Қыдырәлі Болманов

Қыдырәлі Болмановпен сұхбат: Бізге дейін бірін-бірі сүйіп қосылған дуэт болған жоқ

6244
(Жаңартылды 21:24 19.08.2020)
"Құрмет" орденінің иегері, әнші әрі продюсер Қыдырәлі Болманов жары Қарақат Әбілдинамен бірге бес бала тәрбиелеп отыр. Жұлдызды жұп өнерде де, өмірде де бір-бірінің бағын жандырып, елдің сүйікті дуэтіне айналған

АЛМАТЫ, 19 тамыз — Sputnik. Бүгінде өнерді бизнеске айналдырып отырған тәжірибелі продюсер елдегі эпидемиологиялық жағдайға қарамастан жоспарлап жүрген жобаларын жүзеге асырып жатыр. Sputnik Қазақстан тілшісіне берген сұхбатында Болманов кейінгі 20 жылдағы еңбегі мен Қазақстандағы шоу-бизнес, отандық продюсерлер жайлы ойын айтты. 

Бизнесте жүргеніңізде, оның ішінде өнерді бизнеске айналдырып, осы кәсіпті дөңгелетіп отырғаныңызға 20 жылдай уақыт болды. Әншінің барлығы бизнесмен болып, кәсіпкерлік саласында табысқа жете ала ма?

Продюсер деген – бизнесмен. Бірақ ол басқа кәсіпкерлерге қарағанда өнерімен ерекшеленеді, яғни талантты бизнесмен. Мысалы, "Ұлытау" тобын құру үшін 7-8 музыкант алдым. Есебін жүргізіп, айлығын беріп отыратын бухгалтер бар. Концертке шығатын киімін қарап жүретін бір адам керек, топтың жеке директоры болады. Жалпы алғанда 12-13 адам бір топтың мүддесі жолында жұмыс істейді. Топтың құрылғанына 20 жыл болса, сол уақыттан бері жұмыстың бар-жоғына қарамастан, топ мүшелеріне ай сайын жалақы төлеп отырмын.

Оны да жақында есептеп көрдім, топтың бейнебаяны, қосымша шығындарын есептемегенде, топ мүшелеріне 2 миллион доллар көлемінде айлық төлеппін. "Ұлытау" коммерциялық топ емес, олар тойдан ақша көрмейді. Олар тойға бармайды, тек шетелдік концерттерден, дискілерінің сатылымынан табыс табады. Шетелде де ай сайын концерт бола бермейді. Сол себепті келісімшарт жасағанда, айлық төлейтін болып келістім. Бұл – бизнес. Осының бәрін 20 жыл арқалап жүру үшін қаласаң да, қаламасаң да бизнесмен боласың. Бизнесмен бола алмайтындар жай әнші болып кетеді.

Білуімізше, жарыңыз Қарақат Әбілдинаның сахнаға шығуы – осындай бір жобаңыздың нәтижесі. Ел танитын, сүйіп тыңдайтын әншінің жұмыстарын әлі күнге дейін өзіңіз жүргізесіз бе?

Иә, Қарақат – менің жобам. Қарақаттың мектеп студияларын ашып, нарыққа шығарып, франшизаға шығарып беріп отырған да мен. Қазір Қазақстан бойынша 10 қалада "Қарақат мектеп студиясы" бар. Олар филиал емес, франшизаға ашылды. Бізде, Қазақстанда франшиза деген жоқ, білім саласында тіпті болған емес. Біз шетелдің кофесін Қазақстанға алып келіп, сауда жасағанға құмармыз.

Ал Қазақстан өзі бір дүние шығарып, оны шетелге шығармақ түгілі, өзіне өзі франшиза сата алмайды. Ал білім саласында тарихта бірінші рет осыны біз жасадық. Оған менің 10 жыл уақытым кетті, мектеп студия да бірден сатылып кете қойған жоқ, 7 жыл дегенде сатыла бастады. Ешкім жол салмаған жерден бірінші болып бастау әрқашан да қиын.

Өнерден бөлек жаңа бизнес жобаны қолға алып жатырсыз, сонымен қатар ойыншық шығару ісі де тоқтаған жоқ. Қандай іс бастап жатқаныңызды толықтырып айтып берсеңіз.

Иә, қазақ өнеркәсібі тарихына үңіліп қарасақ, ойыншық өндірген ешкім жоқ. Соны бірінші болып қолға алған да мен. Ойым ойыншық жасау мәселесін көтеру ғана емес, елдің есіне салып, осыны әрі қарай алып кете алатын адамдарға ой салу. Өйткені ұрпағына қарамаған ел ешқашан өсе алмайды. Сонымен қатар ұлттық аспаптарды, ұлттық музыканы насихаттап, екі миллионнан астам дискі сатқан да біз. Қазір домбырамен ән салып, альбомын жасап, бірден сатылымға шығару мүмкін емес. Ол домбыра дискісін шетел түгіл, қазақтың өзі сатып алмайды.

Қыдырәлі Болманов пен Қарақат Әбілдина Ұлы дала комедиясы фильмінің премьерасында
© Sputnik / Владислав Воднев
Қыдырәлі Болманов пен Қарақат Әбілдина

Ұлттық мұраны әлемді аралап насихаттап, концерт беріп жүрген ешкім жоқ. Жалпы алғанда, ұлттық құндылықтар – коммерцияға жатпайды. Ал соны коммерцияға айналдырып, екінші жағынан идеологияны насихаттап жүргенімізге біршама уақыт болды. Жұрт киім-кешек саудасында жүріп, оны сата алмай жатады. Ал мен идеологиядан коммерция жасап, пайда тауып отырмын.

