Әлия Молдағұлова арналған ескерткіш

17 жасында майданға аттанған Әлия Молдағұлова туралы қызықты деректер

10144
(Жаңартылды 10:38 12.07.2019)
Кеңес одағының батыры, қазақтың мерген қызы Әлия Молдағұлова туралы Sputnik Қазақстан дерекқорынан оқыңыз

Әлия Молдағұлова 1925 жылдың 15 маусымында Ақтөбе облысы Қобда ауданы Бұлақ ауылында дүниеге келген. Оның шын есімі – Ілия.

Әкесі Нұрмұхамет Сарқұлов бай баласы болғаны үшін кеңес үкіметі тарапынан қуғын-сүргінге ұшырайды. Оны НВКД тергеуге шақырады. Ол түрмеге отырмас үшін бас-сауғалап қашуға мәжбүр болған. Анасы Маржан қызы Әлия, ұлы Бағдатпен жалғыз қалады.

"Менің әкем – Әубәкір. Ол – Әлияның анасы Маржанның туған бауыры. Маржан тірі кезінде бауырына "Маған бірдеңе болып қалса, Әлияны өзіңмен бірге алып кет. Оған тәрбие бер. Сонда ғана менің жаным тыныш болады" деп аманатын айтқан екен. Бұл сөздерді әкем мәңгілік есте сақтады", - дейді Әлияның немере сіңлісі Баян Молдағұлова "Хабар" телеарнасындағы "Тайны и судьбы великих казахов" бағдарламасына берген сұқбатында.

Қазақ даласындағы ашаршылық

Қазақ даласында жүргізілген ұжымдастыру салдарынан жұт басталды. Бұл уақыт Әлияның балалық шағымен тұспа-тұс келді. Ашаршылықтың зардабын Сарқұловтар отбасы да тартқан. Маржан балаларына тамақ тауып беру үшін көрші әйелдермен картоп теруге барады. Алайда сонда күзетшінің қорқытпақ болып атқан оғынан дүние салады.

Әлия 6 жасында бауыры Бағдатпен жетім қалады.

Кейін Маржанның бауыры Әубәкір Молдағұлов Әлияны бауырына басса, Бағдатты Нұрмұхамет Сарқұловтың әпкесі тәрбиелеуге алады. Ол кейін қайтыс болған. Бағдаттың неден көз жұмғаны әлі күнге дейін белгісіз.

Тағы оқыңыз: Талғат Бигелдинов туралы не білу керек?

Әлия неге фамилиясын өзгертті?

Бай баласы болғаны үшін қуғын-сүргін көріп, жасырынып өмір сүрген Нұрмұхамет Сарқұлов Әлияны Ақтөбе қаласында тұратын нағашы ағасы Әубәкір Молдағұловтың тәрибесіне берген. Ол Ташкентте жоғары оқу орнын бітірген сауатты, әскери қызметтегі адам болады.

Нұрмұхамет Сарқұлов Әлияның анасының фамилиясын алғанын қалайды.

Ал тағы бір деректер бойынша, Әубәкір Әлияны тәрбиесіне алған соң, оған өз фамилиясын берген. Осылайша, ол Әлия Молдағұлова болады. Бұл деректі Қазақстанның ұлттық мұрағатының қызметкері Ақзада Хайруллинқызы растаған.

"Әкесі көрген қуғын-сүргінді көрмесін деп туысқандары Әлияның тегін "Молдағұлова" деп өзгертеді.  Ленинградтағы құжаттарда оның аты Лия, Аня деп тіркелді. Бірақ ешқайда "Әлия" деген есім жоқ. Себебі, ленингдрадтықтар оны Аня ретінде таныды. Сондықтан мектеп журналдарында, оқу үлгерімі табельдерінде Әлия "Аня Молдағұлова" деп жазылды", - дейді ол "Тайны и судьбы великих казахов" бағдарламасына берген сұқбатында.

Сонымен қатар Молдағұлованың сіңлісі Әліп Үсенованың айтуынша, Нұрмұхамет Сарқұлов НВДК қызметкелерінің бақылауында болған. Тіпті, түрмеге де қамалыпты.

