Ескендір Хасанғалиев пен Дарико Хасанғалиева

Ескендір Хасанғалиевпен сұхбат: өнерге қалай келгені, әндері және отбасы жайлы

7398
(Жаңартылды 19:12 13.02.2020)
Ескендір Хасанғалиев 80 жылдық мерейтойына орай Алматы мен Нұр-Сұлтанда жеке концерт беруді жоспарлап отыр

АЛМАТЫ, 13 ақпан – Sputnik, Айгерім Таубай. ҚР Мемлекеттік сыйлығының иегері, әнші-композитор Ескендір Хасанғалиев 80 жасқа толды. Sputnik Қазақстан тілшісі өнер адамымен шығармашылық жолы жайында әңгімелесті. Жары Дарико Хасанғалиеваның пікірін сұрап, отбасылық өмірі жайлы біліп қайтты.

"Ермек Серкебаевтың өнеріне ғашық болдым"

"Батыс Қазақстан облысының Қаратөбе деген қазақы ауданында тудым. Сол жерде орта мектепте оқыдым. Мектепті 16 жасымда бітіріп,  "қайда барамын", "қайда оқуға түсемін? " деп ұзақ ойландым", - деп бастады сөзін Ескендір Хасанғалиев.

Халық әртісі Ермек Серкебаев, Роза Бағланованы радиодан естіп, олар жайлы газеттен оқып жүрсе де, 16 жасқа дейін суретін көрмеген.

"Ол кезде ауылда теледидар жоқ. Барлығы киножурнал арқылы жүреді. Бірде журналдан ақ шалбары бар, қызыл көйлекті, шашы бұйра бір ағайды көрсетті. Өзі ән айтады. "Ермек Серкебаев" деп хабарлады. Оған дейін ол кісі жайлы газеттен оқып, радиодан дауысын естігенмен түрін көрмеген едім. Ермек ағамыз "Жарқ етпес қара көңілім не қылса да" деген Абайдың өлеңіне жазылған Сыдық Мұхамеджановтың романсын орындады", - дейді ол.

Ескендір Хасанғалиев
© Photo : отбасының жеке архивінен
Ескендір Хасанғалиев

Ақ шалбар, қызыл көйлек киген Ермек Серкебаевқа бір көргеннен келбетіне де, өнеріне де ғашық болған бала Ескендір өнер жолы – менің өмір жолым шығар деп ойлайды. Оған себеп те бар еді. Орта мектепте топ алдына шығып, бірлі-жарым ән айтып жүрген.

"Бір көргеннен ағама ғашық болдым. Дауысына да, өзіне де. Соның артынан ілесе "Ах, Самара-городок" әнін айтып Роза Бағланова шықты. Ол кісіні де радиодан естігенбіз, көрген емеспіз. Сонда мен "Менің жолым өнер жолы ма екен? Осындай аға-апаларға ұқсап, шіркін-ай, талаптансам" деп ойладым. Өзім де мектепте ептеп ән айтатынмын, - дейді композитор.

Әкесі мен анасы сахнада жүріп табысқан

Ескендір Хасанғалиев математика пәнінің мұғалімі Құбаш Ибрашев пен 15 жастағы Қанаш Өтегенқызының отбасында дүниеге келген. Екеуі де өнерге жақын жандар. Бір сахнада өнер көрсете жүріп, бір-біріне ғашық болып, отбасы құрған.

"Туған анам – Қанаш апай мені он бес жастан асқанда дүниеге әкелген. Жолдасы – Құбаш Ибрашев. Ол кісі 24 жасында өкпе ауруынан дүние салды. Математикадан сабақ берсе де, скрипкада аздап ойнайтын өнері болған.  Қанаш апай 7-класстың оқушысы, ал ол кісі ұстазы болған. Сонда мектепте қойылым қояды екен. Бір сахнада өнер көрсетіп, бір-біріне ғашық болған. Демек, мендегі музыка өнері екі жақтан да бар", - дейді Хасанғалиев.

Әкесі дүниеден өткенде екі жаста болған Ескендір Хасанғалиевті нағашы атасы мен әжесі қамқорлығына алады.

"Мені атам Өтеген Хасанғалиев пен Бахия әжем бауырына басып алды. Үлкен анам деп атаушы едім. Туған қызының баласын қамқорлығына алу қазақта бар дәстүр. Ол кісілерге деген ризашылығым мол. Өтеген атамды Өте дейтінбіз. Ол кісі ауыл кеңесінің бастығы болған үлкен кісі", - деп естелігімен бөлісті әнші.

Өнерге неге бармады

"16 жасымда Ермек ағам мен Роза апама ғашық бодым. Содан өз жолымды нақтыладым. Бірақ алдында тау инженері болсам деген арманым болды. Өйткені біздің ауданның 2 жігіті Алматыда оқитын. Демалысқа келгенінде соңынан қалмайтынбыз. Киіміндегі алтын түсті түймелер мен иығындағы погонға қызыға қараушы едік. Инженер боламын деп жүрдім. Ой үстінде жүргенде мектепті бітірдік. Аңсап, армандап Алматыға жолға шықтық", - дейді Хасанғалиев жастық шағын еске алып.

Ескендір Хасанғалиев отбасымен
© Photo : отбасының жеке архивінен
Ескендір Хасанғалиев отбасымен

Батыс Қазақстаннан Алматыға дейін үш күндік жолға үш жігіт болып шығады. Мектепті жаңа бітірген 16 жастағы жігіттің екеуі ҚазМУ-дың (қазіргі ҚазҰУ) журналистика факультетіне, ал Ескендір Хасанғалиев өнер бөліміне құжат тапсырмақшы. Алайда екі жолдасының көндіруімен ойынан айнып қалады.

