-шағымдар бізде ғана емес, басқа жақта да көп. Өзге елдердің бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілерін қарап шықсаңыз, бәріне ортақ бір тенденцияны байқайсыз. Барлық жерде ата-аналар тарапынан сын айтылады. Себебі барлық жерде оларға қосымша салмақ түсіп жатыр. Сосын барлық жерде педагогтер балаларға көбірек білім беруге тырысады. Содан баланың онлайн сабақта отырғанын талап етеді.

Біз де халықаралық тәжірибені зерделейміз, шетелдегі әріптестерімізбен сөйлесіп тұрамыз. Әлем бойынша қашықтан оқытуға қатысты барлығына ортақ бірнеше проблеманың бар екенін көріп отырмыз. Мәселен, бізде қашықтан білім берудің сапасы төмен дейді. Өйткені интернеттің жылдамдығы баяу. Алайда жақсы интернеті бар дамыған мемлекеттердің өзінде қашықтан және дәстүрлі жолмен берілген білімнің арасында үлкен айырмашылық бар.

Негізі, біз де мектептердің ашылғанын қалаймыз және балалардың дәстүрлі форматта білім алғанын қолдаймыз. Иә, мұғалімдер үшін арнайы курстар ұйымдастырылды. Дегенмен, олардың жаңа форматта жұмыс істеу дайындығына қатысты мәселе бар.

- Биыл төртінші тоқсан төтенше жағдаймен тұспа-тұс келді. Артынан қашықтан оқыту жүйесі енгізілді. Ашығын айту керек, сол кезде оқушылар босаңсып кетті. Олардың білімін бағалау жағынан да жеңілдік жасалды. Қазір баға қою жүйесі өзгерді. Тіпті, бала онлайн-сабаққа уақытында қосылмаса, бағаны төмендету жағдайлары да бар. Мектеп формасын кию керек дейді. Сонда қашықтан білім алатын баланың білімі қалай бағаланады? Нақты бір регламент бар ма? 

- Мұғалім баға қойғанда тым қатты болмауы керек. Біз болсақ, осы жұмысты тым қатты регламентке де салып жібермеуіміз қажет. Себебі пәндер, сабақтар, жалпы педагогикалық жұмыс – бұл шығармашылық процесс. Бүгінде жалпы рекомендациялар бар. Соның бәрі мұғалімдерге арналған курстарда талқыланған болатын.

Сосын бала онлайн-сабаққа қосыла алмады, мектеп формасын кию керек дейсіз, ондай фактілер жалпыға бірдей емес екені белгілі. Үш миллион оқушының бәрі солай білім алып жатыр деп қабылдамау қажет. Онлайн-сабақтар кезіндегі эксцестер де солай.

Мен мұғалімдерді қорғап отырған жоқпын. Бірақ педагогтерге де қашықтан білім беру оңай емес екенін түсінуіміз керек. Қазір маңызды трансформация жүріп жатыр. Педагогтер, оқушылар мен ата-аналар жаңа жағдайға бейімделуде.

Бүгінде 500 мыңға жуық педагог жаңа жағдайға тап болды, проблемалар да бар. Бірақ сабақтар жалғасуда. Иә, кей кезде асыра сілтеу де бар. Мен төртінші тоқсанда анық бір нәрсені айттым, баланы экранның алдына мектеп формасында отырғызудың қажеті жоқ. Барлық бала экранның алдында отырсын деген талап жоқ. Бір жерде байланыс дұрыс істемесе, оқушыларға бейнетрансляцияны ағытуға рұқсат болсын деп кеңес бергенбіз.

Біз әріптестерімізбен осы іспетті жағдайларды күнде талқылап отырамыз, кемшін тұстарын көрсетеміз, жаңа жолдарын ұсынамыз. Мен өзім аптасына, кем дегенде үш рет білім беру бөлімдерінің басшыларын жинап, кеңес өткізіп тұрамын.

Біз стриминг қосамыз да, оған 300-ден астам адам кіре алады. Олардың ішінде жергілікті жердегі әдістемелік кабинеттер де бар. Жазда тікелей мектеп директорларымен жұмыс істедік. Бүгінде арнайы чаттар бар, сол жерге барлық шешімді жіберіп отырамыз. Мектеп директорлары бәрін біліп отырады. Осылайша, әрбір педагогке министрліктің ұстанымын жеткізуге мүмкіндік бар.