"Бір ай бойы Әлияның әкесі Нұрмұхамет түрмеде болды. Бірақ оны біреу қорғап хат жазды. Сөйтіп, ол бостандыққа шықты. Бірақ ол үнемі үрей құшағында жүрді. Туған жерінен көшіп кетті. Қой бағып, шопан болды", - дейді ол.

Мерген қыз орыс тілін қалай үйренді?

Әубәкір Молдағұлов Қызылорда теміржол станциясында әскери комендант болып жұмыс істейді. Молдағұлованың немере сіңлісі Баянның айтуынша, 1930 жылы Әубәкір отбасымен және Әлиямен бірге Алматы қаласына көшіп келеді.

"Олар Ленин даңғылындағы №15 үйде тұрды.  Әубәкірдің отбасы тату еді. Алматыда оның Ермек есімді ұлы дүниеге келеді. Әлияға жасыл қала ұнады. Ол таудан ағып, Ленин даңғылымен өтетін бұлаққа қатты таңғалды. Аулада балалармен ойнады. Бірақ Әлия орыс тілін білген жоқ. Оған қиын болды. Әлиямен бірге сіңлім Сафура тұрып жатты. Аралары бір жас болды.  Әкем бос уақытында оларға орыс тілі мен грамматикасын үйретті. Оның Мәскеуге оқуға түсемін деген жоспары болды. Ол қыздардың орыс мектебіне баратынын білді", - дейді Баян Молдағұлова .

Мәскеудегі жаңа өмір

1933 жылы Әубәкір Молдағұлов Әулиеата қаласындағы қазіргі Таразға жаңа қызметке тағайындалады. Ол отбасымен бірге Әулиеатаға көшеді. Осы жылы Әлия 1-сыныпқа барады. Ал 1934 жылы Әубәкір Молдағұлов Мәскеу әскери транспорт академиясына оқуға түседі.  Ол Мәскеуге оқуға аттанғанда жиенін сондағы №35 мектепке береді. Ал 1938 жылы жұмыс барысымен Ленинградқа қоныс аударғанда, Әлияны үйдің іргесіндегі мектеп-интернатқа береді. Баян Молдағұлова бұл жағдайды былайша түсіндірді.

"1938 жылы әкем отбасымен бірге Ленинград қаласына көшті. 1940 жыл оларға ауыр тиеді. Өйткені, үйде әкемнің 3 баласы болды. Осылайша, әке-шешем қыздардың бірін үйдің іргесіне тиіп тұрған, мектеп-интернатқа беру керек деген шешім шығарады", - дейді ол "Дегдар" деректі фильміне берген сұқбатында.

Кейін Әлия оқыған білім ордасы балалар үйі болып өзгереді.

Қазақтың мерген қызы

Әлия 1942 жылы Ленинградтағы №46 мектепті бітіріп, Рыбинск қаласындағы авация техникумына оқуға түседі. Осы жылдың 18 желтоқсанында аудандық әскери комиссариаттың жолдамасымен Мәскеудегі мерген қыздарды даярлайтын орталық мектепке қабылданады.

Әскери мектепті үздік бітірген Әлия өз өтініші бойынша 17 жасында 1943 жылдың тамыз айында майданға аттанды. Ол екінші Балтық жағалауы флотының 22 әскери тобы 54 атқыштар тобының бригадасы құрамында отан алдындағы борышын өтейді. Осы жылдың қазанында мерген қыз 32 жау солдаты мен офицерінің көзін жойыпты. Осы уақытта ол туыстарына былай деп хат жазыпты.

"Бүгін таңертеңгі жиында командиріміз 3 қадам алға шығарды да "Мерген Молдағұлова 14 фашисті атып түсірді. Оны ерлігі үшін командование атынан алғыс жариялаймын" деді. Сөйтті де әскерлердің алдында мені өз ұлындай құшақтап, бетімнен сүйді" – дейді Әлия өз хатында.