"Үшеуміз Алматыға дейін баратын пойызға отырдық. Келе жатқанда мені екі жолдасым үгіттей бастады. "Өнерді, музыканы не істейсің, одан да КазМУ-ға журналистикаға түсейік" деді. Олар аудандық газетке мақаласы шығып, көрініп қалған жігіттер еді. "Жоқ, менің арманым – өнер" деп айтқанымнан қайтпай отырдым. Екі күн жүрдік, үшінші күні пойыз Түлкібас станциясына тоқтады. Бұрын-соңды көрмеген жеріміз. Түлкібасқа келгенде алма толы шелекті көтергендер көп болды. Біз жақта алма өспеуші еді. Бір шелегін алып, вогонда үш жігіт жеп отырмыз. Көңілді отырып, журналистикаға барамын деп айттым", - дейді әнші.

16 жастағы бала далада қалды

Қара шаңырақтың журналистика факультетіне барып құжат тапсырған үш жігіт конкурстан құламаса да, оқуға түсуге ұпайы жетпей қалады. Ауылға қайта баруға ұялып, не де болса, Алматыда қаламын деп шешеді.

"Қазақ бөліміне 25, орыс бөліміне 25 адам алады екен. Біз орысша білмегендіктен қазақ бөліміне тапсырдық. Конкурстан құлаған жоқпыз, бірақ өкінішке қарай балымыз жетпей қалды. 16 жастағы бала далада қалды. Ауылға қайтсаң, "пәленшенің баласы оқуға түсе алмапты" деген сөз жүреді. Ол бізге инедей қадалатын еді", - дейді ол.

Өнерді таңдап келіп, журналистикаға құжат тапсырған бала Ескендір құрылыс техникумынан бір-ақ шығады.

"Никольский базарға келіп, киоскіден газет алып оқыдым. Қарап отырсам, Ұзынағашта құрылыс техникумы бар екен. Соның жанында 10 айлық курстың хабарландыруы тұрды. "Десятник" дайындайды екен. Емтихан тапсырмай-ақ қабылдайды. Үйге барсам, ұят. Сол жерге құжатымды тапсырдым. Құжат тапсырып тұрғанда "десятник" дегеннің кім екенін білмедім. Не болса да түстім. Екі ай оқыдым. Шамалған станциясының маңында мектеп салынып жатты. Соның екінші қабатына балшық тасыдым. Өзім арықпын. 40 келілердей шамасы. Сөйтіп жүргенде ауылдан телеграмма келді. "Бахия мамаң қатты ауырып жатыр. Тез жет" деп жазыпты. Жүрегім дүрсілдеп, пойызға отырып, үйге келіп есікті тарсылдатып қақтым. Алдымнан Бахия анам шықты. Сап-сау. "Келдің бе, құлыным" дейді. Сөйтсем алдап шақырып алған екен, - дейді ол.

Ауданға келген соң екі жыл оқуға бармаған Ескендір Хасанғалиев 1958 жылы Оралдағы педагогикалық институтқа география факультетіне оқуға түскен.

Тағы оқыңыз: 2019 жылы өмірден озған ардақты азаматтар

"Емтихансыз қабылдайтын болған соң Оралға оқуға түстім. Алайда қысқы емтиханнан сүрініп қалдым. Қобалжып қаланың ішінде жүргенімде, алдымда үлкен хабарландыру тұр екен. Алты айлық баян курсы ашылған екен. Жүгіріп сонда бардым. Барсам алдымен баян алуыңыз керек, екіншіден совхоздан жолдама керек деді. Солардан рұхсат алып, алты айлық курсты бітіріп, баянымды арқалап ауылға келдім. Бір жылдан кейін Алматыдағы екі жылдық дайындық курсына келіп түстім", - деп Алматыға келгенге дейінгі оқиғаларын  бөлісті композитор.

"Атамекен" әнінің туу тарихы

"Атамекен" – шетелде жүрген өнер адамының ауылға, Алматыға деген сағынышынан туған ән.

"Концерттік сапарларға жиі шығып тұрушы едік. 1970 жылы 30 жасымда Швецияға іс-сапармен бардым. Жанымдағының бәрі – өнер қайраткері. Ең жасы менмін. Нұрғали Нүсіпжанов менен 3 жасқа үлкен. Ермек Серкебаев, Роза Бағланова, Бибігүл Төлегенова, Абдуллиндер бар. Бұл қазақ әншілерінің алғашқы делегациясы екен. Стокгольм қаласында концертке дайындалып жүргенімде ауылымды сағынып, Алматымды сағынып, біртүрлі сезімде болдым. Содан кішкене мұңдылау бір әуен туды. Бір жағынан патриоттық әсері бар сияқты. Ол әнді Алматыдан жолға шығарда жазғанмын. Соны Стокгольмде пысықтап, бітіріп, бірінші концертте Нүсіпжанов екеуіміз дуэт болып орындадық. Ол "Атамекен" әні болатын. Сөзі - Қадыр Мырза Әлінікі", - деді Хасанғалиев.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Ескендір Хасанғалиев (@eskendir_khassangaliev)

Осылайша, "Атамекен" әні алғаш рет Швецияда орындалған. Сол жақтағы қазақтар сахнадағы қос әншіге гүлдерін ұсынып, ықылас танытып, алғыс айтқан.

"Әнді айтып біткеннен кейін залдан бір топ адам сахнаға келе жатты. Шведтер қазақша түсінбейді ғой деп біз тұрмыз. Сөйтсек, Түркиядан барып жұмыс істеп жүрген өзіміздің қазақ бауырларымыз екен. Сонда мен шетелдегі бауырларымды бірінші рет көрдім. Біреуі жылайды, біреуі келіп құшақтайды. "Сөзі қандай, жүрекке тиеді" деп ықыласын айтты", - деп бөлісті әнші.

"Әуелі маған әуен келеді"

Ескендір Хасанғалиев – 200-ге жуық ән, романс, хорға арналған шығарманың авторы. Ақын, драматург Бәкір Тәжібаев, Тұманбай Молдағалиев, Сағи Жиенбаев, Сырбай Мәуленовтің сөзіне ән жазған.

"Бәкір Тәжібаев ағам екеуіміз жақсы тіл табыстық. Бір-бірімізді жақсы түсінетін едік. Бір ұнағаны, ол кісі тез жазады. Әуелі маған әуен келеді. Әуен келгеннен кейін Бәкір ағаға хабарласамын. Екеуміз кездесеміз: мен пианинода ойнаймын, ол кісі қалам алып отырып қағазға түсіреді. Солай әннің сөзі дайын болады", - деді композитор.