Сондай-ақ, мен тек продюсер емеспін, осы айтылған жобалардың авторымын. Өзім ойлап табамын, жоспарын құрамын, ақшаны құямын, өзім іске асырамын.

Енді қолға алып жатқан жобам – сауда. Нұр-Сұлтан қаласында 25 гектарға жуық жеріміз бар. Сол жерде қазір құрылыс жұмыстары жүріп жатыр. Үш адам серіктес болып, жылыжай, өнімді сақтайтын қойма, цех ашқалы жатырмыз. Ішіне лаборатория салынады. Сол жерде өнімнің құрамын тексеріп алуға болады. Өнім болған соң, оны сату керек, ертең әр базарға барып, тауарымызды сатып жүрмес үшін сататын арнайы жер де бар.

Қанша жыл бизнесте келе жатырмыз, бір нысанды жалға алу адамның адымын аштырмайды. Сол себепті барлығын бір жерге жинадық. Бұған карантиннің әсері болды деп айта алмаймын, себебі бұл істі біраз ойланып-толғанып, бизнестің дамуы үшін не істеу керек екені талқыланып барып қолға алынды.

Шоу-бизнес тақырыбына қайта оралсақ, жаңа әртістерді сахнаға шығару ойыңызда бар ма?

Қазақстанда жаңа жобаларды ашуды айтпас бұрын, 20 жылдан бері осы шоу-бизнесті қазақыландырып, іргесін қалап бергенімді айта кеткенім жөн. Себебі мұны екінің бірі біле бермейді. Қазақ эстрадасындағы ең бірінші топ – "АБК" тобы. Оның мүшесі әрі бас продюсері болдым. Содан тұп-тура бес жылдан кейін "Музарт" құрылды, дәл сол форматта шыққан олар "АБК" тобын қайталады. Одан кейін "Бәйтерек" тобы шықты. Сол кезде кілең үш жігіттен құрылған топ көбейіп кетті. Сонда бір үлгі жасап, нарыққа жіберіп, жұмыс істей бастаған кезде оның өзінен өзі көбейетінін түсіндім. Басқалар қайталайтынын ұқтым. Осы механизмді мықтап ұстанып, есеппен жұмыс істейтін болдым.

Бір күні Дәулет Тұрлыханов шақырып, Рахатты 16 жасында жұлдыз қылуымды өтінді. Жұртқа танымал бола берсін, бір жерге жұмысқа барғанда танымал болғаны керек деген соң, келістім. Бір жарым жылдың ішінде жас әнші танымал бола бастады. Ол Қайрат Нұртас, Төреғали Төреәлінің форматындағы әнші еді.

Одан кейінгі жобам – Қарақат. Себебі қазақ эстрадасына дауысы әдемі, өзі де келбетті, экраннан көрсетуге болатындай қыз бала керек болды. Қарақат негізі дәстүрлі әнші, сосын ол эстрадаға кетті. Бұл жоба да сәтті шыққан соң, дуэт құру керек екенін түсіндім. Содан Қыдырәлі мен Қарақат сахнаға топ болып шықты. Бізге дейін бірін-бірі сүйіп қосылған дуэт болған жоқ. Одан кейін үйленсе дуэт құрып, сахнаға шығатындар қаптап кетті.

Осылайша мен бастаған жобалар, менің қадағалауымсыз-ақ қайталанып жатыр. Ал жаңа жобаларға келер болсақ, қалталы азаматтар, белгілі тұлғалар ұл-қызымды әнші қылып шығар деп өте жиі ұсыныс тастайды. Көп адамның ұсынысын қабылдаған жоқпын. Таланты жоқ болса, кімнің баласы болса да, ол жобаға кіріспеймін. Себебі, оған уақыт кетеді. Менің ең қымбат дүнием – менің уақытым. Ешкімді екі әнмен жұлдыз қылып жіберу мүмкін емес.

Бір жылдары елдегі той-томалақ, концерттерге шетел әртістері көп шақырылатын. Қазір жағдай өзгерді ме? 

Бұрын бар қазақ орыстың әнін тыңдап, тойға да Филипп Киркоров, Дима Биланды шақырды. Олар кем дегенде бір тойдан 3-5 мың доллар алып кететін. Радиодан да қазақша әндер түнгі сағат он екіден кейін қойылатын. Тойда да, концертте де ресейлік әншілер жүрді. Соған намыстанып кеттім. "АБК" тобының гонорары бірден 3 мың доллар болды. Ол кезде Роза Рымбаеваның өзі 500 долларға тойға шығатын. Сөйтіп мен нарыққа да өзгеріс алып келдім. Нарықтағы әншілердің бағасының қымбаттауына үлес қостым, себебі бұл – шоу-бизнес.

Сол жылдары "АБК" тобының "Тамшылар" әні радиода айлап, тіпті жылдап үзілмей беріліп тұрды. Содан қазақ әніне деген қызығушылық пайда бола бастады. Қазақ сол кезде қазақ әндерінен шабыттанып, қазақша әндерді сағынғанын көрсете бастады. Әрі қарай ақырындап қазақ әншілердің көбейе бастағанын көріп телеарналар қазақша бағдарламалар ашты, музыкалық арналар құрылды. Орыстың қыздары қазақша сөйлеп, тележүргізуші болып кетті.