Қазақтың батыр қызы 1944 жылдың 14 қаңтарда Псков облысының солтүстігіндегі Новосокольники ауданы Казалиха деревнясы үшін болған соғыста фашист офицерінің қолынан қаза тапты. Ол Новосокольники ауданының Монакова ауылында жерленген.

Әлия әнінің тарихы

Сондай-ақ 1975 жылы қазақ композиторы, дирижер, педагог Сейдолла Бәйтереков "Әлия" әнін жазған болатын. Алғашында жас әнші Нағима Есқалиеваға ұсынылады.

Бірақ бұл ән сол кездегі 17 жастағы әнші, қазіргі Қазақстаның халық әртісі Роза Рымбаеваның орындауында танылды.  Ол 1976 жылы "Золотой Орфей" байқауында бұл әнді шырқап, бірінші орынды иеленді. Мәскеуліктер "Әлия" әнін "Ең үздік жыл әні" деп жоғары бағалайды. "Әлия" әні арқылы қазақстандық әнші Роза Рымбаева көпшіліктің көзайымына айналды.

Әлия Молдағұлованың есімі халық жадында

Мәскеудегі № 891 орта мектебі, Новосокольники № 72 орта мектебі, Шымкенттегі №29 орта мектебі, Оралдағы № 38 орта мектебі мен әскери-теңіз флотының кемелері, Каспий теңізіндегі жүк таситын теплоходына қазақтың қайсар, мерген қызы Әлияның есімі берілген.

Сонымен қатар Нұр-Сұлтан (Астана), Ақтөбе, Алматы, Ресейдің астанасы Мәскеу, Санкт-Петербург (Ленинград) қалаларында, Новосокольники ауданында Әлияға ескерткіштер орнатылған. Ақтөбеде Кеңес Одағының батыры Әлия Молдағұлова атындағы облыстық музей жұмыс істейді.

10144
Кілт сөздер:
Ұлы Отан соғысы, Әлия Молдағұлова, қызықты деректер
Тақырып:
Өмірбаяндар (111)
Тақырып бойынша
"Шопыр" болған Әубәкіров: қазақтың тұңғыш ғарышкері туралы не білеміз - фото
Қазақтың "Қыз Жібегі" Меруерт Өтекешова туралы не білеміз?
"Халқым менен де биік": Әйгілі ғалым Қаныш Сәтбаев туралы не білеміз?
Бүгін даңқты батыр Бауыржан Момышұлының туған күні
Церемония возложения цветов к Могиле Неизвестного солдата 2020 год

Тоқаев Жеңіс парадынан кейін "Белгісіз солдат" қабіріне гүл шоғын қойды

72
(Жаңартылды 18:35 24.06.2020)
Мәскеуде қызыл алаңда Екінші дүниежүзілік соғыстағы жеңістің 75 жылдығын атап өтуге арналған әскери парад аяқталды

АЛМАТЫ, 24 маусым – Sputnik. Ресей президенті Владимир Путин шет мемлекет басшыларымен бірге Мәскеудегі Жеңіс парадынан кейін "Белгісіз солдат" қабіріне гүл шоғын қойды. Салтанатты рәсімге Қазақстанның көшбасшысы Қасым-Жомарт Тоқаев та қатысты. 

1941-1945 жылдары болған Екінші дүниежүзілік соғыстағы Жеңістің 75 жылдығы құрметіне арналған әскери парад Қызыл алаңда өтті.

Шеруден кейін Владимир Путин басқа мемлекеттерден шақырылған құрметті қонақтармен бірге Александров бақшасына гүл қою рәсіміне көшу үшін трибуна маңынан өтті.

Белгісіз кеңес жауынгерінің мәйіті Мәскеу маңындағы бауырластар зиратынан көшіріліп, 1966 жылы Александров бағында салтанатты түрде қайта жерленді. Келесі жылы мұнда мемориал ашылды, ол жерде "Мәңгілік алау" негізгі элемент болып тұр.

24 маусымда Мәскеудегі Жеңіс парадына 14 мыңнан астам әскери қызметші қатысты, сонымен қатар 234 тарихи және қазіргі заманның жердегі әскери техникасы жұмылдырылды.