Ескендір Хасанғалиев әнін, Бәкір Тәжібаев сөзін жазған әндер ел арасында кең танымалдылыққа ие болды. Оның ішінде "Асыл арман", "Есіңе ал", "Студенттердің қоштасу әні", "Ауылым – әнім", "Әдемі-ау", "Жанарым", "Бозторғайым" әні бар.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Ескендір Хасанғалиев (@eskendir_khassangaliev)

Сондай-ақ, Тұманбай Молдағалиевтің "Өтеді алдан бір бейне", "Жағадағы ару қыз", "Алғашқы танго" өлеңіне ән жазған.

"Мұқағали Мақатаевтың "Күрсінбеші" өлеңінің сөзі қатты ұнады. Ол әнді Дарикошыма арнадым. Ол кісі Мәскеуде оқып жүргенде "Есіңе ал" әні туды. 1978 жылы Біржан балам дүниеге келгенде қуаныштан "Келші, келші, балашым" әні жазылды", - дейді композитор.

Өзімді бақыттымын деп санаймын – Дарико Хасанғалиева

Ескендір мен Дарико Хасанғалиевтардың үш баласы бар. Екі қызы Нұр-Сұлтан қаласында тұрады. Ал ұлы Біржан Хасанғалиев Зере, Нұрсұлтан, Нұрескен есімді бір қыз, екі ер бала тәрбиелеп отыр.

Ескендір Хасанғалиев пен ұлы Біржан Хасанғалиев
© Photo : отбасының жеке архивінен
Ескендір Хасанғалиев пен ұлы Біржан Хасанғалиев

"Қыздарымыз елу жасқа толып жатыр. Үлкені – кәсіпкер, екіншісі - қуыршақ театрының бас режиссері. Олардан үш немере, бір шөберем бар", - деді әртіс.

Халық әртісінің жары Дарико Хасанғалиева үлкен азаматтың жары болғаны үшін өзін бақытты санайды. Елу жылдан бері бірге жүргеніміз сезімнің арқасында дейді.

"Үлкен азаматтың әйелі болғаныма өте қуаныштымын. Өзімді бақыттымын деп санаймын. Бірге жүргенімізге 50 жылдай уақыт болды. Азаматымның жүрегі кең, мінезі жайлы, кішіпейіл кісі. Оны бар қазақ біледі", - деді Дарико Хасанғалиева.

"Қызғаныш деген жоқ"

"Мен 44 жыл дәрігер болып жұмыс істедім. Отбасы құрған жылдары бір жарым күн кезекшілікте болатынмын. Жансақтау бөліміндегі жұмыс жеңіл емес. Сол кезде арамызда түсінбестік болды, әрине. "Қалай менің әйелім бір жарым күн бойы үйде болмайды" деген сияқты реніш те болды. Кейде мен де Есекеңді түсінбей қалатынмын. Түн ортасында ояна салып, пианиноға барып отыратын. Ауру ма деп қорқып кетемін. Қанша жыл өтті. Әрдайым біргеміз. Оның барлығы жас күнімізде қалды. 50 жылдай біргеміз, демек, бір-бірімізді жақсы көреміз, түсінеміз", - деді Хасанғалиева.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Ескендір Хасанғалиев (@eskendir_khassangaliev)

"Мені концертке жиі ертіп баратын. Сонда "Ескендір ағамызды қызғанбайсыз ба? Қанша қыз гүл алып шығып жатыр" деп жиі сұрайтын. Біз бір-бірімізге сенеміз. Қызғаныш деген жоқ. Ол кісіге қыздар көңіл бөліп, гүл беріп жатса, мен оғани әрқашан қуанамын деуші едім", - деп еске алды Дарико Хасанғалиева.

Мерейтойды қалай тойламақ

Отбасы Ескендір Хасанғалиевтің 80 жылдығын жоғары деңгейде атап өтпек. 

"Жыл сайын Есекеңнің туған күні жоғары деңгейде тойланады. Үйімізге жақындарымыз, туыстарымыз келеді. Биыл да Астана, Ақтау қаласынан достарымыз келіп жатыр. Ал 15 ақпанда ресми түрде мейрамханада тойлаймыз", - деді композитордың жары.

Сексеннің сеңгіріне шыққан Ескендір Хасанғалиев сахнаның төрінде әсем әндерін шырқай беретінін айтты. Мерейтойға арнайы концерттік бағдарлама да ұйымдастырылып жатыр.

"Мейрам сайын концерттерге үзбей шақырып тұрады. Әсіресе Жаңа жыл, Наурыз мейрамында телеарнаға арналған бағдарламаларға қатысамын. Мамырда Алматыда, маусымда Нұр-Сұлтан қаласында жеке концерт беруді жоспарлап отырмыз", - деді әнші.

7398
Кілт сөздер:
Ескендір Хасанғалиев
Тақырып бойынша
Хасанғалиевтің әніне неге тыйым салынды – сексенге толған әнші жайлы қызық деректер
Мырзан Кенжебай: Абайды бүкіл ұлттың бас ақыны деу әрі күнә, әрі надандық
Мүсіреповпен құда болған: әйгілі жазушы Сәбит Мұқанов туралы қызықты деректер
Белгілі жазушы Тоқаевтың ерекше қасиеті туралы айтып берді
Қабдеш Жұмаділов 83 жаста: шекараны бұзып, Қытайдан 200 мың қазақты бастап келген жазушы
Бекжан Тұрыс "Қалаулым" жайлы: Ешкімнің күші жетпейтін не қылған құдірет?
Нұрғали Нүсіпжанов Дінмұхамед Қонаевтың өзіне не дегенін айтты
Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов

Қашықтан оқыту қашан аяқталады Аймағамбетов эксклюзивті сұқбат берді

17153
(Жаңартылды 11:17 14.09.2020)
Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов Sputnik Қазақстан тілшісіне берген эксклюзивті сұқбатында көпті мазалап жүрген сауалдарға жауап берді

НҰР-СҰЛТАН, 12 қыркүйек – Sputnik, Ксения Воронина, Арман Асқар. Қазақстан коронавирустың шарықтау шегінен өтті. Дегенмен, тұмау маусымы кезінде вирустың екінші толқыны басталып кетеді деген қауіп бар. Сол себепті жаңа оқу жылын қашықтан білім беру форматында бастауға шешім қабылданды.

