Қазақ жауынгері Пазыл Жаманбалаев

"Тілді" тірідей қолға түсірді: қазақ жауынгерінің келіні қайын атасының ерлігі жайлы айтты

498
(Жаңартылды 19:01 11.05.2020)
Пазыл Жаманбалаев кескілескен ұрыста үш рет жараланып, контузия алған. 1946 жылдың көктемінде туған өлкесіне оралады

НҰР-СҰЛТАН, 8 мамыр – Sputnik, Нұргүл Абай, Айгюзел Қадыр. Бүгінгі ұрпаққа бейбіт өмір сыйлаған батырлардың бірі барлаушы Пазыл Жаманбалаев еді. 19 жасында қан майданға аттанған жауынгер ұрыс алаңында батылдығымен көзге түсті. Ұлы Жеңістің 75 жылдығына орай Sputnik Қазақстан тілшісі майдангердің келіні Райхан Жаманбалаевамен тілдесіп, барлаушының өшпес ерлігін еске түсірді.

Пазыл Жаманбалаев 1923 жылы 10 қазанда дүниеге келген. Жамбыл облысы Жамбыл ауданы Шайдана ауылының тумасы.

Небәрі 19 жасында, 1942 жылы 24 маусымда ант қабылдап, ұрысқа аттанады. Оқ бораған майданда үш рет жараланған. 1945 жылдың наурызында Шығыс Пруссияда контузия алып, госпитальде ұзақ уақыт емделген. Тек 1946 жылдың көктемінде үйіне оралады.

"Ағыл-тегіл жылап отырғанын көрдім"

Райхан Жаманбалаева – жауынгердің ең үлкен келіні. Жаманбалаевтар отбасына 19 жасында, 1972 жылы келін болып түскен. Майдангер қайын атасымен бір шаңырақ астында алты жыл бірге тұрыпты.

"Әлі күнге дейін есімде. 9 мамыр болатын. Ас үйде дастарқан жайып, атаны тамаққа шақырдым. Ол кісі теледидардан әскери парад көріп отыр екен. "Тамақ ішіңіз" деп едім, үндемеді. Естімей қалған шығар деп, қасына жақындасам, ағыл-тегіл жылап отыр екен. Ол кісі он тоғыз жасында кетті ғой майданға. Сол кездің балаларын сұрапыл соғыс ерте есейтті", - деп еске алды жауынгердің туысы.

Айтуынша, майдангер бала-шағасының ортасында соғыс жайлы тіс жармайтын.

Пазыл Жаманбалаев қандай адам еді

"Өте қарапайым, адал кісі болатын. Елдің бәрі түрі сұсты, көз жанары өткір деп, жүзіне тура қарай алмайтын. Еш уақытта маған "сен" деген емес, "сіз" деп сөйлейтін. Қазір кейбір отбасыларды көріп қынжыласың. Келіндері қайын атасымен ұрсысып жатады. Өкінішті, әрине", - дейді Райхан Жаманбалаева.

Қазақ жауынгері Пазыл Жаманбалаев
© Photo : Райхан Жаманбалаеваның жеке архивінен
Қазақ жауынгері Пазыл Жаманбалаев

Майдангер әскери парадтан қалмауға тырысатын. Мемлекетке де еш өкпе-реніші болған емес. Адал еңбегімен өмір сүрді, деп жалғастырды әңгімесін барлаушының келіні.

Фашистер үшін "түнгі концерт"

Райхан Жаманбалаева қайын атасының ерлігі жайлы "Ақ жол" газетіне жазған екен. Содан үзінді келтірді.

"1944 жылдың 23 маусымы мен 29 тамыз аралығында Белоруссияны азат ету үшін кескілескен ұрыстар жүрді. 23 маусым күні таңертең кеңестік әскер шабуылға шықты. 204 Витевск атқыштар дивизиясының 306-шы жеке барлау ротасының құрамында барлаушы Пазыл Жаманбалаев та бар еді.

