Битва за Берлин көркем фильмінен үзінді

Рақымжан Қошқарбаевтың қызы: әкем ерлік жасадым деп санамайтын

738
(Жаңартылды 10:53 12.07.2019)
"Әкем соғыс туралы әңгіме қозғамаушы еді, ал қан майдан туралы фильмдерді көргенде күлетін, өйткені ондағы соғыс өмір ақиқатынан алыс", - деп әңгімеледі Әлия Қошқарбаева.

АСТАНА, 8 мамыр — Sputnik. Көп жылдар бойы кеңестік жүйенің сұрқия саясатының кесірінен қазақ жауынгерінің ерлігі бағаланбай келгені рас. Тек 62 жылдан кейін ғана Рақымжан Қошқарбаев пен оның майдандас серігі Григорий Болатовтың бірінші болып Рейхстагқа жеңіс туын тіккені мойындалды. 1945 жылы 30 сәуірде сағат 14.25-те Берлинде болған оқиға тарихта мәңгі қалмақ. 

"Әкем өзін ерлік жасадым деп санамайтын"

Астанада батырдың құрметіне ескерткіш бар. Аты аңызға айналған жауынгердің қолында Жеңіс туы биіктен желбірейді. Ескерткіш жанынан өткен сайын қаһарманның өр тұлғасына көз тастаған әр адам  оның ерлігіне бас иетіні анық.

  • Астанада Рақымжан Қошқарбаевқа орнатылған ескерткіш
    Астанада Рақымжан Қошқарбаевқа орнатылған ескерткіш
    © Sputnik / Болат Шайхинов
1 / 1
© Sputnik / Болат Шайхинов
Астанада Рақымжан Қошқарбаевқа орнатылған ескерткіш

"Ал әкем болса өзін ерлік жасады деп санамайтын. Ол жолым болып, рейхстагқа жеңіс туын тігу туралы бұйрық берілген алғашқылардың бірі едім деп айтатын. "Менің орнымда басқа біреу болса, ол да менің істегенімді істер еді" деп айтып отыратын маған", — деп әңгімеледі батырдың қызы Әлия Қошқарбаева. 

Рейхстагқа ту тіккен күн

"Біз рейхстагқа жақындаған кезде мен қызыл жалауды жазып жібердім де, оның бұрышына сия қарындашпен біздің полктің 674-ші нөмірін және "Лейтенант Қошқарбаев, қатардағы жауынгер Булатов" деп аты-жөнімізді жаздым", — 60-шы жылдардағы ақ-қара түсті архив кадрларынан сөйлеп отырған Рақымжан Қошқарбаев 1945 жылы 30 сәуірде рейхстагқа ту тігуге барған сәтін еске алады. – Болатов маған "Лейтенант жолдас, аты-жөнімізді жазғаныңыз дұрыс болды, әйтпесе, бізді өлтіріп тастаса, ешкім біздің осында жеткенімізді, біздің кім, қандай полктан екенімізді білмес еді" деді. Мен "Гриша, біз өлуге емес, жауынгерлік тапсырманы орындауға, қызыл туды тігуге бара жатқан жоқпыз ба? Екеуіміз туған бауырлардай болып кеттік, менің балалар үйінде өскенімді білесің ғой"…Шайқас 2 мамырға дейін жалғасты, осы кезден бастап 30 сәуір менің екінші туған күнім болып кетті". 

Путинге жеделхат: "Тарихи әділдік орнасын!"

Он екі жыл бұрын 2005 жылы 7 мамырда тарихшы Болат Асанов Ресей президенті Владимир Путинге жеделхат жолдап, лейтенант Қошқарбаевқа қатысты тарихи әділдікті орнатуды өтінеді. 