Мектепте кезекші сыныптар ашылса да, оған, көбінесе, бірінші сынып оқушылары барып жүр, қалғаны үйде отырып, сабақ оқиды. Сөз жоқ, ондайда ата-аналарға көп салмақ түседі. Себебі баланың жұмыс орнын жасақтау, техниканы орнату, сабақ барысы мен үй тапсырмасын қадағалау сияқты қосымша жұмыс пайда болады.

Sputnik Қазақстан тілшісіне сұқбат берген білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов қашықтан оқытудың артықшылығы мен кемшілігіне тоқталып, дәстүрлі форматқа ауысудың мерзімі туралы айтып берді.

- Асхат Қанатұлы, бүгінде қашықтан оқыту процесіне қатысты арыз-шағымдар аз емес. Әсіресе, ата-аналар тарапынан жиі сын айтылады. Көбісі балаларға көмектесеміз деп, еңбек демалысын қыркүйекке ауыстырған екен. Біреулер жұмысты мүлдем тастап кеткен. Енді, біреулер біраз ақша шығарып, балаларын білім беру орталықтарына беріп жатыр. Қашықтан оқыту шешімін қабылдағанда осы мәселелер неге ескерілмеді?

- Қашықтан білім беру шешімі эпидемиологиялық жағдайға байланысты қабылданған болатын. Біз де заңға бағынамыз, бас санитарлық дәрігердің қаулысын және жергілікті жердегі санитар дәрігерлердің шешімін орындауымыз керек. Олар карантиндік режимді реттеген, мектептерге қатысты шешімді де қабылдап отыр. Біз болсақ, осы шешімді орындап, қажетті жағдай жасап келеміз.

Ал ата-аналарды қолдау мәселесіне келетін болсақ, білім министрі ондай сұрақтарды қарамайды. Әлеуметтік қорғау және санитарлық қызмет мәселесі менің құзіретіме жатпайды.

Тағы оқыңыз: Депутат білім министріне шүйлікті: ведомство жауабы қандай

Негізі, қашықтан оқытуға қатысты арыз-шағымдар бізде ғана емес, басқа жақта да көп. Өзге елдердің бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілерін қарап шықсаңыз, бәріне ортақ бір тенденцияны байқайсыз. Барлық жерде ата-аналар тарапынан сын айтылады. Себебі барлық жерде оларға қосымша салмақ түсіп жатыр. Сосын барлық жерде педагогтер балаларға көбірек білім беруге тырысады. Содан баланың онлайн сабақта отырғанын талап етеді.

Біз де халықаралық тәжірибені зерделейміз, шетелдегі әріптестерімізбен сөйлесіп тұрамыз. Әлем бойынша қашықтан оқытуға қатысты барлығына ортақ бірнеше проблеманың бар екенін көріп отырмыз. Мәселен, бізде қашықтан білім берудің сапасы төмен дейді. Өйткені интернеттің жылдамдығы баяу. Алайда жақсы интернеті бар дамыған мемлекеттердің өзінде қашықтан және дәстүрлі жолмен берілген білімнің арасында үлкен айырмашылық бар.

Негізі, біз де мектептердің ашылғанын қалаймыз және балалардың дәстүрлі форматта білім алғанын қолдаймыз. Иә, мұғалімдер үшін арнайы курстар ұйымдастырылды. Дегенмен, олардың жаңа форматта жұмыс істеу дайындығына қатысты мәселе бар.

- Биыл төртінші тоқсан төтенше жағдаймен тұспа-тұс келді. Артынан қашықтан оқыту жүйесі енгізілді. Ашығын айту керек, сол кезде оқушылар босаңсып кетті. Олардың білімін бағалау жағынан да жеңілдік жасалды. Қазір баға қою жүйесі өзгерді. Тіпті, бала онлайн-сабаққа уақытында қосылмаса, бағаны төмендету жағдайлары да бар. Мектеп формасын кию керек дейді. Сонда қашықтан білім алатын баланың білімі қалай бағаланады? Нақты бір регламент бар ма? 

- Мұғалім баға қойғанда тым қатты болмауы керек. Біз болсақ, осы жұмысты тым қатты регламентке де салып жібермеуіміз қажет. Себебі пәндер, сабақтар, жалпы педагогикалық жұмыс – бұл шығармашылық процесс. Бүгінде жалпы рекомендациялар бар. Соның бәрі мұғалімдерге арналған курстарда талқыланған болатын.

Сосын бала онлайн-сабаққа қосыла алмады, мектеп формасын кию керек дейсіз, ондай фактілер жалпыға бірдей емес екені белгілі. Үш миллион оқушының бәрі солай білім алып жатыр деп қабылдамау қажет. Онлайн-сабақтар кезіндегі эксцестер де солай.

Мен мұғалімдерді қорғап отырған жоқпын. Бірақ педагогтерге де қашықтан білім беру оңай емес екенін түсінуіміз керек. Қазір маңызды трансформация жүріп жатыр. Педагогтер, оқушылар мен ата-аналар жаңа жағдайға бейімделуде.

Бүгінде 500 мыңға жуық педагог жаңа жағдайға тап болды, проблемалар да бар. Бірақ сабақтар жалғасуда. Иә, кей кезде асыра сілтеу де бар. Мен төртінші тоқсанда анық бір нәрсені айттым, баланы экранның алдына мектеп формасында отырғызудың қажеті жоқ. Барлық бала экранның алдында отырсын деген талап жоқ. Бір жерде байланыс дұрыс істемесе, оқушыларға бейнетрансляцияны ағытуға рұқсат болсын деп кеңес бергенбіз.

