Тоқтар Әубәкіров

"Назарбаев елге жариялап қойыпты": Әубәкіров қалай ғарышкер болғанын айтып берді

37725
Тоқтар Әубәкіров Назарбаевтың ғарышқа ұшу туралы ұсынысынан екі рет бас тартқанын айтады. Алайда сол кездегі мемлекет басшысының бір сөзінен кейін келісімін беріпті

НҰР-СҰЛТАН, 12 сәуір – Sputnik, Арман Асқар. Осыдан жарты ғасыр бұрын қазақтың киелі жерінен адам баласы тұңғыш рет ғарышқа аттанды. Ал тура отыз жылдан кейін қазақтың тұңғыш ғарышкері жұлдыздарға сапар шегіп, елдің абыройын асқақтатты. Ол – халық қаһарманы Тоқтар Әубәкіров. Sputnik Қазақстан тілшісіне сұхбат берген тұңғыш ғарышкеріміз ғарышқа қалай көтерілгенін, Қонаевқа не үшін хат жазғанын және қазіргі карантинді қалай өткізіп жатқанын айтып берді.

Ұшқыш болдым, мінеки!

Тоқтар Әубәкіров бала кезінде өте алғыр болған. Үш жасында әкесінен айырылса да, қиындыққа мойымай, жігерлі болып өсті. Оның айтуынша, сол кездегі өмірдің өзі адамның мінезін қайрап, елдің қорғаны болуға үндеді. Соғыстан кейінгі жылдары туған балалардың бәрі әскери қызметті армандады, ұшқыш болуға ұмтылатын. Бірақ кішкентай Тоқтардың көкке деген қызығушылығын көрші ауылда болған бір жағдай оятты. Нұркен Әбдіров атындағы ауылға "Ли-2" маркалы санитарлық ұшақ келіп тұратын. Екі ауылдың балалары жиналып, соның артынан жүгіретін.

"Баламыз ғой, қауіпсіздікті ойламаймыз. "Ондайда пропеллер шауып өтеді немесе доңғалақ басып кетеді-ау" дегенді білмейміз. Сол кезде ұшқыштар өте ақылды бір шешім жасады. Аспанға көтерілмей тұрып, бізді жолға шашырап шықпасын деп, ұшақтың ішіне шақырды. Сонда балалардың жартысы қорқып, ауылға қашып кетті. Біз болсақ, есікке сығылысып кірдік. Сөйтіп, ұшқыштар жермен бір айналып келді, аспанға көтерілген жоқ. Сосын "Ал, енді сендер ұшқыш болдыңдар! Енді, біз сендерге тапсырма береміз!" деді де, бізді ұшақтан алыстау жерге күзетші етіп қойды. Бәріміз тапсырманы мүлтіксіз орындадық", - деп еске алды Әубәкіров.

Оқи отырыңыз: Қазақтан шыққан ғарышкер Талғат Мұсабаев туралы не білеміз?

Осылайша, ұшқыштардың сөзіне әрі ақылды шешіміне риза болған бала енді көкке көтерілуді армандады. Ұшақты басқаруға ұмтылды. Алайда үйдің шаруасы көп болды. Тоқтар 8 сыныптан кейін ақша табу үшін зауытқа токарь болып барды. Ал жұмыстан кейін кешкі мектепте оқыды. Онсыз аттестат бермейтін еді. Бірақ 14 жастағы бала өзінің арман-мақсатын да ұмытқан жоқ. Шалғай жердегі аэроклубқа жазылып, оған да барып жүрді.

Франц Фибер, Александр Волков, Токтар Аубакиров. Архивное фото
© Sputnik / Александр Моклецов
Франц Фибер, Александр Волков, Тоқтар Әубәкіров. Архивтегі фото

"Сөйтіп, 15 жасымда алғаш рет аспанға көтеріліп, парашютпен секірдім. Негізі 16 жастан бастап секіруге рұқсат беретін. Бірақ мен он алтыдамын деп айта салдым. Ол кезде қатты тексермейтін, сөзге сенетін. Содан "Як-12" ұшағынан алғаш рет секірдім. Шыны керек, қорқыныш болды. Бірақ парашют ашылғасын үрей сейілді, өзімді керемет сезіндім, ән айттым, жерге жеткенше біраз уақыт өтті. Ол кезде баламын ғой, салмағым да көп емес. Жерге түскеннен кейін қайта-қайта секіргім келіп кетті", - дейді Әубәкіров.

"Қонаевқа хат жаздым" 

Тоқтар Әубәкіров мектепте математика мен физиканы жақсы көретін. Өз бетімен көп кітап оқыды. Ресейдегі Армавир жоғары әскери авиация училищесіне түсті. Оны үздік бітіріп, Қиыр Шығысқа жіберілді. Сол жақта жойғыш ұшақтардың түр-түрін меңгерді. Төрт жылдың ішінде үздік ұшқыш атанды.