"Кантария мен Егоров бірінші болып туды тіккендер деген аңызға шүбә келтіру мен үшін ыңғайсыз, — дейді Болат Асанов, — бірақ Рейхстагқа туды 1945 жылы 30 сәуірде Берлин уақыты бойынша сағат 14.25-те Рақымжан Қошқарбаев пен Григорий Болатов тікті. Бұл туралы Левитан бүкіләлемдік радио бойынша хабарлады. Және бұл деректі дәлелдейтін көптеген құжаттар бар. Өткен жылы "Халықтар достығы" журналында жеңіс туын тіккен жауынгерлердің тағыдырына қатты алаңдаған 150-ші дивизияның аға лейтенанты, белгілі кеңес жазушысы Василий Субботиннің күнделігі жарық көрді. Ол былай деп жазған: «Әрине, Қошқарбаев пен Болатов қолына жауынгерлік туын ұстап көтерілгенде, рейхстагқа тігу үшін берілген ресми ту туралы ештеңе білген жоқ. Олар бәрі күні бұрын белгілі екенінен бейхабар еді. Екеуі қазып тасталған, гүрсілдеп атылып, жарылып жатқан алаңмен асқан өжеттілікпен жорғалап өтті. Олар тіккен ту шын мәнінде бірінші еді. Сондықтан дивизияның саяси бөлімі Әскери кеңестің туын ұмытып, рейхстагқа жеңіс туын тіккен екеуі деп мойындап, жауынгерлік басылымда осылай деп жазылды ("Воин родины" – 3-5 мамыр 1945ж.). Бірақ Жеңіс Туы болып екеуінің жалауы емес, "№5" ту болып танылды. Енді қазір еңбектеген баладан еңкейген қарияға дейін Болатов пен Қошқарбаевты емес, Кантария мен Егоровты біледі…" 

2005 жылы шілдеде Ресейдің әскери тарих институты Асановтың жеделхатына жауап жазып жібереді. 

Ресей әскери тарих институтының Болат Асановқа жолдаған хатынан үзінді: 

"РФ Қорғаныс министрлігі әскери тарих институтының қызметкерлері Сіздің жерлесіңіз, лейтенант Рақымжан Қошқарбаев ерлігінің құжат түрінде дәлелі бар екенін анықтады. 150-атқыштар дивизиясының 674-атқыштар полкінің командирі 1945 жылы 6 мамырда оны «Кеңес Одағының Батыры" атағына ұсынды. Оның марапаттау қағазынан: "29.04.1945 жылы взвод алғашқылардың қатарында Шпрее өзенінен өтіп, жаудың кескілескен ұрысына дес бермей, 30.04.1945 жылы рейхстагқа басып кіріп, Жеңіс туын тікті». 150-ші атқыштар дивизиясының командирлері мен 79-шы корпус командирінің тұжырымы: "Кеңес Одағының Батыры атағын алуға лайықты". Бірақ 1-ші Белорус майданының 3-ші соққы армиясының әскери қолбасшысының 8.6.1945 ж. №0121 бұйрығымен лейтенант Қошқарбаев КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының атынан неміс басқыншыларымен шайқаста әскери тапсырмаларды мүлтіксіз орындап, батырлық пен өжеттілік танытқаны үшін "Қызыл Ту" орденімен марапатталды". 

Шындық қап түбінде жатпайды

2005 жылы 15 шілдеде Рейхстагқа бірінші болып ту тіккендерге қатысты мәселенің түйіні тарқап, соңғы нүкте қойылды. Бірақ екі батыр өздері ерлігінің ресми түрде мойындалғанын білмей дүниеден өтті —  Болатов 1973 жылы, ал Қошқарбаев 1988 жылы өмірден озды.  

"Әкем ішіндегісін сездірмейтін, тіпті кейде ерлігінің мойындалғаны немесе мойындалмағаны оған бәрібір секілді көрінетін. Еш уақытта "мен ерлік жасадым" деп кеудесін ұрмаған адам. Жақсы әке, жақсы жар, жақсы дос бола білді… Өмірді өте қатты жақсы көретін. Достары көп болатын, күнде үйге қонақ келуші еді", — дейді қызы Әлия. 