Біз әріптестерімізбен осы іспетті жағдайларды күнде талқылап отырамыз, кемшін тұстарын көрсетеміз, жаңа жолдарын ұсынамыз. Мен өзім аптасына, кем дегенде үш рет білім беру бөлімдерінің басшыларын жинап, кеңес өткізіп тұрамын.

Біз стриминг қосамыз да, оған 300-ден астам адам кіре алады. Олардың ішінде жергілікті жердегі әдістемелік кабинеттер де бар. Жазда тікелей мектеп директорларымен жұмыс істедік. Бүгінде арнайы чаттар бар, сол жерге барлық шешімді жіберіп отырамыз. Мектеп директорлары бәрін біліп отырады. Осылайша, әрбір педагогке министрліктің ұстанымын жеткізуге мүмкіндік бар.

- Сіз өзіңіз қашықтан оқытудың қандай артықшылықтарын көріп отырсыз? Жаңа мүмкіндіктер бар дейді...

-   Негізі, білім беру синхронды ("онлайн" немесе "стриминг", ондайда оқу процесі тікелей эфир арқылы жүргізіледі - Sputnik) форматтан бұрын асинхронды сипатта болуы керек. Бұл – қашықтан оқыту қағидаттарының бірі.

Бала 6-7 сабақ бойы экранның алдында отыра алмайды, үнемі отыруға да міндетті емес. Ал онлайн-сабақ кезінде оқушыны "5 минутқа кетіп қалғаны" үшін жазаласа немесе бағасын төмендетсе, олай істеген дұрыс емес. Ондай жағдайлар бар шығар, бірақ көп емес сияқты.

Тағы оқыңыз: Қашықтан оқытуға 70 млн доллар бөлінгені рас па - Аймағамбетов жауап берді

Бүгінде педагогтердің басым бөлігі синхронды білім берудің тиімсіз тұстарын түсінді. Ал асинхронды формат кезінде бала қалаған уақытта сабақ оқиды. Қашықтан оқытудың артықшылығы да сол, оқушы берілген тапсырманы өзіне ыңғайлы уақытта орындай алады. Дәл осы артықшылықты тиімді пайдалану қажет. Педагогтерге арналған курстар кезінде біз осы мәселеге баса назар аудардық. Бір жерде асыра сілтеу болып жатса, оны түзейтін боламыз.

- Қашықтан оқытудың тағы бір артықшылығы бар емес пе? Ата-аналар мектеп бағдарламасын терең зерделей бастады, оқулықтарға қатысты сұрақтары да көбейді. Бұған дейін сіз оқулықтарды құрастыру тәсілдері өзгереді деп айтқансыз. Авторлар мен сарапшыларға арналған оқыту шаралары болады дедіңіз. Осы жұмыс басталды ма?

- Бұл жұмыс атқарылып жатыр. Өткен аптада мен баспалар, авторлар мен сарапшылармен кеңес өткіздім. Авторлар мен сарапшылар үшін университеттерде арнайы курстар ұйымдастырылды. Бұл жерде маңызды бір мәселені ескеру керек, мықты мамандардың барлығы бірдей дидактика мен педагогика жағынан жақсы оқулық шығара бермейді. Авторларға да көмек пен қолдау қажет. Оған қоса, мектептерде әдістеме де, оқу бағдарламалары да өзгерді. Сондықтан барлық оқулық сараптама мен апробациядан өтуі керек. Сол жерде мұғалімдер, сарапшылар мен авторлар бәрін қарайды, талқыға салады, бір шешімге келіп, өзгеріс енгізеді.

Талқылаудан кейін апробация басталады. Біз балалардың жаңа оқулықты қалай қабылдағанын зерделейміз. Мұғалімдерге қаншалықты қиын болды, осы жағын да қараймыз. Содан барып бағдарлама бекітіледі де, оның негізінде оқулық басылып шығады.

Сосын мектеп оқулықтарын шығаратын баспаларға жаңа талаптар қойылып отыр. Мәселен, оқулықтардың электронды нұсқасы тегін болуы шарт.

- Жаңа стандарт бойынша жазылған оқулықтар қашан шығады?

- Біз осы жұмысты 12 жылдық білім беру жүйесіне көшу шараларымен үндестіруіміз керек. Әйтпесе, екі жұмыс болып кетеді, бюджеттен артық шығын шығады. Бала бірінші сыныпқа барған кезде жаңа оқулықтарды да алуы тиіс. 

- 2021 жылы 12 жылдық білім беру жүйесіне көшу жоспарланған болатын. Қашықтан оқытудан кейін осы жоспар кейінге шегеріле ме?

- Жоқ, ол әсер етпейді. 12 жылдық білім беруге көшу жоспар бойынша атқарылып келеді.

- Коронавирус шыққанда пандемия 2023 жылға дейін жалғасады деген болжам болған. Осыған байланысты "қашықтан оқыту үш жылға созылуы мүмкін" деген негативті сценарийді қарастырып отырған жоқсыз ба?

- Жоқ, қашықтан оқыту үш жыл болмайды. Біз біртіндеп дәстүрлі білім беру формасына көшуді жоспарлап отырмыз.

- Сонда осы жоспардың мерзімі қандай? Қашықтан оқыту қашан аяқталады?

- Соңғы шешімді бас санитарлық дәрігер қабылдайды. Дәл қазір ол шешімнің қай кезде шығатынын айта алмаймын. Әзірше, қашықтан оқытуды тек бірінші тоқсанда ғана қалдыруға ұсыныс жасалды.

- Ашығын айту керек, бүгінде мектеп тапшылығы мәселесі әлі де бар. Нұр-Сұлтанның өзінде орын тапшылығы сезіледі. Карантин болмай тұрғанда кейбір сыныптарда 40 оқушы отырды. Енді, пандемиядан кейін қатаң санитарлық талаптар болады. Осындай жағдайға дәстүрлі білімге көшу шаралары қалай атқарылады?