"Мен училищеде жүргенде "Л-29" реактивті ұшағын басқарғанмын. Ал "МиГ-15" пен "МиГ-17"-ге отырғаннан кейін мүлдем өзгеше әсерге бөлендім. Айырмашылығы жер мен көктей, жойғыш ұшақтар адамның әрбір қимылын сезеді. Бойыма дарыған бір қасиет шығар, мен де әрбір ұшақты сездім, штурвалға отырғанда бүтін бір денедей қосылып кететінбіз. Осы қасиет ұшақтарды сынақтан өткізу кезінде маған қатты көмектесті", - деді Әубәкіров.

Алайда КСРО кезінде әскери ұшақтарды сынақтан өткізуге өзге ұлттарды жақындатпайтын. Себебі ондай жұмыстар мемлекеттік құпия болып саналған. Бірақ Тоқтар Әубәкіров қайтпады. Қиыр Шығыстан Алматыға ұшып барды. Негізгі мақсаты – бірінші хатшы Дінмұхамед Қонаевқа кіру.

"Өкінішке қарай, тура мен барған күні түнде Дінмұхамед Ахметұлы Брежневпен бірге Делиге ұшып кетті. Ал менің уақытым тығыз болды. Себебі іссапар куәлігін екі күнге ғана берген. Бірақ Қонаевтың көмекшісі маған қатты көмектесті. Әлі күнге дейін оның аты-жөнін білмейді екенмін. Бірақ мың да бір алғыс айтқым келеді. Маған өте жақсы кеңес берді", - дейді Әубәкіров.

Қонаевтың көмекшісі республика басшысына хат жазуды ұсынды. Ал өзі сол хатты Дінмұхамед Ахметұлына оқытамын деді.

"Ол мені заңгер мамандарға жіберді. Ресми хатты ақыға жазып береді екен. Сөйтіп, 10 сомға үш беттік хат жаздыртып алдым. Бірақ ойлана келе, Қонаевтың үш беттік хатты оқып отырмайтынын түсіндім. Оны жыртып тастадым да, өзім бәрін бір бетке сыйғыздырдым. Ұшқыш-сынақшы болғым келеді деп анық өз өтінішмді жаздым", - деп еске алды Әубәкіров.

Дінмұхамед Қонаев жас жігіттің хатын оқып шығады. Қорғаныс министріне тапсырма береді. Соның нәтижесінде Тоқтар Әубәкіров сынақшы ұшқыштар мектебіне қабылданады. Бірақ емтиханға үлгере алмайды. Себебі демобилизациядан шығармай қойыпты. Дегенмен қазақтың алғыр жігіті осы белесті де бағындырып, ұшқыш-сынақшы дәрежесін алып шығады.

Штаттан тыс жағдайлар

Тоқтар Әубәкіров бірінші болып еш жерге қонбай, солтүстік полюске барып келді. Сол кезде ұшаққа әуеде екі рет жанар-жағармай құйған. Осыдан кейін "МиГ-29К" жойғыш ұшағын тұңғыш рет авиакрейсердің палубасына қондырды. Әскери кеменің алаңынан ұшты. Штаттан тыс жағдайлар да болды.

"Мысалы, авикрейсердің палубасынан ұшатын кезде трамплиннен асып кетіп, суға құлап кете жаздадым. Сосын басында тәжірибе жасағанда көп нәрсені білмейміз ғой. Түнгі уақытта кеменің прожекторларын жағып қойдық. Ұшақпен көтерілейін деп жатқанда жарық таблодан шағылысып кетті де, түк көрінбей қалды. Мен теңіздің суын көргеннен кейін ғана ұшақты көтеріп кеттім. Басшылық катапультті пайдалануға бұйрық берген. Бірақ оны бірде-бір рет қолданған жоқпын", - дейді Әубәкіров.

Оның айтуынша, кез келген жаңа бастаманы қолға алғанда қорқыныш болады. Бірақ "сабақты ине сәтімен" жүргенде сенім пайда болады.

Тоқтар Әубәкіров ұшақтың 50-ден астам түрін меңгеріп шықты. Жаңа әскери техниканы сынақтан өткізу кезінде көрсеткен ерлігі үшін сол кездегі ең жоғары марапат – КСРО батыры атағына ие болды.

"Ғарышқа ұшудан екі рет бас тарттым"

Қыран құстай көк аспанда қалықтауды ғана армандаған ұшқыш ғарышқа дейін көтерілетінін білген жоқ. Тіпті ондай ұсыныстан екі рет бас тартқан. Себебі жойғыш ұшақтармен қоштасқысы келмеді.