Қазір афроамерикалықтар да тойда қазақша "аспанға қараймын" деп ән айтып жүр. Кейінгі он жылда Киркоров та, Дима Билан да қазаққа керек болмай қалды. Бұл – мәдени кеңістікті жауып алу деген сөз. Барлығы мұны өзінен өзі болды деп санайды.

Қазіргі әндердің сапасы қандай? Қазақ шоу-бизнесінде мықты продюсерлер бар ма?

Әншілерді, әнді екіге бөліп қарайық: қазақтың идеологиясына сай әндер және ұлттың болмысына жат дүниелерді насихаттап жүргендер. Мысалы, Ninety One идеологияға жат дүниені дәріптеп жүр. Сөздері ұғынықсыз, екі әріптің басын қосып, ән деп шығып жатқан әннің бәрі осы тізімді толықтырады. Егер дәл осы қалыппен жалғаса беретін болса, бақа мен шаян болып кетудің алдында тұрмыз. Бәрінің есі кетіп қалған, бәрі хайптың құлы.

Қыдырәлі Болманов
© Photo : Орталық коммуникациялар қызметінің баспасөз қызметі
Қыдырәлі Болманов

Қазақстанда мен секілді еш продюсер жан-жақты жобалар жасаған жоқ. Бізде кім көп, продюсер көп. Алуа Қонарова жақсы продюсер, ол "Ринго" тобын құрды. Бірақ бұл топ нарықтан кетіп қалса, ештеңе өзгермейді. Ал Баян Алакөзова жақсы бизнес-вумен. Оның жасаған "Кешью" тобы болмаса да қазаққа келіп-кетер ештеңесі жоқ, ол таза коммерциялық жоба. Ол жерде ұлттық дүние жоқ.

Әлеуметтік желіде елде болып жатқан жағдайларға байланысты басу айтқан жазбалар жиі жариялап отырасыздар. Бұл жоғары жақтан келетін тапсырма ма? Желідегі бір жазбаның құны қанша?

Қарақат та, мен де қазақта қандай мәселе болса да, соның арасында жүреміз. Оған біреудің өтініші, тапсырысына қарамай-ақ пікір айтып отырамыз. Алайда ол коммерциялық емес, яғни Instagram-да жазба жариялау үшін ақша алмаймыз. Мысалы, Қордайдағы жағдайға байланысты маған жоғары жақтан қоңырау шалды. Олар айтса да, айтпаса да мен өз пікірімді білдіретін едім. Себебі ол жағдайдың бәріне қатысы бар.

Кейде өтініш жасаған адамның пікірі менің ойыммен сәйкес келмесе, оны оқырмандарыма ұсынбаймын. Себебі мен үшін ең қымбат дүние – уақыт және абырой. Одан қымбат ештеңе жоқ. Халықтың алдында бірде былай, бірде басқаша сөйлеп тұра алмас едім. Мен тіпті осы уақытқа дейін Nur Otan партиясына кірген жоқпын.

Жарыңыз Қарақат Әбілдина 42 500 теңге әлеуметтік көмек алдым деп елді бір шулатқан еді...

Әйелдердің ісіне араласпаймын. Алайда Қарақат әлеуметтік желіде жариялайтын ойын, жазбасын менімен ақылдасып отырады. Бірақ 42 500 теңге, жәрдемақы жайлы тірлігіне араласпаймын, оны Қарақат өзі біледі.

Қыдырәлі Нұртайұлы, уақыт бөліп, сұхбат бергеніңізге көп рақмет! Ісіңізге береке тілейміз!

6244
Кілт сөздер:
сұхбат, Қыдырәлі Болманов
Тақырып бойынша
Қыдырәлі Болманов карикатура жайлы: ер-азаматтың намысы – ең бірінші орында
Мәдениет министрі Қыдырәлі Болмановты қызметке тағайындады
"Миға сыймайды". Қыдырәлі Болман атышулы дауға қатысты өз шындығын айтты
"Қып-қызыл жала!". Қыдырәлі мен Қарақат өздеріне тағылған айыпты жоққа шығарды
Қыдырәлі Болман қазақ қыздарының қытайға тұрмысқа шығуына қатысты пікір білдірді
Тоқаевтың ұсынысы Қыдырәлі Болмановтың күлкісін келтірді
Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов

Қашықтан оқыту қашан аяқталады Аймағамбетов эксклюзивті сұқбат берді

17636
(Жаңартылды 11:17 14.09.2020)
Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов Sputnik Қазақстан тілшісіне берген эксклюзивті сұқбатында көпті мазалап жүрген сауалдарға жауап берді

НҰР-СҰЛТАН, 12 қыркүйек – Sputnik, Ксения Воронина, Арман Асқар. Қазақстан коронавирустың шарықтау шегінен өтті. Дегенмен, тұмау маусымы кезінде вирустың екінші толқыны басталып кетеді деген қауіп бар. Сол себепті жаңа оқу жылын қашықтан білім беру форматында бастауға шешім қабылданды.

Мектепте кезекші сыныптар ашылса да, оған, көбінесе, бірінші сынып оқушылары барып жүр, қалғаны үйде отырып, сабақ оқиды. Сөз жоқ, ондайда ата-аналарға көп салмақ түседі. Себебі баланың жұмыс орнын жасақтау, техниканы орнату, сабақ барысы мен үй тапсырмасын қадағалау сияқты қосымша жұмыс пайда болады.

Sputnik Қазақстан тілшісіне сұқбат берген білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов қашықтан оқытудың артықшылығы мен кемшілігіне тоқталып, дәстүрлі форматқа ауысудың мерзімі туралы айтып берді.