- Енді, республика бойынша 7 мың мектептің барлығы толып тұрған жоқ. Басым бөлігі бір ауысыммен жұмыс істейді. Сосын шағын жинақты мектептер бар. Мәселен, ауыл мектептері жартылай бос тұр. Ондай мектептер жылда жабылады, себебі бала жоқ, адамдар ауылдан қалаға көшіп жатыр. Содан қаладағы мектептер балаға тез толып кетеді.

Ал оқушы көп болса, мектеп инфрақұрылымы да соған сай болуы қажет. Спорт залдары, асхана, компьютерлік техника – бәрі-бәрі бала санына сәйкес жасалауы шарт. Егер мектепте 25 балаға бір компьютер келсе, онда цифровизация туралы айтудың өзі қисынсыз.

Мәселен, қазір компютерлерді тым көп алып жатырсыңдар деп сын айтатындар аз емес. Соның бәрін не үшін алып жатырсыңдар дейді. Бүгінде осы шаралардың арқасында 5 оқушыға бір компьютер келеді. Демек, жағдай өзгерді. Солай емес пе?

Бұдан бөлек, физика, химия мен биология кабинеттерін жасақтау, мультимедиялық кабинеттер мәселесі бар. Бұның барлығы пандемияға қарамастан, шешіліп жатыр.

Әрине, коронавирус пандемиясы білім беру жүйесіне өз әсерін тигізді. Дегенмен, қазіргі жағдайды тиімді пайдалансақ, білім беру саласын модернизациядан өткізіп алуға мүмкіндік бар.

Анықтама: 2020-2021 оқу жылында 3,3 миллион оқушы білім алуға кірісті. Олардың ішінде бірінші сыныпқа барған 352 мың бала бар.

Бастауыш сынып оқушылары кезекші топтарға барып, мектепте сабақ оқи алады. Бұдан бөлек, шағын жинақты мектептің балалары дәстүрлі форматта білім алып жүр. Жалпы, ондай оқушылардың саны 800 мыңға жуық. Ал 2,6 миллион бала қашықтан сабақ оқиды.

17153
Кілт сөздер:
коронавирус, мұғалімдер, оқушылар, Білім және ғылым министрлігі, Асхат Аймағамбетов
Арман Дүйсенов

Композитор Дүйсенов: орындаушының бейғамдығынан әнімнің бағы жанбай қалды

944
(Жаңартылды 10:45 10.09.2020)
Композитор мәдениет саласындағы басшылық қызметке баруға ниетті екенін жасырмады. Себебі өзі секілді ұлт жанашырлары ұлттық идеология жолында қызмет етуі керек деп санайды

АЛМАТЫ, 10 қыркүйек – Sputnik. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, композитор, продюсер әрі тележүргізуші Арман Дүйсенов карантин кезінде шығармашылығын тоқтатпай, қазақтың ұлы ақыны Абайға арнап екі ән жазған. Sputnik Қазақстан тілшісіне берген сұхбатында композитор эстрада әншілерінің арасында кіммен жиі жұмыс істейтінін, атын қалың қазаққа әйгілі еткен әндері мен кей әннің не себепті бағы жанбай қалғаны жайлы айтып берді. 

- Арман аға, жарты жылдан бері карантинде отырмыз. Пандемия сіздің шығармашылығыңызға қалай әсер етті?

Иә, бұрын қолымыз босамай, көп жағдайда атүсті студияға келіп, белгілі бір уақытта музыка жазатын едік. Қазір тәулік бойына қол босап, шығармашылықпен еркін айналысуға мүмкіндік туды. Жұмыс санымен емес, сапасымен өлшенеді емес пе? Сондықтан қанша ән жазғанымды емес, қандай ән жазғанымды айтайын. Ұлы Абай Құнанбайұлының әруағына арнап ақын Иран Ғайыптың өлеңіне екі әдемі ән дүниеге келді, бірін – Толқын Забирова орындайды, екінші әннің орындаушысы әлі бекітілген жоқ. Одан бөлек әнші Айдана Меденованың орындауында "Мінәжат" деген ақын Ақберен Елгезектің өлеңіне бір ән жазылды. 

Арман Дүйсенов
© Photo : Арман Дүйсеновтің жеке архивінен алынды
Композитор карантин кезінде екі ән жазғанын айтты

Әнші Дильназ Ахмадиева қазақша ән салуды жоспарлап отыр. Осы елдің тумасы болған соң, халықтың жағдайын көріп отырған соң, ниеттеніп "Бақыт тілеймін" деген ән дайындап жатыр. 

- Қазір "Қазақконцерт" бірлестігінде қызмет етіп жатырсыз ба?

Жоқ, өнер бірлестігі басшысы орынбасарының қызметіне тағайындалып, ол жерде бір жыл жұмыс істедім. Жұмыс барысында астана мен Алматы арасында үздіксіз жүру керек болды немесе сол жаққа көшу қажет еді. Ол жақта баспана мәселесі де мезгілінде шешіле қойған жоқ. Кейіннен Алматыда филиал ашылу туралы айтылған, осыны жоспарлап жүргенде пандемия басталып кетті. Әзірше ол жерде қызмет етпеймін. 

- Композитор ретінде "хит" деп қай әніңізді айта аласыз? 

Музыкалық тағылымы мен күрделілігі жағынан биік тұратын туынды жетерлік. Ал мені алғаш елге композитор ретінде таныстырған үш ән бар. Ол – Алтынай Жорабаеваның орындауындағы "Ағажан" әні, Ұлықпан Жолдасовтың орындауындағы "Шаттығым сенсің" және Динара Қырықбаевамен бірге салған "Ұстазым менің" әні. Одан кейін "Музарт" репертуарындағы "Қайдасың?" әнін ерекше атауға болады. Қаламыңнан туған, жаныңнан өрілген дүниелер болғаннан кейін бөліп, мынау әдемірек деп айту қиын.

- Орындаушысына қарай бағы жанбай қалған әніңіз болды ма?