- Сіз өзіңіз қашықтан оқытудың қандай артықшылықтарын көріп отырсыз? Жаңа мүмкіндіктер бар дейді...

-   Негізі, білім беру синхронды ("онлайн" немесе "стриминг", ондайда оқу процесі тікелей эфир арқылы жүргізіледі - Sputnik) форматтан бұрын асинхронды сипатта болуы керек. Бұл – қашықтан оқыту қағидаттарының бірі.

Бала 6-7 сабақ бойы экранның алдында отыра алмайды, үнемі отыруға да міндетті емес. Ал онлайн-сабақ кезінде оқушыны "5 минутқа кетіп қалғаны" үшін жазаласа немесе бағасын төмендетсе, олай істеген дұрыс емес. Ондай жағдайлар бар шығар, бірақ көп емес сияқты.

Тағы оқыңыз: Қашықтан оқытуға 70 млн доллар бөлінгені рас па - Аймағамбетов жауап берді

Бүгінде педагогтердің басым бөлігі синхронды білім берудің тиімсіз тұстарын түсінді. Ал асинхронды формат кезінде бала қалаған уақытта сабақ оқиды. Қашықтан оқытудың артықшылығы да сол, оқушы берілген тапсырманы өзіне ыңғайлы уақытта орындай алады. Дәл осы артықшылықты тиімді пайдалану қажет. Педагогтерге арналған курстар кезінде біз осы мәселеге баса назар аудардық. Бір жерде асыра сілтеу болып жатса, оны түзейтін боламыз.

- Қашықтан оқытудың тағы бір артықшылығы бар емес пе? Ата-аналар мектеп бағдарламасын терең зерделей бастады, оқулықтарға қатысты сұрақтары да көбейді. Бұған дейін сіз оқулықтарды құрастыру тәсілдері өзгереді деп айтқансыз. Авторлар мен сарапшыларға арналған оқыту шаралары болады дедіңіз. Осы жұмыс басталды ма?

- Бұл жұмыс атқарылып жатыр. Өткен аптада мен баспалар, авторлар мен сарапшылармен кеңес өткіздім. Авторлар мен сарапшылар үшін университеттерде арнайы курстар ұйымдастырылды. Бұл жерде маңызды бір мәселені ескеру керек, мықты мамандардың барлығы бірдей дидактика мен педагогика жағынан жақсы оқулық шығара бермейді. Авторларға да көмек пен қолдау қажет. Оған қоса, мектептерде әдістеме де, оқу бағдарламалары да өзгерді. Сондықтан барлық оқулық сараптама мен апробациядан өтуі керек. Сол жерде мұғалімдер, сарапшылар мен авторлар бәрін қарайды, талқыға салады, бір шешімге келіп, өзгеріс енгізеді.

Талқылаудан кейін апробация басталады. Біз балалардың жаңа оқулықты қалай қабылдағанын зерделейміз. Мұғалімдерге қаншалықты қиын болды, осы жағын да қараймыз. Содан барып бағдарлама бекітіледі де, оның негізінде оқулық басылып шығады.

Сосын мектеп оқулықтарын шығаратын баспаларға жаңа талаптар қойылып отыр. Мәселен, оқулықтардың электронды нұсқасы тегін болуы шарт.

- Жаңа стандарт бойынша жазылған оқулықтар қашан шығады?

- Біз осы жұмысты 12 жылдық білім беру жүйесіне көшу шараларымен үндестіруіміз керек. Әйтпесе, екі жұмыс болып кетеді, бюджеттен артық шығын шығады. Бала бірінші сыныпқа барған кезде жаңа оқулықтарды да алуы тиіс. 

- 2021 жылы 12 жылдық білім беру жүйесіне көшу жоспарланған болатын. Қашықтан оқытудан кейін осы жоспар кейінге шегеріле ме?

- Жоқ, ол әсер етпейді. 12 жылдық білім беруге көшу жоспар бойынша атқарылып келеді.

- Коронавирус шыққанда пандемия 2023 жылға дейін жалғасады деген болжам болған. Осыған байланысты "қашықтан оқыту үш жылға созылуы мүмкін" деген негативті сценарийді қарастырып отырған жоқсыз ба?