- Асхат Қанатұлы, бүгінде қашықтан оқыту процесіне қатысты арыз-шағымдар аз емес. Әсіресе, ата-аналар тарапынан жиі сын айтылады. Көбісі балаларға көмектесеміз деп, еңбек демалысын қыркүйекке ауыстырған екен. Біреулер жұмысты мүлдем тастап кеткен. Енді, біреулер біраз ақша шығарып, балаларын білім беру орталықтарына беріп жатыр. Қашықтан оқыту шешімін қабылдағанда осы мәселелер неге ескерілмеді?

- Қашықтан білім беру шешімі эпидемиологиялық жағдайға байланысты қабылданған болатын. Біз де заңға бағынамыз, бас санитарлық дәрігердің қаулысын және жергілікті жердегі санитар дәрігерлердің шешімін орындауымыз керек. Олар карантиндік режимді реттеген, мектептерге қатысты шешімді де қабылдап отыр. Біз болсақ, осы шешімді орындап, қажетті жағдай жасап келеміз.

Ал ата-аналарды қолдау мәселесіне келетін болсақ, білім министрі ондай сұрақтарды қарамайды. Әлеуметтік қорғау және санитарлық қызмет мәселесі менің құзіретіме жатпайды.

Тағы оқыңыз: Депутат білім министріне шүйлікті: ведомство жауабы қандай

Негізі, қашықтан оқытуға қатысты арыз-шағымдар бізде ғана емес, басқа жақта да көп. Өзге елдердің бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілерін қарап шықсаңыз, бәріне ортақ бір тенденцияны байқайсыз. Барлық жерде ата-аналар тарапынан сын айтылады. Себебі барлық жерде оларға қосымша салмақ түсіп жатыр. Сосын барлық жерде педагогтер балаларға көбірек білім беруге тырысады. Содан баланың онлайн сабақта отырғанын талап етеді.

Біз де халықаралық тәжірибені зерделейміз, шетелдегі әріптестерімізбен сөйлесіп тұрамыз. Әлем бойынша қашықтан оқытуға қатысты барлығына ортақ бірнеше проблеманың бар екенін көріп отырмыз. Мәселен, бізде қашықтан білім берудің сапасы төмен дейді. Өйткені интернеттің жылдамдығы баяу. Алайда жақсы интернеті бар дамыған мемлекеттердің өзінде қашықтан және дәстүрлі жолмен берілген білімнің арасында үлкен айырмашылық бар.

Негізі, біз де мектептердің ашылғанын қалаймыз және балалардың дәстүрлі форматта білім алғанын қолдаймыз. Иә, мұғалімдер үшін арнайы курстар ұйымдастырылды. Дегенмен, олардың жаңа форматта жұмыс істеу дайындығына қатысты мәселе бар.

- Биыл төртінші тоқсан төтенше жағдаймен тұспа-тұс келді. Артынан қашықтан оқыту жүйесі енгізілді. Ашығын айту керек, сол кезде оқушылар босаңсып кетті. Олардың білімін бағалау жағынан да жеңілдік жасалды. Қазір баға қою жүйесі өзгерді. Тіпті, бала онлайн-сабаққа уақытында қосылмаса, бағаны төмендету жағдайлары да бар. Мектеп формасын кию керек дейді. Сонда қашықтан білім алатын баланың білімі қалай бағаланады? Нақты бір регламент бар ма? 

- Мұғалім баға қойғанда тым қатты болмауы керек. Біз болсақ, осы жұмысты тым қатты регламентке де салып жібермеуіміз қажет. Себебі пәндер, сабақтар, жалпы педагогикалық жұмыс – бұл шығармашылық процесс. Бүгінде жалпы рекомендациялар бар. Соның бәрі мұғалімдерге арналған курстарда талқыланған болатын.

Сосын бала онлайн-сабаққа қосыла алмады, мектеп формасын кию керек дейсіз, ондай фактілер жалпыға бірдей емес екені белгілі. Үш миллион оқушының бәрі солай білім алып жатыр деп қабылдамау қажет. Онлайн-сабақтар кезіндегі эксцестер де солай.

Мен мұғалімдерді қорғап отырған жоқпын. Бірақ педагогтерге де қашықтан білім беру оңай емес екенін түсінуіміз керек. Қазір маңызды трансформация жүріп жатыр. Педагогтер, оқушылар мен ата-аналар жаңа жағдайға бейімделуде.

Бүгінде 500 мыңға жуық педагог жаңа жағдайға тап болды, проблемалар да бар. Бірақ сабақтар жалғасуда. Иә, кей кезде асыра сілтеу де бар. Мен төртінші тоқсанда анық бір нәрсені айттым, баланы экранның алдына мектеп формасында отырғызудың қажеті жоқ. Барлық бала экранның алдында отырсын деген талап жоқ. Бір жерде байланыс дұрыс істемесе, оқушыларға бейнетрансляцияны ағытуға рұқсат болсын деп кеңес бергенбіз.

Біз әріптестерімізбен осы іспетті жағдайларды күнде талқылап отырамыз, кемшін тұстарын көрсетеміз, жаңа жолдарын ұсынамыз. Мен өзім аптасына, кем дегенде үш рет білім беру бөлімдерінің басшыларын жинап, кеңес өткізіп тұрамын.