Орындаушысы емес, әншінің бейғамдығына қарай бағы жанбай қалған ән болды. Ақылбек Жеменей бауырымның орындауында өзім үшін қымбат "Тырналар" деген ән бар. Тыңдаған адамға ерекше әсер ететін әдемі туынды. Бірақ ән көңілден таса қалып кетті. Мұндай "әттеген-ай" дейтін кез, өкінішке қарай, болып тұрады. 

- Қай әншімен бірге көптен бері жұмыс істейсіз?

Қазақтың бар әншісі өте талантты, сол себепті кіммен жұмыс істесем де жұмысымнан ләззат аламын. Әншілерге дарын бабаның қанымен, ананың сүтімен дарыған. Себебі бойында дарыны жоқ өнерпаз адамның елдің ықыласына бөленуі екіталай. Мен ерекше құрметтейтін топ – "Музарт". Егер "Музарт" менің әнімді орындаса, ол мен үшін ерекше қуаныш, ерекше жетістік. Мақпал Жүнісова апайымыздың өзіндік орны бар, Роза Рымбаева, "Нұр-Мұқасан" тобымен де жұмыс істеп келемін. Кейінгі толқын әншілерден "Кешью" тобын ерекше атай аламын. Себебі бұл топтың орындауындағы "Туған жер" атты әнім көпшіліктің ыстық ықыласына ие.

- Ал қаламақыға келгенде қандай бағаны айтасыз? Әнді тегін беретін кездер бола ма?

Композиторлардың қатып қалған бағасы жоқ. Шығармашылық деген зат емес, саудаласатын дүкен емес. Осы орайда әнді сатпаймыз, әнді орындауға құқық бергеніміз үшін қаламақы аламыз деген жөн болар. Ал оның бағасы адамның жағдайына байланысты. Көбіне әнді жаздырушы еңбегіміздің ақысын төлеуге ілтипат танытып жатады. Себебі бұл біздің негізгі кәсіби табыс көзіміз. Кейде әншінің жағдайы болмай тұрса, бірақ әнге деген икемі, дауысы, дауыстық бояуы келіп тұрса, басқа да техникалық жағдайына сай болып тұрса, әнді тегін де беремін. Бағаға келгенде қатып қалған қағида жоқ.

Бұл уақытқа дейін келіскен бағасын бермей кеткен ешкім болған жоқ. Бір қазанда қайнап жатқан бір елдің азаматы болған соң басқаша болуы мүмкін де емес. Кейде әнге сөз керек деп келетіндер бар, ішінде әннің бір жерін түзеуімді сұрайды. Оның бәріне ақша ала беретін болсақ, ел деген аттан бас тарту керек шығар.

- Ән "ұрлау" жайлы не ойлайсыз? Шығармашылық ортақ па әлде әркімнің еңбегін бағалап, ақысын төлеп, рұқсатын алу керек пе?

Әнді "ұрлау" деген мәселеге келер болсақ, әлдекім менің әнімді саналы түрде ұрлайды деп ойламаймын. Ол бейсаналы түрде болатын әрекет болуы мүмкін, себебі менің әніммен сусындап өскен балалар болғандықтан, ол ән жадында сақталып, тамырларына дейін тарап кеткен. Сол бағытты ұстай отырып, бар-жоғы жеті нотаны пайдаланады. Алайда оны өзі де білмеуі мүмкін, яғни бейсаналы түрде бір-екі нотаны ұқсатады.

Арман Дүйсенов
© Photo : Арман Дүйсеновтің жеке архивінен алынды
"Шығармашылық иелері бір мектептің өкілі болғандықтан, туындыларының ұқсас болуы – заңдылық"

Музыканы плагиат деп санаудың да шарттары бар, егер 6 нота ырғақ және биіктік жағынан тұп-тура сол қалпында қайталанып жатса, плагиат деп санауға болады. Ал оның ырғағы, нотасы бөлек болса, онда ол жай ғана ұқсастық. Моцарт, Гайдн, Бетховен және Бах пен Вивальди бір дәуірдің музыкант-композиторлары. Сондықтан шығармашылығы да бір-біріне өте қатты ұқсас. Бірақ әрқайсысының қайталанбас қолтаңбасы бар. Шығармашылық иелері бір мектептің өкілі болғандықтан, туындыларының  ұқсас болуы – заңдылық.

- "Жұлдызды жекпе-жек" бағдарламасында қазылар алқасының құрамында отырып ютуб желісінде бағдарламаның "кемшіл" тұстарын тізіп берген жігітке жауап берген едіңіз. Қарап тұрсақ, ол азамат екінші рет сол түсініктемеңізге қарай жауап дайындапты. Осы жайында не ойлайсыз?

Сынды айтқан музыкалық маман болса, осы уақытқа дейін жарыққа шыққан дүниелері елдің ықыласына бөленіп жүрген адам болса, айтқан пікірін қабылдауға дайынмын. Өйткені мен адаммын, мен де қателесуім мүмкін. Ал бұл бала, ең алдымен, орыс тілінде сөйлеп отыр. Ал біздің бағдарлама қазақ тілінде шығады. Бағдарламаның басты мақсаты – қоғамда "біздің өнер қайда бара жатыр", "тойдың жетегінде кетіп қалған жоқпыз ба", "аға буынның шоқтығы биік туындылары орындалмай кеткен жоқ па" деген сұрақтарға жауап беру.

Әншілерді жеке-жеке ұстап алып, "сен мынаны айтасың" деп отыру болмайды ғой. Сол себепті ауқымды жұмыс жүргізу мақсатында бұл күнде "жұлдыз" атанған шығармашылық иелерінің арасында байқау өткіздік. Төрде отырып, жайлап ақыл-кеңес айтуды мақсат тұттық. Сондай бағдарлама жасап, елдің ықыласына бөленіп, қазақ эстрадасының мәселесін шешеміз деп жүргенде мына жақтан мүлдем үш қайнаса сорпасы қосылмайтын, ұлты ғана қазақ азамат, оның үстіне жасы кіші, орыс тілінде шығып қай-қайдағы былапыт әңгімелерді айтады.