- Жоқ, қашықтан оқыту үш жыл болмайды. Біз біртіндеп дәстүрлі білім беру формасына көшуді жоспарлап отырмыз.

- Сонда осы жоспардың мерзімі қандай? Қашықтан оқыту қашан аяқталады?

- Соңғы шешімді бас санитарлық дәрігер қабылдайды. Дәл қазір ол шешімнің қай кезде шығатынын айта алмаймын. Әзірше, қашықтан оқытуды тек бірінші тоқсанда ғана қалдыруға ұсыныс жасалды.

- Ашығын айту керек, бүгінде мектеп тапшылығы мәселесі әлі де бар. Нұр-Сұлтанның өзінде орын тапшылығы сезіледі. Карантин болмай тұрғанда кейбір сыныптарда 40 оқушы отырды. Енді, пандемиядан кейін қатаң санитарлық талаптар болады. Осындай жағдайға дәстүрлі білімге көшу шаралары қалай атқарылады?

- Енді, республика бойынша 7 мың мектептің барлығы толып тұрған жоқ. Басым бөлігі бір ауысыммен жұмыс істейді. Сосын шағын жинақты мектептер бар. Мәселен, ауыл мектептері жартылай бос тұр. Ондай мектептер жылда жабылады, себебі бала жоқ, адамдар ауылдан қалаға көшіп жатыр. Содан қаладағы мектептер балаға тез толып кетеді.

Ал оқушы көп болса, мектеп инфрақұрылымы да соған сай болуы қажет. Спорт залдары, асхана, компьютерлік техника – бәрі-бәрі бала санына сәйкес жасалауы шарт. Егер мектепте 25 балаға бір компьютер келсе, онда цифровизация туралы айтудың өзі қисынсыз.

Мәселен, қазір компютерлерді тым көп алып жатырсыңдар деп сын айтатындар аз емес. Соның бәрін не үшін алып жатырсыңдар дейді. Бүгінде осы шаралардың арқасында 5 оқушыға бір компьютер келеді. Демек, жағдай өзгерді. Солай емес пе?

Бұдан бөлек, физика, химия мен биология кабинеттерін жасақтау, мультимедиялық кабинеттер мәселесі бар. Бұның барлығы пандемияға қарамастан, шешіліп жатыр.

Әрине, коронавирус пандемиясы білім беру жүйесіне өз әсерін тигізді. Дегенмен, қазіргі жағдайды тиімді пайдалансақ, білім беру саласын модернизациядан өткізіп алуға мүмкіндік бар.

Анықтама: 2020-2021 оқу жылында 3,3 миллион оқушы білім алуға кірісті. Олардың ішінде бірінші сыныпқа барған 352 мың бала бар.

Бастауыш сынып оқушылары кезекші топтарға барып, мектепте сабақ оқи алады. Бұдан бөлек, шағын жинақты мектептің балалары дәстүрлі форматта білім алып жүр. Жалпы, ондай оқушылардың саны 800 мыңға жуық. Ал 2,6 миллион бала қашықтан сабақ оқиды.

16955
Кілт сөздер:
коронавирус, мұғалімдер, оқушылар, Білім және ғылым министрлігі, Асхат Аймағамбетов
Арман Дүйсенов

Композитор Дүйсенов: орындаушының бейғамдығынан әнімнің бағы жанбай қалды

934
(Жаңартылды 10:45 10.09.2020)
Композитор мәдениет саласындағы басшылық қызметке баруға ниетті екенін жасырмады. Себебі өзі секілді ұлт жанашырлары ұлттық идеология жолында қызмет етуі керек деп санайды

АЛМАТЫ, 10 қыркүйек – Sputnik. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, композитор, продюсер әрі тележүргізуші Арман Дүйсенов карантин кезінде шығармашылығын тоқтатпай, қазақтың ұлы ақыны Абайға арнап екі ән жазған. Sputnik Қазақстан тілшісіне берген сұхбатында композитор эстрада әншілерінің арасында кіммен жиі жұмыс істейтінін, атын қалың қазаққа әйгілі еткен әндері мен кей әннің не себепті бағы жанбай қалғаны жайлы айтып берді. 

- Арман аға, жарты жылдан бері карантинде отырмыз. Пандемия сіздің шығармашылығыңызға қалай әсер етті?