Ұлы Отан соғысы: қазақ жауынгері мен оның қызметтік иті туралы қызықты әңгіме   

Сол жылдары қазақша шығып тұрған "Қызыл Армия" газетінің 1944 жылғы шілде айындағы санында "Батыл барлаушы" атты мақала жарық көреді. Онда былай делінген:

"Могилев қаласына таяу маңда жаудың қатты қарсылығына тап болдық. Бүгін қатарынан үш рет атакаға шыққанмен, нәтиже болмады. Дұшпанның минометтен және пулеметтен күшті оқ жаудыру атқыштарымыздың алға басуына бөгет жасады. Кешке таман ішінде барлаушы Пазыл Жаманбалаев бар жай киім киген арнайы рота ұрыс даласына келді.

Арада екі күн өте-ақ алғашқы хабар жетті. Дұшпанның қорғану шебінің алдыңғы линиясынан кейін, әр 200 метр жерде екінші, үшінші линиясы бар болып шықты. Екі мәрте керілген сымдардан кейін терең қазылған орлар әрі дзоттар бар екен".

Барлаушылар дұшпанның қорғаныс жүйесін толық зерттеп, өздеріне жүктелген міндетті тамаша атқарып шыққан.

"Оның ішінде барлаушы Пазыл Жаманбалаев батылдығымен ерекше көзге түсті", - делінген мақалада.  

Партизандар мен барлаушылар 20 шілде күні түнде 40 795 рельсті істен шығарған. Мұны фашистер үшін "түнгі концерт" деп атады.

"Тіл" ұстау операциясы

Барлаушының келіні жауынгердің қан майдандағы тағы бір ерлігі туралы айтты. Ол ақпарат алу үшін "тілді", яғни фашисті ұстау операциясы болатын.

Майдангердің ерлігі қазақстандық жазушы С.Қалиевтің "Маңызды "Тіл" әңгімесінде суреттелген.

"Витебск маңы. Бір топ барлаушыға жау тылынан "тіл" әкелуге тапсырма берілген.

Барлаушылар демалуға кеткен жауынгерлердің орындарына тұрды. Аралары он бес метр. Бұралаң-бұралаң траншеядан біреуі екіншісін көре бермейді. Сағат түнгі бірдің кезі. Автоматын кесе көлденең ұстап, алдыңғы жақты біраз бақылаған соң, Пазылдың көзіне ұйқы тығыла бастады. Сағатына қарап, уақытты білгісі келді.

Майдандастарын құтқару үшін кеудесін оққа тосты: Сүндетқали Есқалиевтің ерлігі

...Пазыл автоматын жар қабаққа сүйеді де, басына плащ-палаткасын бүркеніп шырпы жақты. Осы сәтте сыбдыр естіліп, үстіне зілдей біреу қона кетті. "Немістер" деп ойлады. "Неміс барлаушыларына "тіл" болып кетпекпін бе?" деген қорқынышты ой тоқ ұрғандай өне бойын қарып өтті".

Осыдан кейін екеуінің арасында айқас басталады. Қазақ жауынгері "тілді" жеңеді. Жаманбалаевтың тірідей қолға түсірген "тілі" немістің унтер-офицері болып шықты.

Марапаттары

Пазыл Жаманбалаев  "Ерлігі үшін" медалімен, Қызыл Жұлдыз, ІІІ дәрежелі Даңқ, ІІ дәрежелі Даңқ ордендерімен, "1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін" медалімен марапатталған.

Батырдың медальдары сақталмапты, тек марапаттау туралы құжаттар ғана бар екен.

Пазыл Жаманбалаевтың Жамбыл қалалық ішкі істер бөлімінен құрметті демалысқа шыққан уақыты
© Photo : Райхан Жаманбалаеваның жеке архивінен
Жамбыл қалалық ішкі істер бөлімінен құрметті демалысқа шыққан уақыты

Қазақ жауынгері еліне оралған соң, қалған ғұмырын ішкі істер саласына арнаған. 1964  жылы КСРО Ішкі істер министрлігінің Жоғарғы милиция мектебін тәмамдайды.