Қызыл алаңнан Әзірбайжан, Армения, Беларусь, Үндістан, Қазақстан, Қырғызстан, Қытай, Молдова, Моңғолия, Сербия, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстан мемлекеттерінің әскери қызметшілері жүріп өтті.

Кремльде парадқа шақырылған мемлекет басшыларына арналған қабылдау өтті.

Путин мәртебелі меймандарды Мәскеуде қуана қарсы алғанын айтты.

 

72
Кілт сөздер:
Мәскеу, гүл, Жеңіс күні, Қасым-Жомарт Тоқаев
Тақырып бойынша
Тоқаев Путиннің Екінші дүниежүзілік соғыс туралы мақаласын жоғары бағалады
Жеңіс парады: Тоқаев қазақстандық әскерилерге құрмет көрсетті - видео
Қырғызстан президенті Мәскеуге ұшып барғанымен Жеңіс парадына қатысқан жоқ
Назарбаев COVID-19 жұқтырды: Елбасының денсаулығына қатысты ақпарат шықты
Біз кеңес халқының нацизмді жойғанын әрдайым есте сақтаймыз – Путин
Архивтегі фото

"Соғыс бейнесі"– ардагерлердің суретін жүктеуге болатын онлайн-мұрағат

53
Акцияға ТМД елдерінің музейлері, еуропа мұрағаттары мен Токиодағы институт қосылды, деп хабарлады Россотрудничество 

НҰР-СҰЛТАН, 15 маусым – Sputnik. Россотрудничество қолдауымен Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 75 жылдығына орай құрылған "Соғыс бейнесі" алғашқы тегін фотобанк www.imagesofwar.ru халықаралық деңгейге шығады. Агенттік басшысының орынбасары Михаил Брюхановтың айтуынша, енді жобамен ТМД мен Еуропаның бірқатар елі ынтымақтасады.

Атап айтқанда, жобаға "Қазақстандық инновациялар және телекоммуникациялық жүйелер университеті" үкіметтік емес білім беру мекемесі, "Орыс мәдениетінің орталығы" Батыс Қазақстан облыстық қоғамдық бірлестігі, Әзербайжан Республикасының Ұлттық тарих музейі, "Жеңіс мұрагерлері" халықаралық одағының Әзербайжандағы өкілдігі, Қырғызстандағы А.А.Кутанова атындағы Ленинград қоршауының тарихы музейі, Армения Республикасы қорғаныс министрлігінің "Майр Айастан" әскери тарихы музейі, Арменияның Ұлттық мұрағаты, Киевтегі "Орыс ұлттық-мәдени қоғамдастығы" ұйымы қосылғысы келеді.

Аты аңызға айналған Т-34: Жарылған танкте үш күн жатып, аман қалған қазақ жауынгері 

Сонымен қатар, Сербияның тарихи мұрағаты, Кипр фотографтарының қауымдастығы және Жапонияның екі ұйымы –Токио орыс тілі институты және Еуропа мен Азия арасындағы ынтымақтастық қауымдастығы фотокбанкпен ынтымақтастық орнатуға ниетті.

"Соғыс бейнесі" жобасы арқылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі фотосуреттердің электронды базасы жасалды. Қазірдің өзінде фотобанкке 2 мыңнан астам сурет жүктелген.  

Ресей президентінің көмекшісі Владимир Мединский журналистермен онлайн-кездесуі барысында мәлімдегендей, фотомұрағатта Евгений Халдей, Борис Кудояров, Иван Шагин секілді танымал әскери фототілшілердің жұмыстары жинақталған. Дегенмен жобаға қарапайым азаматтардың да фотосуреттері қажет.

"Соғыс бейнесі" порталының оқырмандарына өз отбасындағы батырлардың суреттерін өз бетінше жүктеуге мүмкіндік берілді, - деді Мединский. – Осылайша, әркім тарихи зердені сақтауға өз үлесін қоса алады".