Иә, бұрын қолымыз босамай, көп жағдайда атүсті студияға келіп, белгілі бір уақытта музыка жазатын едік. Қазір тәулік бойына қол босап, шығармашылықпен еркін айналысуға мүмкіндік туды. Жұмыс санымен емес, сапасымен өлшенеді емес пе? Сондықтан қанша ән жазғанымды емес, қандай ән жазғанымды айтайын. Ұлы Абай Құнанбайұлының әруағына арнап ақын Иран Ғайыптың өлеңіне екі әдемі ән дүниеге келді, бірін – Толқын Забирова орындайды, екінші әннің орындаушысы әлі бекітілген жоқ. Одан бөлек әнші Айдана Меденованың орындауында "Мінәжат" деген ақын Ақберен Елгезектің өлеңіне бір ән жазылды. 

Арман Дүйсенов
© Photo : Арман Дүйсеновтің жеке архивінен алынды
Композитор карантин кезінде екі ән жазғанын айтты

Әнші Дильназ Ахмадиева қазақша ән салуды жоспарлап отыр. Осы елдің тумасы болған соң, халықтың жағдайын көріп отырған соң, ниеттеніп "Бақыт тілеймін" деген ән дайындап жатыр. 

- Қазір "Қазақконцерт" бірлестігінде қызмет етіп жатырсыз ба?

Жоқ, өнер бірлестігі басшысы орынбасарының қызметіне тағайындалып, ол жерде бір жыл жұмыс істедім. Жұмыс барысында астана мен Алматы арасында үздіксіз жүру керек болды немесе сол жаққа көшу қажет еді. Ол жақта баспана мәселесі де мезгілінде шешіле қойған жоқ. Кейіннен Алматыда филиал ашылу туралы айтылған, осыны жоспарлап жүргенде пандемия басталып кетті. Әзірше ол жерде қызмет етпеймін. 

- Композитор ретінде "хит" деп қай әніңізді айта аласыз? 

Музыкалық тағылымы мен күрделілігі жағынан биік тұратын туынды жетерлік. Ал мені алғаш елге композитор ретінде таныстырған үш ән бар. Ол – Алтынай Жорабаеваның орындауындағы "Ағажан" әні, Ұлықпан Жолдасовтың орындауындағы "Шаттығым сенсің" және Динара Қырықбаевамен бірге салған "Ұстазым менің" әні. Одан кейін "Музарт" репертуарындағы "Қайдасың?" әнін ерекше атауға болады. Қаламыңнан туған, жаныңнан өрілген дүниелер болғаннан кейін бөліп, мынау әдемірек деп айту қиын.

- Орындаушысына қарай бағы жанбай қалған әніңіз болды ма?

Орындаушысы емес, әншінің бейғамдығына қарай бағы жанбай қалған ән болды. Ақылбек Жеменей бауырымның орындауында өзім үшін қымбат "Тырналар" деген ән бар. Тыңдаған адамға ерекше әсер ететін әдемі туынды. Бірақ ән көңілден таса қалып кетті. Мұндай "әттеген-ай" дейтін кез, өкінішке қарай, болып тұрады. 

- Қай әншімен бірге көптен бері жұмыс істейсіз?

Қазақтың бар әншісі өте талантты, сол себепті кіммен жұмыс істесем де жұмысымнан ләззат аламын. Әншілерге дарын бабаның қанымен, ананың сүтімен дарыған. Себебі бойында дарыны жоқ өнерпаз адамның елдің ықыласына бөленуі екіталай. Мен ерекше құрметтейтін топ – "Музарт". Егер "Музарт" менің әнімді орындаса, ол мен үшін ерекше қуаныш, ерекше жетістік. Мақпал Жүнісова апайымыздың өзіндік орны бар, Роза Рымбаева, "Нұр-Мұқасан" тобымен де жұмыс істеп келемін. Кейінгі толқын әншілерден "Кешью" тобын ерекше атай аламын. Себебі бұл топтың орындауындағы "Туған жер" атты әнім көпшіліктің ыстық ықыласына ие.

- Ал қаламақыға келгенде қандай бағаны айтасыз? Әнді тегін беретін кездер бола ма?