1970 жылы Жамбыл қалалық ішкі істер бөлімі бастығының орынбасары қызметінен подполковник шенінде құрметті демалысқа шығады. Осыған қарамастан, ол облыстық прокуратурада біраз жыл еңбек еткен.

"Бірде былай деп қалжыңдағаны есімде: "Мен бұл дүниеде милицияның бастығы болдым, енді о дүниеге барғанда, күзетші болатын шығармын", - деп еске алды келіні.

Майдангер ұрпағының тілегі

Майдангер 54 жасында қайтыс болды. Жаманбалаеваның айтуынша, соғыста алған жарақатынан бөлек, ол өкпе ісігіне де шалдыққан.

Жамбылдық барлаушы жұбайы Мірзайыммен бірге жеті бала – үш ұл, төрт қызды тәрбиелеп өсірді. Қазір 15 немере мен 15 шөбере ержетіп келеді.

"Бір ауылға немесе көшеге Пазыл Жаманбалаевтың есімі берілсе екен деймін. Ол Жамбыл ауданындағы Шайдана ауылында туды. Соның маңында Пионер ауылы бар, мүмкін, сол ауылды Жаманбалаевтың құрметіне атауға болатын шығар. Ол кісіні танитындар менің өтініш-тілегіме құлақ асса. Ең басты тілегім осы", -дейді жауынгердің келіні.

Райхан Жаманбалаеваның ойынша, майдангерге батыр атағын да беруге болады.

498
Кілт сөздер:
Жеңіс күні, Ұлы Отан соғысы
Тақырып бойынша
9 мамыр: Ұлы Отан соғысында Қазақстанның жеңіске қосқан үлесі
Көпшілік біле бермейтін Ұлы Отан соғысының батырлары
Ұлы Отан соғысы: Ресейде екі қазақстандық жауынгердің сүйегі табылды
Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстан туралы деректер
Церемония возложения цветов к Могиле Неизвестного солдата 2020 год

Тоқаев Жеңіс парадынан кейін "Белгісіз солдат" қабіріне гүл шоғын қойды

67
(Жаңартылды 18:35 24.06.2020)
Мәскеуде қызыл алаңда Екінші дүниежүзілік соғыстағы жеңістің 75 жылдығын атап өтуге арналған әскери парад аяқталды

АЛМАТЫ, 24 маусым – Sputnik. Ресей президенті Владимир Путин шет мемлекет басшыларымен бірге Мәскеудегі Жеңіс парадынан кейін "Белгісіз солдат" қабіріне гүл шоғын қойды. Салтанатты рәсімге Қазақстанның көшбасшысы Қасым-Жомарт Тоқаев та қатысты. 

1941-1945 жылдары болған Екінші дүниежүзілік соғыстағы Жеңістің 75 жылдығы құрметіне арналған әскери парад Қызыл алаңда өтті.

Шеруден кейін Владимир Путин басқа мемлекеттерден шақырылған құрметті қонақтармен бірге Александров бақшасына гүл қою рәсіміне көшу үшін трибуна маңынан өтті.

Белгісіз кеңес жауынгерінің мәйіті Мәскеу маңындағы бауырластар зиратынан көшіріліп, 1966 жылы Александров бағында салтанатты түрде қайта жерленді. Келесі жылы мұнда мемориал ашылды, ол жерде "Мәңгілік алау" негізгі элемент болып тұр.

24 маусымда Мәскеудегі Жеңіс парадына 14 мыңнан астам әскери қызметші қатысты, сонымен қатар 234 тарихи және қазіргі заманның жердегі әскери техникасы жұмылдырылды.

Қызыл алаңнан Әзірбайжан, Армения, Беларусь, Үндістан, Қазақстан, Қырғызстан, Қытай, Молдова, Моңғолия, Сербия, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстан мемлекеттерінің әскери қызметшілері жүріп өтті.