Біз стриминг қосамыз да, оған 300-ден астам адам кіре алады. Олардың ішінде жергілікті жердегі әдістемелік кабинеттер де бар. Жазда тікелей мектеп директорларымен жұмыс істедік. Бүгінде арнайы чаттар бар, сол жерге барлық шешімді жіберіп отырамыз. Мектеп директорлары бәрін біліп отырады. Осылайша, әрбір педагогке министрліктің ұстанымын жеткізуге мүмкіндік бар.

- Сіз өзіңіз қашықтан оқытудың қандай артықшылықтарын көріп отырсыз? Жаңа мүмкіндіктер бар дейді...

-   Негізі, білім беру синхронды ("онлайн" немесе "стриминг", ондайда оқу процесі тікелей эфир арқылы жүргізіледі - Sputnik) форматтан бұрын асинхронды сипатта болуы керек. Бұл – қашықтан оқыту қағидаттарының бірі.

Бала 6-7 сабақ бойы экранның алдында отыра алмайды, үнемі отыруға да міндетті емес. Ал онлайн-сабақ кезінде оқушыны "5 минутқа кетіп қалғаны" үшін жазаласа немесе бағасын төмендетсе, олай істеген дұрыс емес. Ондай жағдайлар бар шығар, бірақ көп емес сияқты.

Тағы оқыңыз: Қашықтан оқытуға 70 млн доллар бөлінгені рас па - Аймағамбетов жауап берді

Бүгінде педагогтердің басым бөлігі синхронды білім берудің тиімсіз тұстарын түсінді. Ал асинхронды формат кезінде бала қалаған уақытта сабақ оқиды. Қашықтан оқытудың артықшылығы да сол, оқушы берілген тапсырманы өзіне ыңғайлы уақытта орындай алады. Дәл осы артықшылықты тиімді пайдалану қажет. Педагогтерге арналған курстар кезінде біз осы мәселеге баса назар аудардық. Бір жерде асыра сілтеу болып жатса, оны түзейтін боламыз.

- Қашықтан оқытудың тағы бір артықшылығы бар емес пе? Ата-аналар мектеп бағдарламасын терең зерделей бастады, оқулықтарға қатысты сұрақтары да көбейді. Бұған дейін сіз оқулықтарды құрастыру тәсілдері өзгереді деп айтқансыз. Авторлар мен сарапшыларға арналған оқыту шаралары болады дедіңіз. Осы жұмыс басталды ма?

- Бұл жұмыс атқарылып жатыр. Өткен аптада мен баспалар, авторлар мен сарапшылармен кеңес өткіздім. Авторлар мен сарапшылар үшін университеттерде арнайы курстар ұйымдастырылды. Бұл жерде маңызды бір мәселені ескеру керек, мықты мамандардың барлығы бірдей дидактика мен педагогика жағынан жақсы оқулық шығара бермейді. Авторларға да көмек пен қолдау қажет. Оған қоса, мектептерде әдістеме де, оқу бағдарламалары да өзгерді. Сондықтан барлық оқулық сараптама мен апробациядан өтуі керек. Сол жерде мұғалімдер, сарапшылар мен авторлар бәрін қарайды, талқыға салады, бір шешімге келіп, өзгеріс енгізеді.

Талқылаудан кейін апробация басталады. Біз балалардың жаңа оқулықты қалай қабылдағанын зерделейміз. Мұғалімдерге қаншалықты қиын болды, осы жағын да қараймыз. Содан барып бағдарлама бекітіледі де, оның негізінде оқулық басылып шығады.

Сосын мектеп оқулықтарын шығаратын баспаларға жаңа талаптар қойылып отыр. Мәселен, оқулықтардың электронды нұсқасы тегін болуы шарт.

- Жаңа стандарт бойынша жазылған оқулықтар қашан шығады?

- Біз осы жұмысты 12 жылдық білім беру жүйесіне көшу шараларымен үндестіруіміз керек. Әйтпесе, екі жұмыс болып кетеді, бюджеттен артық шығын шығады. Бала бірінші сыныпқа барған кезде жаңа оқулықтарды да алуы тиіс. 

- 2021 жылы 12 жылдық білім беру жүйесіне көшу жоспарланған болатын. Қашықтан оқытудан кейін осы жоспар кейінге шегеріле ме?

- Жоқ, ол әсер етпейді. 12 жылдық білім беруге көшу жоспар бойынша атқарылып келеді.

- Коронавирус шыққанда пандемия 2023 жылға дейін жалғасады деген болжам болған. Осыған байланысты "қашықтан оқыту үш жылға созылуы мүмкін" деген негативті сценарийді қарастырып отырған жоқсыз ба?

- Жоқ, қашықтан оқыту үш жыл болмайды. Біз біртіндеп дәстүрлі білім беру формасына көшуді жоспарлап отырмыз.

- Сонда осы жоспардың мерзімі қандай? Қашықтан оқыту қашан аяқталады?

- Соңғы шешімді бас санитарлық дәрігер қабылдайды. Дәл қазір ол шешімнің қай кезде шығатынын айта алмаймын. Әзірше, қашықтан оқытуды тек бірінші тоқсанда ғана қалдыруға ұсыныс жасалды.

- Ашығын айту керек, бүгінде мектеп тапшылығы мәселесі әлі де бар. Нұр-Сұлтанның өзінде орын тапшылығы сезіледі. Карантин болмай тұрғанда кейбір сыныптарда 40 оқушы отырды. Енді, пандемиядан кейін қатаң санитарлық талаптар болады. Осындай жағдайға дәстүрлі білімге көшу шаралары қалай атқарылады?