Архивное фото космонавта Токтара Аубакирова
© Sputnik / Владимир Родионов
Қазақтан шыққан тұңғыш ғарышкер Тоқтар Әубәкіров

"1985 жылы Нұрсұлтан Назарбаев ғарышқа ұшуды ұсынды. Мен бас тарттым. Себебі ол кезде жойғыш ұшақтарды сынақтан өткізіп жүрдім. 1990 жылы тағы шақырды. Мен қайтадан бас тарттым. Уақытым тығыз, шаруам көп дедім. Ал бір жылдан кейін қыста шаңғы теуіп жүрсем, танысым "бізге неге айтпай жүрсің, сені ғарышқа дайындалып жүр дейді" деп төбемнен қойып қалғандай болды. Қайдағы ғарыш дедім. Сөйтсем, Назарбаев мені ғарышқа ұшады деп елге жариялап қойыпты", - дейді Әубәкіров.

Болашақ ғарышкер бірден мемлекет басшысына барады. Кабинетіне кіріп, өзімен неге келісіп алмағанын сұраған.

"Сол кезде Нұрсұлтан Назарбаев саған керек емес болса, маған да керек емес. Бірақ халыққа керек, ел күтіп отыр. Осы сөзден кейін бірден келістім. Сөйтіп, қызу дайындыққа кірісіп кеттім. 1991 жылы 2 қазанда "Байқоңырдан" ғарышқа аттандық. Сонда элюминатордан керемет бір көрініс ашылды. Жерді ғарыштан көргенде тамаша сезімге бөлендім. Оны сөзбен жеткізу мүмкін емес", - дейді Әубәкіров.

Ұшқыштардың ырымын бұзуға тура келген

Ғарышта Тоқтар Әубәкіров әріптестерімен бірге бірқатар зерттеу жүргізді. Ал қазақстандық ғарышкер Арал теңізінің проблемасын зерделеді. Атап айтқанда, теңіздің тартылуы, сор топырақтың ұшуы және тағы басқа маңызды мәселелер болды.

Кәсіби ұшқыш өзімен бірге шағын ұшақтың моделін алып барған. Ал ғарышқа ұшарда ұшқыштардың ырымын бұзуға тура келді дейді.

"Ұшқыштарда бір ырым бар. Аспанға көтерілердің алдында фотоға түсуге болмайды. Бірақ ғарышкерлер үшін фотоға түсу міндет екен. Содан зымыранға отырғанға дейін фотоға түстік", - деп еске алады Әубәкіров.

Қазақтың тұңғыш ғарышкері өзімен бірге отбасының фотосын, бір уыс топырақ пен бірнеше тұмарды ғарышқа алып барыпты.

Космонавты Токтар Аубакиров, Александр Волков, Франц Фибек
© Sputnik / Владимир Родионов
Ғарышкерлер Тоқтар Әубәкіров, Александр Волков, Франц Фибек

"Мен Қорқыт ата жатқан жерден бір уыс топырақ алдырттым. Сосын премьер-министрдің орынбасары болған Мырзатай Жолдасбековке өтініш білдіріп, үш тұмар жасатып алдым. Үшеуін де ғарышқа алып кеттім. Қайтып келгесін екеуін балаларыма бердім, біреуі өзімде, әлі күнге дейін үйде жатыр", - дейді Әубәкіров.

Ғарышкердің айтуынша, мақсат қоя білген адам өз арманына жетеді. Ең бастысы, сол арманға жетудің жолын білу керек. Сосын табандылық танытқан жөн.

Сөз соңында Талғат Оңғарбайұлы қазіргі карантинді қалай өткізіп жатқанын айтып берді.

"Мен өзім қалада емеспін. Қазір ауылда жүрмін. Балам ауыл шаруашылығымен айналысады. Онымен бірге көктемгі егістік жұмыстарына дайындалып жүрміз", - деді ол.

37725
Кілт сөздер:
ғарышкер, Назарбаев, Тоқтар Әубәкіров
Тақырып бойынша
Ресейлік ғарышкерлер Қазақстанға ғарыштан құттықтау жолдады
Қазақтың ғарышкер қаһармандары
Ғарышкерлер де қорқады: Талғат Мұсабаевтың ашық әңгімесі
Министр Қазақстан төртінші ғарышкерін қашан ұшыратынын айтты
"Шопыр" болған Әубәкіров: қазақтың тұңғыш ғарышкері туралы не білеміз - фото
Сән апталығы

Биыл жазда қандай киімдер сәнде болады дизайнерлер кеңесі

1592
(Жаңартылды 09:38 18.05.2020)
Биыл қанық қызыл, қызғылт, классикалық көк түстен тігілген киімдер трендте болады. Дизайнерлер жазда арты ашық жейде мен көйлектер сәнге келетінін айтты

АЛМАТЫ, 17 мамыр – Sputnik. 2020 жылдың жаз мезгілінде өткен ғасырдың 80-90 жылдарындағы жейделер трендке оралады, сонымен қатар ақ пен қызғылт түсті киім сәнде болады. Қазақстандық дизайнерлер Sputnik Қазақстан тілшісіне алдағы үш айда қандай киім мен әшекейлерді тағу керек екенін айтып берді.