"Кинодағы соғыс өмір ақиқатынан алыс" 

Қошқарбаевтар отбасында жыл сайын 9 мамырда жеңіс мейрамы үлкен қуанышпен тойланады. "Кең дастархан жайып, құрметті қонақтарды күтетінбіз" деп еске алады ардагердің қызы. Бірақ әкесі еш уақытта соғыс туралы әңгіме қозғамаған екен. 

"Әкем әрқашан бұл күні ұстамды, сабырлы болып, өз сезімін білдіртпейтін. Ішінде не барын айту қиын еді. Соғыс оны осындай адам қылып шыңдады деп ойлаймын. Тоғызыншы мамырда әкем түрлі шараларға шақыратынын, үйге қонақтар келетінін білетін…бірақ ешқашан ой түбінде жатқан сөздерімен, әсіресе соғыс туралы ойларымен бөліспейтін – ешқашан ондай болған емес", — деді ол. 

Бұған қоса, қызының айтуынша, Рақымжан Қошқарбаев соғыс туралы фильмдерді көрмеген екен. 

"Әкем кинодағының бәрі ертегі, соғыста бәрі мүлдем басқаша болды деп айтатын. Негізі, менің әкем ғана емес, соғыста болғандардың көпшілігі соғыс туралы фильмдерді көрмейді. Әкем тек "Освобождение" деген бір фильмді ғана көрген еді. Бәрі шулап көрген бұл кинода әкем көп дүние бұрмаланғанын айтты", — деп ерекше тебіреніспен аяқтады әңгімесін батырдың қызы. 

Мінеки, дәл Жеңіс алдында, соғыстың соңғы күндері басын қатерге тігіп, рейхстаг үстінде жеңіс туын желбіреткен ер жауынгер осындай адам болған…

738
Кілт сөздер:
Ұлы Отан соғысы, Рақымжан Қошқарбаев
Тақырып бойынша
Үшінші дүниежүзілік соғыс басталатын орын аталды
Ұлы Отан соғысы ардагерлері Жеңіс күнін әр елде қалай тойлайтынын айтып береді
Ардагер: Бигелдинов пен Қошқарбаев секілді батырларды жастардың білмеуі қынжылтады
Хиуаз Доспанованың ескерткіші

Жеңістің 75 жылдығына арналған жаңа жоба басталды: кім қатыса алады?

35
Жоба Қазақстандағы Россотрудничество өкілдігінің қолдауымен ұйымдастырылып отыр, оған кез келген адам қатыса алады

АЛМАТЫ, 2 қыркүйек – Sputnik. Қазақстандағы Россотрудничество өкілдігі Жеңістің 75 жылдығына арналған "Атлас памяти" деген жаңа онлайн-жобаны іске қосты. Бұл туралы ұйымның баспасөз қызметі хабарлады.

Россотрудничество басшылығы көпшілікке тарату мақсатында ескерткіштер каталогын шығаруды жоспарлар отыр. Каталог баспа және электронды түрде шығады. Жоба монументалды мұраны дәріптеуге және қазақстандықтар мен ел қонақтарын ақпараттандыруға бағытталған.

24-31 тамыз аралығында әлеуметтік желі арқылы Ұлы Отан және Екінші дүниежүзілік соғыстың батырлары мен оқиғаларының құрметіне Қазақстан қалаларында орнатылған ескерткіштерге арналып жазылған мәтін мен фотоматериалдар жиналды. Бір апта ішінде еліміздің 20-ға жуық қаласынан материалдар келді.

"Мысалы, Абай Құнанбаев атындағы №6 мектеп-гимназиясының оқушылары Николай Артемасов пен Никита Гетмановтың арқасында 1985 жылы Степногорск қаласында ашылған сәулетші Лоуренс Баласовтың "Жеңіс монументі" туралы білдік. Елизавета Максимова Теміртаудағы "Белгісіз солдат ескерткіші" туралы білуге көмектесті. Осындай жағдайлар көбірек кездесіп жатыр", - деді жоба үйлестірушісі Ольга Скальчук.