- Енді, республика бойынша 7 мың мектептің барлығы толып тұрған жоқ. Басым бөлігі бір ауысыммен жұмыс істейді. Сосын шағын жинақты мектептер бар. Мәселен, ауыл мектептері жартылай бос тұр. Ондай мектептер жылда жабылады, себебі бала жоқ, адамдар ауылдан қалаға көшіп жатыр. Содан қаладағы мектептер балаға тез толып кетеді.

Ал оқушы көп болса, мектеп инфрақұрылымы да соған сай болуы қажет. Спорт залдары, асхана, компьютерлік техника – бәрі-бәрі бала санына сәйкес жасалауы шарт. Егер мектепте 25 балаға бір компьютер келсе, онда цифровизация туралы айтудың өзі қисынсыз.

Мәселен, қазір компютерлерді тым көп алып жатырсыңдар деп сын айтатындар аз емес. Соның бәрін не үшін алып жатырсыңдар дейді. Бүгінде осы шаралардың арқасында 5 оқушыға бір компьютер келеді. Демек, жағдай өзгерді. Солай емес пе?

Бұдан бөлек, физика, химия мен биология кабинеттерін жасақтау, мультимедиялық кабинеттер мәселесі бар. Бұның барлығы пандемияға қарамастан, шешіліп жатыр.

Әрине, коронавирус пандемиясы білім беру жүйесіне өз әсерін тигізді. Дегенмен, қазіргі жағдайды тиімді пайдалансақ, білім беру саласын модернизациядан өткізіп алуға мүмкіндік бар.

Анықтама: 2020-2021 оқу жылында 3,3 миллион оқушы білім алуға кірісті. Олардың ішінде бірінші сыныпқа барған 352 мың бала бар.

Бастауыш сынып оқушылары кезекші топтарға барып, мектепте сабақ оқи алады. Бұдан бөлек, шағын жинақты мектептің балалары дәстүрлі форматта білім алып жүр. Жалпы, ондай оқушылардың саны 800 мыңға жуық. Ал 2,6 миллион бала қашықтан сабақ оқиды.

17636
Кілт сөздер:
коронавирус, мұғалімдер, оқушылар, Білім және ғылым министрлігі, Асхат Аймағамбетов
Арман Дүйсенов

Композитор Дүйсенов: орындаушының бейғамдығынан әнімнің бағы жанбай қалды

973
(Жаңартылды 10:45 10.09.2020)
Композитор мәдениет саласындағы басшылық қызметке баруға ниетті екенін жасырмады. Себебі өзі секілді ұлт жанашырлары ұлттық идеология жолында қызмет етуі керек деп санайды

АЛМАТЫ, 10 қыркүйек – Sputnik. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, композитор, продюсер әрі тележүргізуші Арман Дүйсенов карантин кезінде шығармашылығын тоқтатпай, қазақтың ұлы ақыны Абайға арнап екі ән жазған. Sputnik Қазақстан тілшісіне берген сұхбатында композитор эстрада әншілерінің арасында кіммен жиі жұмыс істейтінін, атын қалың қазаққа әйгілі еткен әндері мен кей әннің не себепті бағы жанбай қалғаны жайлы айтып берді. 

- Арман аға, жарты жылдан бері карантинде отырмыз. Пандемия сіздің шығармашылығыңызға қалай әсер етті?

Иә, бұрын қолымыз босамай, көп жағдайда атүсті студияға келіп, белгілі бір уақытта музыка жазатын едік. Қазір тәулік бойына қол босап, шығармашылықпен еркін айналысуға мүмкіндік туды. Жұмыс санымен емес, сапасымен өлшенеді емес пе? Сондықтан қанша ән жазғанымды емес, қандай ән жазғанымды айтайын. Ұлы Абай Құнанбайұлының әруағына арнап ақын Иран Ғайыптың өлеңіне екі әдемі ән дүниеге келді, бірін – Толқын Забирова орындайды, екінші әннің орындаушысы әлі бекітілген жоқ. Одан бөлек әнші Айдана Меденованың орындауында "Мінәжат" деген ақын Ақберен Елгезектің өлеңіне бір ән жазылды. 

Арман Дүйсенов
© Photo : Арман Дүйсеновтің жеке архивінен алынды
Композитор карантин кезінде екі ән жазғанын айтты

Әнші Дильназ Ахмадиева қазақша ән салуды жоспарлап отыр. Осы елдің тумасы болған соң, халықтың жағдайын көріп отырған соң, ниеттеніп "Бақыт тілеймін" деген ән дайындап жатыр. 

- Қазір "Қазақконцерт" бірлестігінде қызмет етіп жатырсыз ба?

Жоқ, өнер бірлестігі басшысы орынбасарының қызметіне тағайындалып, ол жерде бір жыл жұмыс істедім. Жұмыс барысында астана мен Алматы арасында үздіксіз жүру керек болды немесе сол жаққа көшу қажет еді. Ол жақта баспана мәселесі де мезгілінде шешіле қойған жоқ. Кейіннен Алматыда филиал ашылу туралы айтылған, осыны жоспарлап жүргенде пандемия басталып кетті. Әзірше ол жерде қызмет етпеймін. 

- Композитор ретінде "хит" деп қай әніңізді айта аласыз? 