Дизайнер Дәмилә Жұмабектің айтуынша, жазда арты ашық жейде, блузка мен көйлектер сәнге келеді.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от 𝐃𝐀𝐌𝐈𝐋𝐘𝐀 𝐙𝐇𝐔𝐌𝐀𝐁𝐄𝐊 (@damilya_zhumabek)

"Арты ашық тігілген көйлектер сәнде болады, оның бір ерекшелігі – ыстық күнде терлетпейді. Жеңі кең және кең пішілген көйлек, жейделер сәннен кете қойған жоқ, керісінше маталары жұмсарып, түрі көбейіп жатыр", - дейді дизайнер.

Тағы негізгі тренд түрі – бахрома қосылып сәнді тігілген көйлек. Сонымен қатар жабық кофталар да сәннен кете қойған жоқ.

"Ерлердің жейдесі секілді тік жағалы әйелдерге арналған кең тұратын жейделер сәнде қалды, алайда бір иығын ашып кию трендке айналып барады. Қазір жейделер сәнді әрі ыңғайлы болу керек деген бағытта тігіледі. Шілтерден тігілген өте нәзік нымша да трендте, оны асты-үстімен бірдей киімнің сыртынан кию сәнге айналды", - дейді Жұмабек.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от 𝐃𝐀𝐌𝐈𝐋𝐘𝐀 𝐙𝐇𝐔𝐌𝐀𝐁𝐄𝐊 (@damilya_zhumabek)

Ал биыл жазда ақ пен қызғылт түстен тігілген киімдер сәнде болады. Сонымен қатар жапырақтар суреті салынған жібек матадан тігілген киім жаздың сәніне айналады.

"Шалбарға келер болсақ, джинсы шалбардың етек жағы кішкене тарлау келетін түрі мен кала шалбар сәнге қайтадан келді. Бір кездері адамның денесіне жабысып тұратын киімдерді ұнататындар көп болса, қазір аздап бос тұратын киімді таңдайтындар көбейді. Алайда бұл шалбарларды жейдемен үйлестіре білу керек", - дейді.

Ал аяқкиімнің ішінде 80-90 жылдары сәнде болған арты ашық аяқ киімдер қайтадан сұранысқа ие болған.

"Аяқкиімнің ең сәнге айналған түрі мюли деп аталады, жазда өте ыңғайлы әрі түрлі-түсті болып шығып жатыр. Бұл аяқкиім өткен жылдан бері сәннен түскен жоқ. Себебі жазда кигенге өте ыңғайлы, бас жағы үшкірлеу, ал арты ашық. Аяққа іліп алып киіп кеткенге өте ыңғайлы. Сондай-ақ, туфлидің бас жағы төрт бұрышты болатын түрі сәнге келді, дөрекілеу көрінгенімен сұранысқа ие", - дейді дизайнер.

Айтуынша, жазда туфли өкшесінің биіктігі 4-5 сантиметрден аспауы тиіс, ал босоножканың бауы өте жіңішке немесе шынжыр секілді түрі трендте.

Коронавирус сәнге әсер ете ме?

Сонымен қатар дизайнерден коронавирус індетіне байланысты сән әлемінде қандай да бір өзгеріс күтіле ме, осы жайында да сұрадық.

"Жазда дизайнерлер гүлді көйлектерді көп шығарады десек, соған сәйкес масканы да дәл сондай матадан тігу қазірдің өзінде кең тарап жатыр. Алдағы уақытта да бұл үрдіс болып сақталуы мүмкін. Елдегі, әлемдегі жағдай тұрақталса да, біраз уақыт киіммен үйлестіріп маска тағып жүретін боламыз",- дейді ол.

Қандай әшекей таққан дұрыс?

Ал қазақы оюдан түрлі бұйым жасайтын этнодизайнер Айгүл Жансерікова киізден жасалған бұйымдардың биыл тренде болатынын, сондай-ақ,ою салынған көйлектердің жыл сайын сұранысқа ие болып жатқанын айтты.

"Жазда тағатын алқа, сақина мен сырғаның барлығын киізден жасай аламыз. Ал жаздық көйлекті киізден тігетін кезде оған жібек матаны араластырамыз. Жібектің үстіне жұқалап киіз басып, көйлек тігіледі. Ондай көйлек жазда ыстық тартпайды. Жібектің де түрі бар, жазда жұқа шифон қолданылады", - дейді Жансерікова.