Композиторлардың қатып қалған бағасы жоқ. Шығармашылық деген зат емес, саудаласатын дүкен емес. Осы орайда әнді сатпаймыз, әнді орындауға құқық бергеніміз үшін қаламақы аламыз деген жөн болар. Ал оның бағасы адамның жағдайына байланысты. Көбіне әнді жаздырушы еңбегіміздің ақысын төлеуге ілтипат танытып жатады. Себебі бұл біздің негізгі кәсіби табыс көзіміз. Кейде әншінің жағдайы болмай тұрса, бірақ әнге деген икемі, дауысы, дауыстық бояуы келіп тұрса, басқа да техникалық жағдайына сай болып тұрса, әнді тегін де беремін. Бағаға келгенде қатып қалған қағида жоқ.

Бұл уақытқа дейін келіскен бағасын бермей кеткен ешкім болған жоқ. Бір қазанда қайнап жатқан бір елдің азаматы болған соң басқаша болуы мүмкін де емес. Кейде әнге сөз керек деп келетіндер бар, ішінде әннің бір жерін түзеуімді сұрайды. Оның бәріне ақша ала беретін болсақ, ел деген аттан бас тарту керек шығар.

- Ән "ұрлау" жайлы не ойлайсыз? Шығармашылық ортақ па әлде әркімнің еңбегін бағалап, ақысын төлеп, рұқсатын алу керек пе?

Әнді "ұрлау" деген мәселеге келер болсақ, әлдекім менің әнімді саналы түрде ұрлайды деп ойламаймын. Ол бейсаналы түрде болатын әрекет болуы мүмкін, себебі менің әніммен сусындап өскен балалар болғандықтан, ол ән жадында сақталып, тамырларына дейін тарап кеткен. Сол бағытты ұстай отырып, бар-жоғы жеті нотаны пайдаланады. Алайда оны өзі де білмеуі мүмкін, яғни бейсаналы түрде бір-екі нотаны ұқсатады.

Арман Дүйсенов
© Photo : Арман Дүйсеновтің жеке архивінен алынды
"Шығармашылық иелері бір мектептің өкілі болғандықтан, туындыларының ұқсас болуы – заңдылық"

Музыканы плагиат деп санаудың да шарттары бар, егер 6 нота ырғақ және биіктік жағынан тұп-тура сол қалпында қайталанып жатса, плагиат деп санауға болады. Ал оның ырғағы, нотасы бөлек болса, онда ол жай ғана ұқсастық. Моцарт, Гайдн, Бетховен және Бах пен Вивальди бір дәуірдің музыкант-композиторлары. Сондықтан шығармашылығы да бір-біріне өте қатты ұқсас. Бірақ әрқайсысының қайталанбас қолтаңбасы бар. Шығармашылық иелері бір мектептің өкілі болғандықтан, туындыларының  ұқсас болуы – заңдылық.

- "Жұлдызды жекпе-жек" бағдарламасында қазылар алқасының құрамында отырып ютуб желісінде бағдарламаның "кемшіл" тұстарын тізіп берген жігітке жауап берген едіңіз. Қарап тұрсақ, ол азамат екінші рет сол түсініктемеңізге қарай жауап дайындапты. Осы жайында не ойлайсыз?

Сынды айтқан музыкалық маман болса, осы уақытқа дейін жарыққа шыққан дүниелері елдің ықыласына бөленіп жүрген адам болса, айтқан пікірін қабылдауға дайынмын. Өйткені мен адаммын, мен де қателесуім мүмкін. Ал бұл бала, ең алдымен, орыс тілінде сөйлеп отыр. Ал біздің бағдарлама қазақ тілінде шығады. Бағдарламаның басты мақсаты – қоғамда "біздің өнер қайда бара жатыр", "тойдың жетегінде кетіп қалған жоқпыз ба", "аға буынның шоқтығы биік туындылары орындалмай кеткен жоқ па" деген сұрақтарға жауап беру.

Әншілерді жеке-жеке ұстап алып, "сен мынаны айтасың" деп отыру болмайды ғой. Сол себепті ауқымды жұмыс жүргізу мақсатында бұл күнде "жұлдыз" атанған шығармашылық иелерінің арасында байқау өткіздік. Төрде отырып, жайлап ақыл-кеңес айтуды мақсат тұттық. Сондай бағдарлама жасап, елдің ықыласына бөленіп, қазақ эстрадасының мәселесін шешеміз деп жүргенде мына жақтан мүлдем үш қайнаса сорпасы қосылмайтын, ұлты ғана қазақ азамат, оның үстіне жасы кіші, орыс тілінде шығып қай-қайдағы былапыт әңгімелерді айтады.