Пікірін мәдениетті түрде жеткізген жоқ, тұрпайы сөйлеп, боғауыз айтады. Шынашақтай баламен бала боламын ба?! Мына жақта ұлттың, қоғамның талғамына байланысты мәселемен айналысып жатқан кезде сондай баланың айғай-шуы маған әсер етуі керек пе?!

- Сізге кімнің айғайы әсер етеді?

"Халық айтса, қалт айтпайды". Егер қоғам барлығы бірауыздан "Арман, сенің әнмен айналысуға ешқандай құқығың жоқ, сен композитор емессің" десе, мен бұл істі қойып кетуге де дайынмын. Осы уақытқа дейін елдің батасы мен алғысынан басқа сөз естігенім жоқ. 

- Арман Дүйсенов он жылдан кейін бір басшылық қызметте отыруы мүмкін бе?

Кәсіби өмірімнің өзекті тақырыбы – қазақтың төл өнері мен бүгінгі немесе кешегі классикалық өнердің озық үлгілерін кәсіби түрде ұштастырып, қазақтың музыка өнерін дамытуды жалғастыру.

Ал болашақта мемлекеттік қызметте отыруым әбден мүмкін, жоқ деп айта алмаймын. Жан-жақты білімді, бірнеше тілді меңгерген мен сияқты ұлт жанашырлары міндетті түрде қолынан іс келетін қызметке баруы тиіс. Нақты идеологияға, музыкалық мәдениетке және өз мамандығыма қатысты салаға ғана барамын.

 

944
Тақырып бойынша
"Көкіректі қашанғы қаға береміз": Бесбаев қазіргі қоғам жайлы ойымен бөлісті
Әли Оқапов шаңырақ көтеріп жатыр - Рымбаева келіні туралы не ойлайтынын айтты
Қыдырәлі Болмановпен сұхбат: Бізге дейін бірін-бірі сүйіп қосылған дуэт болған жоқ
"Сағынышымыз сейілді": Сәкен Майғазиев жүрек елжірететін видео жариялады
"Бала-шағамды зейнетақымен асырап отырмын": Роза Рымбаева карантиндегі өмірі жайлы
Күнге қол созған адам

Алматыда COVID-тен жазылғандар оңалту орталығына ағылып жатыр: мамандар себебін түсіндірді

0
(Жаңартылды 08:16 25.09.2020)
Мамандардың айтуынша, тіркелген емханағадағы реабилитологтардың қорытындысымен ауру санатына қарай шипажайларға жолдама алуға болады

НҰР-СҰЛТАН, 25 қыркүйек – Sputnik. Коронавирустан жазылып шыққандар медициналық оңалту орталықтарына ағылып жатыр. Әсіресе, психикалық тұрғыдан көмекке зәру жандар көп, деп хабарлайды КТК арнасы.

Емханада физикалық жаттығулардан бөлек, әр адамның хәліне қарай түрлі курстар бар. Сандуғаш есімді келіншек коронавирус дертінен айыққанымен, үрейінен арыла алмаған. Ол Алматыдағы оңалту орталығына алғашқылардың бірі болып жазылып, қазір жайсыз көңілі қалпына келіпті.

"Емделген соң оңалту орталығына келдім. Екі-үш апта бойы тыныстап демалу жаттығуларын жасап, осындай күйге жеттім. Жақсы болып қалдым" деген ол мұндай қызмет өзіне ұнағанын айтады.

Алматыдағы №4 қалалық емхана тамыздан бері Сандуғаш секілді 70 науқасқа көмек берген. Мұнда келген әр адамға вирус түрлі әсер қалдырған. Оларға физикалық, психологиялық жаттығу, массаж секілді түрлі ем ұсынылады.

"Әрбір бағдарлама жекелей қаралады. Спорттық жаттығу оңалтудың ең үлкен бөлшегі және қосымша бізде массаж кабинеттері бар. Сондай-ақ, инемен емдеу мен тыныс алуды емдейтін қосымша тұз шахтасы да бар", – дейді емхана реабилитологы Айгүл Сұлтанбек.

Емханада тіркелген науқастар еш кедергісіз осы емнің бәрін тегін қабылдайды. Тек, қолында ПТР-тест қорытындысы болуы шарт. Оңалту курсы он күнге созылады. Ал мұнда келуге мүмкіндігі жоқтарға мамандар онлайн жаттығу өткізеді. Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру аясында әр науқас санатына қарай оңалту орталығына жолдама алады.

Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының төрағасы Болат Төкежанов өте ауыр дәрежедегі КВИ немесе пневмониямен ауырғандар тәулік бойы стационарда екі кезең оңалтуға жатқызылатынын айтады.

"Кейіннен үшінші кезеңге ауыстырылады. Орташа ауыр КВИ, пневмонияны басынан өткізген жандар стационар деңгейінде, оның ішінде санаторияық курорттық жағдайларда, күндізгі стационарда оңалту ем-шараларын қабылдайды", – дейді ол.

Оқи отырыңыз: Белгілері ұқсас: дәрігер коронавирус пен тұмауды қалай ажыратуға болатынын айтты

Мамандардың айтуынша, тіркелген емханадағы реабилитологтардың қорытындысымен ауру санатына қарай шипажайларға жолдама алуға болады. Өйткені, осындай оңалтуға әлеуметтік медициналық сақтандыру қорынан биыл 46 миллиард бөлініпті. Шипажай, емхана, тағы да басқа емдеу, демалыс орындары бар жалпы 559 мекемемен келісім-шарт жасалған.

0
Кілт сөздер:
емделу, коронавирус
Тақырып:
Коронавирус эпидемиясы
Тақырып бойынша
Ғалымдар шілдеде коронавирустың неліктен күшейіп кеткенін анықтады
Карантиндегі көмек: Қазақстанда жаңа сайт іске қосылды
"Сіздерге маска түсті ме?" деген сөзді айтқан әйелдердің үйіне лезде полиция барады
"Күрт нашарлайды": алматылық дәрігерлер ауруханадағы жағдайды айтып берді
Полицей әйел жалғызбасты әкеге үш баланы тәрбиелеуге көмектесіп жүр – видео