Этнодизайнер Айгүл Жансерікова киізден жасаған әшекей
© Photo : Айгүл Жансерікованың жеке архивінен алынды
Киізден жасалған бұйымдар биыл трендте болады

Айтуынша, киімнің үлгісіне қарай оюдың да көлемін өзгертіп отыру қажет. Мысалы, жеңіл жамылғының оюы ірі болуы керек.

"Киізден жасалған киімге майда ою салу мүмкін емес, барынша ірі оюды саламыз. Ал оюдың көлемі киімнің үлгісіне қарай өзгеріп отырады. Алайда қазақша нақышта болу керек деп барлық жерге ою түсіре беруге болмайды. Жырығы үлкен көйлекке жырық бойымен майда ою салуға болады",- дейді ол.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Aigul Zhanserikova, Ph.D. (@aigul_zhanserikova)

Шашқа арналған бұйымдар мен белдіктерді де оюмен әрлеп, қолдан жасауға болады. Әсіресе жазда шашты жинап жүргісі келетіндер көп, дейді дизайнер. 

"Жазда оюдың қанық қызыл, қанық көк,ақ пен қызылды араластырып, сондай-ақ, фуксия, шафран, классикалық көк, жалбыз түстес реңктерді қолданған жөн", - дейді дизайнер.

1592
Кілт сөздер:
пайдалы кеңес, сән, жаз
Тақырып бойынша
Назарбаевқа - қылыш, Қарақатқа - әшекей: танымал зергер бұйымдарының құны туралы айтты
Әнші Ғаділбек Жанай қазақша киім кию бұрын ұят болғанын айтты
Қытайлар қазақтың киізіне қызыға бастады
Димаш Қытайдағы сән апталығының ашылу салтанатында – толық видео
Тәп-тәтті арулар: шоколадтан жасалған көйлектердің сән көрсетілімі - видео
ҰҚШҰ бас хатшысы Станислав Зась

Станислав Зась: ҰҚШҰ қажет болса пандемиямен күресте өз ресурсын толығымен пайдаланады

37
(Жаңартылды 12:01 18.05.2020)
Биыл ҰҚШҰ – Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының құрылғанына 18 жыл толды. Бүгінде ірі әскери-саяси блок құрамына алты мемлекет кіреді – Ресей, Қазақстан, Беларусь, Армения, Қырғызстан және Тәжікстан

НҰР-СҰЛТАН, 15 мамыр – Sputnik. Жыл басында ғана ҰҚШҰ бас хатшысы қызметіне келген Станислав Зась РИА Новости тілшісі Елена Протопоповаға берген алғашқы сұхбатында ұйымның жетістіктері мен оның кеңею перспективалары туралы айтып, коронавирус пандемиясымен күрес және ол аяқталғаннан кейін әлемдегі әскери-саяси жағдайдың өзгеруі жайлы сұрақтарға жауап берді.

– 15 мамыр Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының құрылғанына 18 жыл толуымен құттықтаймыз. Бірақ Ұжымдық қауіпсіздік туралы шартқа 1992 жылы қол қойылып, он жылдан кейін ұйымның өзі құрылғанын білеміз. Бүгінгі таңда ҰҚШҰ-ның әлемдегі жауапкершілігі мен халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі рөлі мен маңыздылығын қалай бағалайсыз?

– Қазір ҰҚШҰ толыққанды халықаралық ұйым. Мұндай тұжырым жасауға барлық негіз бар. Ұйым жұмысына қажетті нормативтік-құқықтық база жасалды, ҰҚШҰ алдында тұрған міндеттерді орындау үшін қажетті күштер мен құралдар қалыптастырылды. Басқару және қолдау жүйесі, оның ішінде күштер мен активтерді бірлесіп даярлау, персоналды оқыту және басқа да жүйелері бар. ҰҚШҰ мақсаты – бейбітшілікті, халықаралық және аймақтық қауіпсіздік пен тұрақтылықты нығайту, мүше мемлекеттердің тәуелсіздігін, аумақтық тұтастығы мен егемендігін ұжымдық қорғау.

Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымында қуатты әскери құрамдас бөлігі – екіжақты аймақтық топтар, Орта Азия аймағының жедел тарату күштері, жедел әрекет етуші ұжымдық күштер, бітімгершілік күштері және ұжымдық авиация күштері құрылды. Біз жыл сайын алты-сегіз түрлі әскери және арнайы жаттығулар өткізіп тұрамыз.

ҰҚШҰ форматындағы қауіп-қатерлерге қарсы іс-қимыл саласында есірткіге қарсы "Арна", заңсыз көші-қон бойынша "Заңсыз", терроризмге қарсы "Жалдамалы" және басқа да халықаралық операциялар жүргізілуде.

Жалпы алғанда, ҰҚШҰ-дағы қуат компоненттері қойылған міндеттерді шешуге жеткілікті. Бірақ біз, саяси құралдарға басымдық беретініміз сөзсіз. Мұндай норма Ұйым Жарғысының 3-бабында жазылған.