Сонымен бірге Владимир Мединский қолданушыларды фотосуреттерді жүктеу кезінде формулярды мүмкіндігінше дәл толтыруға шақырды.

"Шынайы әрі факт болу үшін кімнің суреті екенін, қандай жағдайда түсірілгенін көрсету керек, –  деп атап өтті ол. –  Фактілер неғұрлым көп болса, тарихты бұрмалау мүмкіндігі соғұрлым азаяды".

Мединский атап өткендей, жобаның басты мақсаты – кеңес сарбаздарының ерліктерін бұрмалауға жол бермеу, мұнда басқа мемлекеттермен бірлескен жұмыс та маңызды рөл атқарады.

53
Тақырып бойынша
Соғыста қаза тапқан қазақстандықтың сүйегі отанына жеткізіледі
Соғыста қаза тапқан қазақ жауынгерінің қайда жерленгені 77 жылдан кейін анықталды
Жүзден аса фашистің көзін жойды: Кеңес Одағының батыры Төлеген Тоқтаров туралы не білеміз
Көзі тірісінде білмей кетті: Ілияс Есенберлиннің туыстары тың деректі бөлісті
Майданда қаза тапқан капитан Игишевтің ерлігі мен махаббат оқиғасы
Теңге, архивтегі фото

Қазақстанда кейбір кәсіпкерлерге 42 500 теңгені тағы да төлеу ұсынылды

995
(Жаңартылды 16:00 14.08.2020)
17 тамыздан бастап мемлекеттік комиссияның шешімімен бірқатар кәсіпорын қайта ашылады. "Атамекен" ҰКП жұмыс істеуге рұқсат етілмеген кәсіпкерлерге 42 500 теңгеден төлеуді жалғастыру қажет екенін мәлімдеді

НҰР-СҰЛТАН, 14 тамыз – Sputnik. 17 тамыздан бастап жұмысын бастамайтын кәсіпорындарға 42 500 теңге көлеміндегі мемлекеттік төлемді ұзарту ұсынылып отыр. Бұл туралы "Атамекен" ұлттық кәсіпкерлер палатасы басқарма төрағасының бірінші орынбасары Эльдар Жұмағазиев орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте мәлімдеді, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан.

Қазір Ұлттық палата қазақстандық кәсіпкерлерді қолдау көрсету пакетімен қамту үшін ұлттық экономика министрлігімен келіссөздер жүргізіп жатыр.

"Біз қазір мемлекеттік төлемді ұзарту жөніндегі өз ұсыныстарымызды дайындап жатырмыз. Бүгінде қызметтің тағы бірнеше бағыты шет қалып отыр. Мысалы, караоке, тойхана және басқа да бағыттар. Біз онда қанша адам жұмыс істейтіні туралы ақпарат жинап, тексеріс жүргіземіз", - деді "Атамекен" төрағасының орынбасары.   

Сонымен қатар Ұлттық палата кәсіпкерлердің кредитін кейінге қалдыру және қайта қаржыландыру, салықтарды кейінге қалдыру және жалдау ақысын төлеу мәселелерін пысықтауды ұсынады.

Коронавирустың екінші толқыны: елдің жағдайы не болады?

Эльдар Жұмағазиев 17 тамыздан бастап жұмыс істеуге тыйым салынған кәсіпкерлер саны едәуір азаятынын атап өтті.

Бұған дейін ҰКП төрағасының орынбасары Қазақстанда карантиннің салдарынан 1,3 миллион адам жұмыссыз қалғанын мәлімдеген еді.  

995
Кілт сөздер:
жеке кәсіпкерлер, төлемақы, жәрдемақы
Тақырып:
Төтенше жағдай және карантин
Тақырып бойынша
42 500 теңгені төлеу ережесіне өзгерістер енгізілді
Ақорданың маңына жиналған бір топ адам кредиттің кешірілуін талап етті
Еңбек министрлігі 21 250 теңгеге қатысты ақпарат жариялады
"Неге бәрі әншілерді шіріген бай деп ойлайды?": Маржан Арапбаева ренішін жеткізді