Жобаға қалай қатысуға болады

Жобаға қатысып, өз қалаңыздағы ескерткіш туралы айтқыңыз келсе, Россотрудничество сайтында жарияланған ережеге сәйкес ескерткіштердің авторлық фотосуреттері мен оған сипаттама жазып жіберу қажет.

Қазір "Атлас памяти" бойынша жұмыс жалғасып жатыр. Жиналған материалдың бір бөлігі pobedakz.com сайтында көрсетілуде. Бұл порталды Россотрудничество өкілдігі "Ұлы Отан: ХХІ ғасырдағы көзқарас" жобасы аясында арнайы құрды.

Сталинград үшін шайқасқан қазақстандық жауынгерлер

Сонымен қатар "Сталинград үшін шайқастағы қазақстандық жауынгерлер" жобасы бойынша да жұмыстар жалғасып жатыр. "Сталинград шайқасы" (Волгоград) мұражай-қорығының қорынан көрме мамырда қазақстандық көрермен үшін арнайы дайындалған болатын. Оған Елбасы кітапханасының "Мәдениет арқылы диалог" халықаралық жобасы аясында Ресей елшілігінің қолдауымен Қазақстандағы Россотрудничество өкілдігі бастамашы болды.

Оның экспозициясы да pobedakz.com сайтында бар және жаңа материалдармен толықтыру жалғасып жатыр.

Сталинград шайқасына қатысқан туыстары мен жақындары туралы айтқысы келетіндер материалды (мәтін, фотосурет, құжаттардың сканерленген көшірмесін) kaz.rs.gov@gmail.com поштасына жібере алады және олар да виртуалды экспозицияға қосылады.

35
Түрме

Концлагерьде қаза тапқан екі мың қазақстандық жайлы мәлімет табылды

635
(Жаңартылды 18:51 20.08.2020)
Абхазия курсанттары қорғаныс министрлігінің мұрағатынан "Славута" концлагерінде көз жұмған екі мың қазақстандық жауынгер туралы мәлімет тапты

НҰР-СҰЛТАН, 20 тамыз – Sputnik. Atamnyn Amanaty қоғамдық бірлестігі "Возвращение имени" халықаралық жобасы аясында "Славута" концлагерінде қаза болған екі мың қазақстандық жауынгердің туыстарын іздеу акциясын бастайды.

"Славута" әскери тұтқындар концлагері соғыс жылдары Украина аумағында орналасқан. Тұтқындағы дәрігерлер мен басқа да адамдар нацистерден жасырып лазаретте қайтыс болғандардың есімін тізімге жазып отырған. Лагерь босатылған жылы (1944) тізімде 20 мың жауынгердің аты-жөні мен туыстары тұратын қалалар болған.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от ОО «Atamnyn amanaty» (@ata.amanaty)

Осы жылдың басында Григорий Скворцов бастаған "Возвращение имени" халықаралық жобасының командасы концлагерьдің 20 мың тұтқыны туралы мәліметтер тапты, деп хабарлайды Atamnyn Amanaty бірлестігінің баспасөз қызметі.

Абхазияның әскери курсанттары із-түссіз жоғалған жауынгерлердің тізімімен ұзақ жылдар бойы жұмыс істеп жатыр. Олар қорғаныс министрлігінің мұрағатынан "Славута" концлагерінде қаза болған екі мың қазақстандық жайлы мәлімет тапты.

150 қазақстандық жауынгер туралы мағлұмат "Atamnyn Amanaty" бірлестігіне берілді. Мұрағаттан табылған құжаттарды реттестірген соң, "Возвращение имени" жобасының авторы қалған 1 850 тұтқын туралы мәлімет ұсынады.

"Біз "Возвращение имени" жобасы аясындағы жұмыс барысында барлық отандасымыздың туысын табамыз деген үміттеміз. Соғыс жылдары "Славута" концлагеріне тұтқынға түскен жауынгерлердің есімдері мәңгі есте сақталады. Біз облыстардың жергілікті атқарушы органдарын қазақстандық жауынгерлердің туған-туыстарын іздеуге жәрдемдесуге шақырамыз", - деді Atamnyn Amanaty қоғамдық бірлестігінің басқарма төрағасы Мұрат Молдағалиев.