Госсекретарь Совбеза Беларуси Станислав Зась
© Sputnik / Виктор Толочко
Станислав Зась

ҰҚШҰ қауіпсіздік мәселелерімен айналысатын халықаралық ұйымдар, құрылымдар мен одақтар жүйесінде өз орнын алды. Біз БҰҰ агенттіктерімен, ең алдымен, терроризм мен есірткіге қарсы күрес және бітімгершілік бағытында өзара тығыз байланыстамыз. Сол сияқты ЕҚЫҰ-мен де жақсы жұмыс істейміз. ТМД, ШЫҰ-мен серіктестік, Халықаралық Қызыл Крестпен де қарым-қатынасымыз жақсы. Яғни, ҰҚШҰ өзін халықаралық қауіпсіздік жүйесінде  өз орнын алды.

Егер "одақтастармен еш жерде соғыспадыңыздар" деп айтылса, бұл жақсы. ҰҚШҰ жауапкершілігі аймағында тұрақтылық қамтамасыз етілді және мұндай шараларға жол берілмеді. Бұл ұйымның өз міндеттерін орындап жатқандығын көрсетеді. Бүгінгі таңда ҰҚШҰ-ның жауапкершілік аймағындағы жағдай әлемнің басқа аймақтарына қарағанда әлдеқайда тұрақты. Бұл ұйымның сіңірген еңбегі.

– ҰҚШҰ елдерінің коронавирус пандемиясымен күрестегі ынтымақтастығы қалай жүзеге асырылып жатыр? Ұйым індетті қалай өткеруде, COVID-19 жұқтырған қызметкерлер бар ма?

– Пандемия – біздің елдеріміз үшін өте қауіпті. Бұл ҰҚШҰ-ның құзыретіне толықтай кірмейді, біз әскери-саяси ұйыбыз. Бірақ соған қарамастан, біз бұл қауіптен шет қалмаймыз.

Егер қажеттілік болса, ҰҚШҰ әскери-саяси ұйым ретінде пандемиямен күресу үшін өз ресурсын толығымен пайдаланады. Қазірше бұл қажет емес.

Мен ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттердің қауіпсіздік кеңесінің хатшыларымен де коронавирустың таралуы туралы телефон арқылы сөйлестім. Біз қазіргі жағдай мен ұйымның құрамына кіретін әр мемлекетте пандемиямен күресу үшін қабылданған шаралар туралы пікір алмастық. ҰҚШҰ жауапкершілік аймағындағы жағдай күрт нашарлаған кезде ұжымдық әрекет ету шараларын әзірлеу бойынша консультациялар жүргізуді жалғастыруға келістік.

Алдын-алу шаралары аясында ҰҚШҰ дағдарысқа қарсы әрекет ету орталығының мүмкіндіктері пайдаланылады. Ұйымға мүше мемлекеттердің министрліктері мен ведомстволары арасында өзара іс-қимыл ұйымдастырылып, ұжымдық қауіпсіздік аймақтарында коронавирус инфекциясының таралуына күн сайын мониторинг жүргізіліп отырады.

Сәуірде дағдарысқа қарсы әрекет ету орталығында бейнебайланыс арқылы ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттердің қорғаныс ведомстволарының әскери-медициналық қызметтері басшыларының жоспардан тыс кеңесі өтті. Шара барысында ресейлік сарапшылар COVID-19 инфекциясының алдын-алу және емдеу бойынша соңғы жетістіктерімен бөлісті, Италия мен Сербияға көмек көрсету кезінде жиналған тәжірибе туралы айтты.

Пандемия әсерінен ҰҚШҰ-ның жауапкершілік аймағында дамып келе жатқан жаңа жағдайлар 26 мамырда ұйымның сыртқы істер министрлерінің кеңесінде қаралады.

Әрине, пандемия – жаңа қауіп. Бірақ ҰҚШҰ-ның құқықтық саласы қауіптің мұндай түріне жауап беруге мүмкіндік береді.

– ҰҚШҰ елдері пандемиямен күресте бір-біріне қандай көмек көрсетті?

– ҰҚШҰ заңнамалық базасында жедел көмек көрсету тетіктері қарастырылған. Біз күн сайын деректерді жаңартып отырғандықтан, серіктес елдердегі жағдайды білеміз және оған толық дайынбыз. ҰҚШҰ аясында жағдайға байланысты талапқа сай жүгінсе, көмек көрсету тетіктері бар. Бір мемлекет басқа елден тікелей көмек сұрап, оны алатын екі жаққа негізделген нұсқа бар. Сол сияқты, ҰҚШҰ-ға мүше бірнеше мемлекеттер ұйымның басқа мүшесіне шоғырландырылған түрде көмек көрсететін де нұсқа бар. Алайда, екінші нұсқа қажет болмады. Көмек екіжақты байланыстар арқылы көрсетіледі.