Музыкалық тағылымы мен күрделілігі жағынан биік тұратын туынды жетерлік. Ал мені алғаш елге композитор ретінде таныстырған үш ән бар. Ол – Алтынай Жорабаеваның орындауындағы "Ағажан" әні, Ұлықпан Жолдасовтың орындауындағы "Шаттығым сенсің" және Динара Қырықбаевамен бірге салған "Ұстазым менің" әні. Одан кейін "Музарт" репертуарындағы "Қайдасың?" әнін ерекше атауға болады. Қаламыңнан туған, жаныңнан өрілген дүниелер болғаннан кейін бөліп, мынау әдемірек деп айту қиын.

- Орындаушысына қарай бағы жанбай қалған әніңіз болды ма?

Орындаушысы емес, әншінің бейғамдығына қарай бағы жанбай қалған ән болды. Ақылбек Жеменей бауырымның орындауында өзім үшін қымбат "Тырналар" деген ән бар. Тыңдаған адамға ерекше әсер ететін әдемі туынды. Бірақ ән көңілден таса қалып кетті. Мұндай "әттеген-ай" дейтін кез, өкінішке қарай, болып тұрады. 

- Қай әншімен бірге көптен бері жұмыс істейсіз?

Қазақтың бар әншісі өте талантты, сол себепті кіммен жұмыс істесем де жұмысымнан ләззат аламын. Әншілерге дарын бабаның қанымен, ананың сүтімен дарыған. Себебі бойында дарыны жоқ өнерпаз адамның елдің ықыласына бөленуі екіталай. Мен ерекше құрметтейтін топ – "Музарт". Егер "Музарт" менің әнімді орындаса, ол мен үшін ерекше қуаныш, ерекше жетістік. Мақпал Жүнісова апайымыздың өзіндік орны бар, Роза Рымбаева, "Нұр-Мұқасан" тобымен де жұмыс істеп келемін. Кейінгі толқын әншілерден "Кешью" тобын ерекше атай аламын. Себебі бұл топтың орындауындағы "Туған жер" атты әнім көпшіліктің ыстық ықыласына ие.

- Ал қаламақыға келгенде қандай бағаны айтасыз? Әнді тегін беретін кездер бола ма?

Композиторлардың қатып қалған бағасы жоқ. Шығармашылық деген зат емес, саудаласатын дүкен емес. Осы орайда әнді сатпаймыз, әнді орындауға құқық бергеніміз үшін қаламақы аламыз деген жөн болар. Ал оның бағасы адамның жағдайына байланысты. Көбіне әнді жаздырушы еңбегіміздің ақысын төлеуге ілтипат танытып жатады. Себебі бұл біздің негізгі кәсіби табыс көзіміз. Кейде әншінің жағдайы болмай тұрса, бірақ әнге деген икемі, дауысы, дауыстық бояуы келіп тұрса, басқа да техникалық жағдайына сай болып тұрса, әнді тегін де беремін. Бағаға келгенде қатып қалған қағида жоқ.

Бұл уақытқа дейін келіскен бағасын бермей кеткен ешкім болған жоқ. Бір қазанда қайнап жатқан бір елдің азаматы болған соң басқаша болуы мүмкін де емес. Кейде әнге сөз керек деп келетіндер бар, ішінде әннің бір жерін түзеуімді сұрайды. Оның бәріне ақша ала беретін болсақ, ел деген аттан бас тарту керек шығар.

- Ән "ұрлау" жайлы не ойлайсыз? Шығармашылық ортақ па әлде әркімнің еңбегін бағалап, ақысын төлеп, рұқсатын алу керек пе?

Әнді "ұрлау" деген мәселеге келер болсақ, әлдекім менің әнімді саналы түрде ұрлайды деп ойламаймын. Ол бейсаналы түрде болатын әрекет болуы мүмкін, себебі менің әніммен сусындап өскен балалар болғандықтан, ол ән жадында сақталып, тамырларына дейін тарап кеткен. Сол бағытты ұстай отырып, бар-жоғы жеті нотаны пайдаланады. Алайда оны өзі де білмеуі мүмкін, яғни бейсаналы түрде бір-екі нотаны ұқсатады.

Арман Дүйсенов
© Photo : Арман Дүйсеновтің жеке архивінен алынды
"Шығармашылық иелері бір мектептің өкілі болғандықтан, туындыларының ұқсас болуы – заңдылық"

Музыканы плагиат деп санаудың да шарттары бар, егер 6 нота ырғақ және биіктік жағынан тұп-тура сол қалпында қайталанып жатса, плагиат деп санауға болады. Ал оның ырғағы, нотасы бөлек болса, онда ол жай ғана ұқсастық. Моцарт, Гайдн, Бетховен және Бах пен Вивальди бір дәуірдің музыкант-композиторлары. Сондықтан шығармашылығы да бір-біріне өте қатты ұқсас. Бірақ әрқайсысының қайталанбас қолтаңбасы бар. Шығармашылық иелері бір мектептің өкілі болғандықтан, туындыларының  ұқсас болуы – заңдылық.

- "Жұлдызды жекпе-жек" бағдарламасында қазылар алқасының құрамында отырып ютуб желісінде бағдарламаның "кемшіл" тұстарын тізіп берген жігітке жауап берген едіңіз. Қарап тұрсақ, ол азамат екінші рет сол түсініктемеңізге қарай жауап дайындапты. Осы жайында не ойлайсыз?