Тағы оқыңыз: Соғыста қаза тапқан қазақстандықтың сүйегі отанына жеткізіледі

Акция барысында жиналған материалдар www.pamyat-naroda.ru сайтының базасына енгізіледі.

"Славута" лагерінің тарихы белгілі, бұл тізімнің өзі де қанмен келді. Сондықтан бұқаралық ақпарат құралдары, мешіттер мен шіркеулер, сондай-ақ Қазақстанның әскери комиссариаттары қаза болғандардың жақындарын іздеуге қол ұшын созғанын қалаймыз", - деді "Возвращение имени" халықаралық жобасының жетекшісі Григорий Скворцов.

Бұған дейін "Возвращение имени" жобасының қатысушылары Бішкек студенттерімен бірге Қазақстан, Өзбекстан және Қырғызстанға арналған тізімдерді жасау және талдау бойынша жұмыс жүргізген болатын.

Туыстары майданда хабар-ошарсыз кеткен азаматтар Atamnyn Amanaty қоғамдық бірлестігіне хабарласа алады: +7 776 828 45 35, +7 776 828 45 34.

635
Кілт сөздер:
қазақстандық жауынгер, Ұлы Отан соғысы
Тақырып бойынша
Қазақстандық жауынгердің оқиғасы: сегіз ағайындының бірі ғана соғыстан қайтқан
Ұлы Отан соғысы: Ресейде екі қазақстандық жауынгердің сүйегі табылды
Иллюстративті фото

Қыздар төбелесінен кейін жұмыстан кеткен мектеп директорлары қайта шақыртылды

0
Ақтөбе облыстық білім басқармасы Темір аудандық білім бөлімінен жасақталған комиссия асығыс шешім қабылдағанын анықтады

НҰР-СҰЛТАН, 26 қыркүйек – Sputnik. Ақтөбе облысында орамал таққан қыздардың төбелесінен кейін Темір аудандық білім бөлімінің басшысы қатаң сөгіс алды.

Ал осы оқиғадан соң жұмыстан кеткен Кеңқияқ, Шұбарши, Саркөл орта мектептерінің директорлары қызметтеріне қайта оралды, деп хабарлады "Астана" арнасы.

Облыстық білім басқармасының дерегінше, Темір аудандық білім бөлімінен жасақталған комиссия асығыс шешім қабылдаған.

"Облыстық білім басқармасы жалпы оқиғаның мән-жайын анықтау барысында бұл аталған директорларды орнынан босату негізсіз екендігін анықтады. Сондықтан да директорлар өз орнына қайта тағайындалды. Аудандық білім бөлімінің басшысына қатаң сөгіс жарияланды", - дейді Ақтөбе облыстық білім басқармасы басшысының орынбасары Нұргүл Бертілеуова.

Еске сала кетейік, 20 қыркүйек күні Кеңқияқ елді мекенінде жоғарғы сыныптың оқушы қыздары арасында төбелес болды. 8 сыныптағы қызды аямай сабап, оны таспаға түсіріп таратқан.

Оқи отырыңыз: "Қазпоштаның" Балқаштағы бөлімшесінде қыздар төбелесті – видео

Қазіргі кезде бұл оқиға бойынша "бұзақылық" бабымен қылмыстық іс қозғалып, тергеу амалдары жүріп жатыр. Қыздардың шаш жұлысып, тепкілесуіне не себеп болғанын енді облыстық білім басқармасынан құрылған арнайы топ анықтамақшы.

0
Кілт сөздер:
мектеп директорлары, төбелес, қыздар
Тақырып бойынша
Қостанайда бойжеткенді соққыға жықты: жігіттер төбелесті сырттан бақылап тұрған
Көшедегі қыздар төбелесі видеоға түсіп қалды