– Пандемия сіз айтқандай, ҰҚШҰ жұмысына түзетулер енгізді. Ол індетке дейін жоспарланған ҰҚШҰ елдерінің жаттығулар кестесіне әсерін тигізді ме?

– Бұл жерде жаттығудың маңыздылығын түсіну керек. Жаттығу – қарулы күштер мен күш құрылымдарын бірлескен іс-қимылдарға дайындаудың ең жоғарғы формасы. Мүше мемлекеттердің барлығы болмаса да, олардың көпшілігінің қатысуымен мұны жүзеге асыра аламыз деп үміттенеміз. ҰҚШҰ елдерінің сегіз бірлескен жаттығуын өткізу жоспарланған. Олардың барлығы қыркүйек-қазан айларына жоспарланған. Дәстүр бойынша, оның бәрі әрдайым осы кезеңде өтеді.

Әзірге оларды өткізуді кейінге қалдырған жоқпыз және дайындық жұмыстары кестеге сай жүріп жатыр. Жағдай қолайлы болса, біз жоспарға сәйкес жаттығуларды өткіземіз. Егер қатысушылардың өмірі мен денсаулығына нақты қауіп төнетін болса, жаттығулар кейінге қалдырылуы керек.

– Ал сіз ҰҚШҰ аясындағы қарулы күштер мен басқа күштік құрылымдардың өзара әрекеттесу деңгейін қалай бағалайсыз?

– Мен оны өте жоғары бағалаймын. ҰҚШҰ құрылғаннан бері 18 жыл ішінде біздің мемлекеттеріміздің барлық күш құрылымдарының өзара іс-қимылын күшейту бойынша орасан зор жұмыс атқарылды. Жеке тапсырмалар бойынша өзара іс-қимылдан, екіжақты негізде жоғары деңгейде – қарулы күштер мен басқа күш құрылымдарының жан-жақты өзара іс-қимыл жолынан өтті.

Мұны әскери ынтымақтастық мысалынан айқын көруге болады. Біз ынтымақтастықтың нормативтік-құқықтық базасы мен қарулы күштердің жекелеген өзара іс-қимыл шараларын және екіжақты негізде аймақтық топтар құруды бастадық.

Сонымен қатар, әскери-саяси жағдай аясындағы бірыңғай ниетпен "Жауынгерлік бауырластық" жедел стратегиялық оқу-жаттығулары өткізіледі. Сондай-ақ, осы жаттығулар аясында жыл сайын "Өзара әрекеттестік" шартты атауымен бірлескен жаттығуы, ҰҚШҰ-мен Орта Азия аймақтық жедел орналастыру күштерімен "Шекара" жаттығуы, ҰҚШҰ-ның бітімгершілік күштерімен бірлескен "Мызғымас бауырластық" және ҰҚШҰ арнайы күштерінің қатысуымен "Кобальт" жаттығуы үнемі өткізіліп тұрады. 2019 жылы бұл жаттығуларға шамамен 12 000 адам қатысты.

Учения разведчиков стран-участниц ОДКБ
© Photo : сайт ОДКБ
ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттердің жаттығулары

Біздің мемлекеттеріміздің қарулы күштері мен басқа күш құрылымдарының өзара іс-қимылының ажырамас бөлігі – бірлескен жаттығулар жүйесі. ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттердің қорғаныс, ішкі істер және төтенше жағдайлар министрлігінің мамандарын даярлау және қайта даярлау мақсатында Ресей федерациясының ФҚҚ университеттерінде жыл сайын 1500-ге жуық адам жеңілдікпен немесе ақысыз негізде оқытылады. Ұқсас жағдайларда ҰҚШҰ елдерінің студенттері мен курсанттары Армения, Беларусь және Қазақстанның мамандандырылған жоғары оқу орындарында білім алуда.

Қарулы күштер мен басқа күш құрылымдарының өзара іс-қимылының маңызды бір бағыты әскери-техникалық ынтымақтастық болып табылады. Оның аясында біз мемлекетаралық бағдарламаларды қалыптастыру деңгейіне жеттік. Қазіргі кезде ұжымдық қауіпсіздік бюросына мүше елдерге жедел әскери-техникалық көмек көрсету тетіктері жетілдірілуде.

– Террористердің ҰҚШҰ аумағына кіруіне жол бермеу үшін Ауғанстанмен шекараны нығайту бойынша жағдай қандай?