Сынды айтқан музыкалық маман болса, осы уақытқа дейін жарыққа шыққан дүниелері елдің ықыласына бөленіп жүрген адам болса, айтқан пікірін қабылдауға дайынмын. Өйткені мен адаммын, мен де қателесуім мүмкін. Ал бұл бала, ең алдымен, орыс тілінде сөйлеп отыр. Ал біздің бағдарлама қазақ тілінде шығады. Бағдарламаның басты мақсаты – қоғамда "біздің өнер қайда бара жатыр", "тойдың жетегінде кетіп қалған жоқпыз ба", "аға буынның шоқтығы биік туындылары орындалмай кеткен жоқ па" деген сұрақтарға жауап беру.

Әншілерді жеке-жеке ұстап алып, "сен мынаны айтасың" деп отыру болмайды ғой. Сол себепті ауқымды жұмыс жүргізу мақсатында бұл күнде "жұлдыз" атанған шығармашылық иелерінің арасында байқау өткіздік. Төрде отырып, жайлап ақыл-кеңес айтуды мақсат тұттық. Сондай бағдарлама жасап, елдің ықыласына бөленіп, қазақ эстрадасының мәселесін шешеміз деп жүргенде мына жақтан мүлдем үш қайнаса сорпасы қосылмайтын, ұлты ғана қазақ азамат, оның үстіне жасы кіші, орыс тілінде шығып қай-қайдағы былапыт әңгімелерді айтады.

Пікірін мәдениетті түрде жеткізген жоқ, тұрпайы сөйлеп, боғауыз айтады. Шынашақтай баламен бала боламын ба?! Мына жақта ұлттың, қоғамның талғамына байланысты мәселемен айналысып жатқан кезде сондай баланың айғай-шуы маған әсер етуі керек пе?!

- Сізге кімнің айғайы әсер етеді?

"Халық айтса, қалт айтпайды". Егер қоғам барлығы бірауыздан "Арман, сенің әнмен айналысуға ешқандай құқығың жоқ, сен композитор емессің" десе, мен бұл істі қойып кетуге де дайынмын. Осы уақытқа дейін елдің батасы мен алғысынан басқа сөз естігенім жоқ. 

- Арман Дүйсенов он жылдан кейін бір басшылық қызметте отыруы мүмкін бе?

Кәсіби өмірімнің өзекті тақырыбы – қазақтың төл өнері мен бүгінгі немесе кешегі классикалық өнердің озық үлгілерін кәсіби түрде ұштастырып, қазақтың музыка өнерін дамытуды жалғастыру.

Ал болашақта мемлекеттік қызметте отыруым әбден мүмкін, жоқ деп айта алмаймын. Жан-жақты білімді, бірнеше тілді меңгерген мен сияқты ұлт жанашырлары міндетті түрде қолынан іс келетін қызметке баруы тиіс. Нақты идеологияға, музыкалық мәдениетке және өз мамандығыма қатысты салаға ғана барамын.

 

973
Тақырып бойынша
"Көкіректі қашанғы қаға береміз": Бесбаев қазіргі қоғам жайлы ойымен бөлісті
Әли Оқапов шаңырақ көтеріп жатыр - Рымбаева келіні туралы не ойлайтынын айтты
Қыдырәлі Болмановпен сұхбат: Бізге дейін бірін-бірі сүйіп қосылған дуэт болған жоқ
"Сағынышымыз сейілді": Сәкен Майғазиев жүрек елжірететін видео жариялады
"Бала-шағамды зейнетақымен асырап отырмын": Роза Рымбаева карантиндегі өмірі жайлы
Архивтегі фото

Қытайда тәрбиеші өлім жазасына кесілді

0
Балабақша қызметкері Ван Юнь әріптесінен өш алу мақсатында оның тобына барып жүрген балаларды улағаны анықталды

НҰР-СҰЛТАН, 29 қыркүйек – Sputnik. Қытайдың Цзяоцзо қаласында халық соты балабақша қызметкерін өлім жазасына кесті, деп хабарлады РИА Новости.

Сот материалдарына сәйкес, "Мэнмэн" балабақшасында жұмыс істеген Ван Юнь деген келіншек орта топқа жауапты тәрбиешімен жанжалдасып қалған. Артынан әріптесінен өш алу мақсатында оның тобына барып жүрген балаларды улауға шешім қабылдайды. Сөйтіп, 2019 жылы 27 наурызда таңертең Сунь есімді тәрбиешінің балалары жейтін ботқаға натрий нитритін салып жіберген. Сол күні 25 бала уланып, ауруханаға түсті. Бір бала көз жұмды.

Оқи отырыңыз: Балабақшадағы балалар есек етін жеп келгені әшкере болды 

Тергеу шаралары барысында Ван Юньн осы іспетті тағы бір қылмыс жасағаны анықталды. Осыдан үш жыл бұрын үйдегі жанжалдан кейін ол күйеуін улаған. 2017 жылы ақпан айында алдымен интернет арқылы натрий нитритіне тапсырыс берген. Ал химиялық затты алғаннан кейін суға қосып, күйеуіне берген. Ол кезде ер адам уланғанмен қатты зардап шекпеген.    

Цзяоцзо қаласының орта санаттағы халық сотының шешімімен Ван Юнь өлім жазасына кесілді.

0
Кілт сөздер:
Қытай, балабақша
Тақырып бойынша
Шымкентте балабақшада төрт бала мен тәрбиеші уланып қалды
Алматы облысында балабақшадағы видеодан кейін тәрбиеші хабарсыз кетті
Алматыда балабақшадан сәби ұрламақ болған әйелге қатысты тың дерек шықты
Бүлдіршінді сорпамен күйдірген балабақша қызметкері жазадан құтылды
Шипажайда баланы сүлгімен ұрған тәрбиеші қылмыстық жазаға тартылмайтын болды