Пікірін мәдениетті түрде жеткізген жоқ, тұрпайы сөйлеп, боғауыз айтады. Шынашақтай баламен бала боламын ба?! Мына жақта ұлттың, қоғамның талғамына байланысты мәселемен айналысып жатқан кезде сондай баланың айғай-шуы маған әсер етуі керек пе?!

- Сізге кімнің айғайы әсер етеді?

"Халық айтса, қалт айтпайды". Егер қоғам барлығы бірауыздан "Арман, сенің әнмен айналысуға ешқандай құқығың жоқ, сен композитор емессің" десе, мен бұл істі қойып кетуге де дайынмын. Осы уақытқа дейін елдің батасы мен алғысынан басқа сөз естігенім жоқ. 

- Арман Дүйсенов он жылдан кейін бір басшылық қызметте отыруы мүмкін бе?

Кәсіби өмірімнің өзекті тақырыбы – қазақтың төл өнері мен бүгінгі немесе кешегі классикалық өнердің озық үлгілерін кәсіби түрде ұштастырып, қазақтың музыка өнерін дамытуды жалғастыру.

Ал болашақта мемлекеттік қызметте отыруым әбден мүмкін, жоқ деп айта алмаймын. Жан-жақты білімді, бірнеше тілді меңгерген мен сияқты ұлт жанашырлары міндетті түрде қолынан іс келетін қызметке баруы тиіс. Нақты идеологияға, музыкалық мәдениетке және өз мамандығыма қатысты салаға ғана барамын.

 

934
Тақырып бойынша
"Көкіректі қашанғы қаға береміз": Бесбаев қазіргі қоғам жайлы ойымен бөлісті
Әли Оқапов шаңырақ көтеріп жатыр - Рымбаева келіні туралы не ойлайтынын айтты
Қыдырәлі Болмановпен сұхбат: Бізге дейін бірін-бірі сүйіп қосылған дуэт болған жоқ
"Сағынышымыз сейілді": Сәкен Майғазиев жүрек елжірететін видео жариялады
"Бала-шағамды зейнетақымен асырап отырмын": Роза Рымбаева карантиндегі өмірі жайлы
Архивтегі фото

Ұшақ Алматыны бір сағат айналып ұшты: Air Astana не болғанын түсіндірді

0
Қалада тәжірибелі нұсқаушылардың басшылығымен оқу-жаттығу өткен, ұшақ бортында жолаушылар мен бортсеріктер болмады

АЛМАТЫ, 23 қыркүйек – Sputnik. Сәрсенбіде Air Astana ұшағы бір сағат бойы Алматы аспанын айналып ұшты. Flightradar24 мәліметінше, әуе кемесі қаланы бірнеше рет айналған.

Әуе компаниясы бұл оқу-жаттығу екенін мәлімдеді.

"Алматы аспанын айналып ұшу кезінде аэродромдық дайындық жасалды, бұл жаңадан келген ұшқыштарға – курсанттар немесе ұшақтың басқа түрлерін басқарған ұшқыштарға арналған ұшу дайындығының бір бөлігі болып саналады", - деп түсіндірді Sputnik Қазақстанға Air Astana баспасөз қызметі.   

Аэродромдық дайындыққа "конвейерден" ретті ұшу (қонғаннан кейін ұшу-қону жолағында тоқтамай), схема бойынша Алматы әуежайы аймағында айналып ұшу, кейін қонып, екінші айналымға кету кіреді.

"Жолаушыларға жақындауға қорықтым": бортсерік басынан кешкен жағдайды айтып берді

Кадеттің дайындық дәрежесіне қарай, әр ұшқыш күніне төрт сағаттан алты сағатқа дейін ұшады.  

"Қазіргі таңда жаңа ұшқыштар көптеп келіп жатқанына байланысты мұндай оқу-жаттығу айына 2-4 мәрте өткізіледі", - деп атап өтті Air Astana.  

Мамандар оқу-жаттығу тәжірибелі нұсқаушылардың басшылығымен өтетінін баса айтты. Сонымен бірге бортта жолаушылар мен бортсеріктер болмайды.  

0
Кілт сөздер:
Алматы, Эйр Астана, ұшақ