– Аймақтағы және шекарадағы жағдай шиеленісті күйінде қалып отыр. Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының аумағына ену үшін халықаралық террористік ұйымдардың тәжік-ауған шекарасы учаскесінің ерекшеліктерін пайдалану қаупі өзекті болып қала береді. Бүгінде Ауғанстан әртүрлі лаңкестердің, ең алдымен Сириядағы, Ирактағы және Таяу Шығыстағы басқа елдердегі қақтығыстардың қатысушылары пана іздейтін орынға айналды. Ауғанстанның оңтүстік-шығыс провинцияларында ең үлкен ықпалға ие болған "Ислам мемлекеті"* террористік ұйымы да бұдан тыс қалмады. Үкімет күштері қабылдаған шараларға қарамастан, Ауғанстан аумағының едәуір бөлігі әлі күнге дейін радикалды исламдық "Талибан"* қозғалысының бандалары арқылы бақыланады.

2019 жылғы қыркүйекте өткен президент сайлауынан кейін ішкі саяси қайшылықтардың шиеленісуі Ауғанстандағы жағдайдың дамуына да кері әсерін тигізуде. Оппозицияның қазіргі президентпен күресуі ауған қауіпсіздік күштерінің бандыларды бейтараптандыру қабілетін едәуір төмендетеді әрі радикалды исламистік және террористік топтардың ықпалын күшейтуге көмектеседі.

Осы аймақтағы жағдайды жақсарту мақсатында 2019 жылғы 28 қарашада Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің отырысында тәжік-ауған шекарасындағы шиеленісті төмендетуге бағытталған қосымша шаралардың тізімі бекітілді. Бұл құжат саяси, әскери шаралар жиынтығы болып табылады, сондай-ақ ол аймақтық қауіпсіздікке төнетін қауіп-қатерлерге қарсы тұру шаралары. Осының бәрі де Тәжікстанның Ауғанстанмен шекарасын нығайтуға жағдай жасауға, сондай-ақ тәжік-ауған шекарасында тұрақтылық пен қауіпсіздік жағдайын жасауға бағытталған.

Сонымен қатар, Тәжікстан республикасының шекаралас әскерлерінің осы саладағы әлеуетін арттыру мақсатында, Ұйымға мүше мемлекеттердің қатысуымен тәжік-ауған шекараларын нығайту жөніндегі мемлекетаралық бағдарламасының жобасы жасалуда. Жоба бойынша ұсыныстар аясында бағдарлама жобасының мақсаттары, міндеттері, мерзімдері мен кезеңдері туралы келісілді.

Тәжік-ауған шекарасындағы шиеленісті төмендетуге бағытталған қосымша шаралар тізбесін, сондай-ақ тәжік-ауған шекараларын нығайту жөніндегі мемлекетаралық мақсатты бағдарламаны іске асыру Тәжікстанның мемлекеттік шекарасының тәжік-ауған бөлігін қорғауды күшейту мәселелеріне оң әсер етеді деп санаймыз.

"Ислам мемлекеті"*, "Талибан"* – Ресей мен Қазақстанда тыйым салынған террористік ұйым

37
Архивтегі фото

Ресейлік танымал актриса коронавирус жұқтырды

0
Алена Бабенко әлеуметтік желіде COVID-19 індетін жұқтырғанын және денсаулығының нашарлағанын хабарлады

НҰР-СҰЛТАН, 24 мамыр – Sputnik. Ресейдің еңбек сіңірген әртісі Алена Бабенко коронавирус диагнозымен  ауруханаға жатқызылды. Бұл туралы актриса өзінің Instagram парақшасында хабарлады.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Алена Бабенко (@alena_babenko_official)

Алена Бабенко сырқат екенін сезген бойда "Танцы со звездами" шоуынан кетіп, өзін оқшаулағанын атап өтті.

"Мен өз денсаулығыма ғана емес, достарым мен әріптестерімнің денсаулығына да жауаптымын. Өкінішке қарай, бұл әлгі коронавирус болып шықты", - деді актриса.   

Бабенко аурудың дене қызуының көтерілуі, әлсіздік секілді белгілерін байқаған. Қазір ол ауруханада емделіп жатыр, жағдайы біршама жақсарған.

Ресейлік актриса Алена Бабенко кинода, театрда және телехикаяларда ойнайды. Актриса ондаған рөлді сомдаған. 2013 жылы ол режиссер Ермек Аманшаев пен Георгий Шенгелияның "Параллель әлемдер" Қазақстан-Ресей мелодрамасында ойнады.

24 мамырдағы мәлімет бойынша Ресейде COVID-19 індетін жұқтырған 344 481 адам тіркелді.

0
Кілт сөздер:
актриса, коронавирус
Тақырып бойынша
"Басқаша түсініп қалды": Нұрлан Еспанов коронавирус туралы айтқан сөзін түсіндірді
Әйгілі Голливуд актері әйелі екеуі коронавирус жұқтырғанын мәлімдеді
Коронавирус індеті: COVID-19 жұқтырған танымал адамдар - фото
Танымал қазақстандық әнші төтенше жағдайға байланысты әскерге шақырылды – видео