Кремльде парадқа шақырылған мемлекет басшыларына арналған қабылдау өтті.

Путин мәртебелі меймандарды Мәскеуде қуана қарсы алғанын айтты.

 

67
Кілт сөздер:
Мәскеу, гүл, Жеңіс күні, Қасым-Жомарт Тоқаев
Тақырып бойынша
Тоқаев Путиннің Екінші дүниежүзілік соғыс туралы мақаласын жоғары бағалады
Жеңіс парады: Тоқаев қазақстандық әскерилерге құрмет көрсетті - видео
Қырғызстан президенті Мәскеуге ұшып барғанымен Жеңіс парадына қатысқан жоқ
Назарбаев COVID-19 жұқтырды: Елбасының денсаулығына қатысты ақпарат шықты
Біз кеңес халқының нацизмді жойғанын әрдайым есте сақтаймыз – Путин
Архивтегі фото

"Соғыс бейнесі"– ардагерлердің суретін жүктеуге болатын онлайн-мұрағат

52
Акцияға ТМД елдерінің музейлері, еуропа мұрағаттары мен Токиодағы институт қосылды, деп хабарлады Россотрудничество 

НҰР-СҰЛТАН, 15 маусым – Sputnik. Россотрудничество қолдауымен Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 75 жылдығына орай құрылған "Соғыс бейнесі" алғашқы тегін фотобанк www.imagesofwar.ru халықаралық деңгейге шығады. Агенттік басшысының орынбасары Михаил Брюхановтың айтуынша, енді жобамен ТМД мен Еуропаның бірқатар елі ынтымақтасады.

Атап айтқанда, жобаға "Қазақстандық инновациялар және телекоммуникациялық жүйелер университеті" үкіметтік емес білім беру мекемесі, "Орыс мәдениетінің орталығы" Батыс Қазақстан облыстық қоғамдық бірлестігі, Әзербайжан Республикасының Ұлттық тарих музейі, "Жеңіс мұрагерлері" халықаралық одағының Әзербайжандағы өкілдігі, Қырғызстандағы А.А.Кутанова атындағы Ленинград қоршауының тарихы музейі, Армения Республикасы қорғаныс министрлігінің "Майр Айастан" әскери тарихы музейі, Арменияның Ұлттық мұрағаты, Киевтегі "Орыс ұлттық-мәдени қоғамдастығы" ұйымы қосылғысы келеді.

Аты аңызға айналған Т-34: Жарылған танкте үш күн жатып, аман қалған қазақ жауынгері 

Сонымен қатар, Сербияның тарихи мұрағаты, Кипр фотографтарының қауымдастығы және Жапонияның екі ұйымы –Токио орыс тілі институты және Еуропа мен Азия арасындағы ынтымақтастық қауымдастығы фотокбанкпен ынтымақтастық орнатуға ниетті.

"Соғыс бейнесі" жобасы арқылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі фотосуреттердің электронды базасы жасалды. Қазірдің өзінде фотобанкке 2 мыңнан астам сурет жүктелген.  

Ресей президентінің көмекшісі Владимир Мединский журналистермен онлайн-кездесуі барысында мәлімдегендей, фотомұрағатта Евгений Халдей, Борис Кудояров, Иван Шагин секілді танымал әскери фототілшілердің жұмыстары жинақталған. Дегенмен жобаға қарапайым азаматтардың да фотосуреттері қажет.

"Соғыс бейнесі" порталының оқырмандарына өз отбасындағы батырлардың суреттерін өз бетінше жүктеуге мүмкіндік берілді, - деді Мединский. – Осылайша, әркім тарихи зердені сақтауға өз үлесін қоса алады".

Сонымен бірге Владимир Мединский қолданушыларды фотосуреттерді жүктеу кезінде формулярды мүмкіндігінше дәл толтыруға шақырды.

"Шынайы әрі факт болу үшін кімнің суреті екенін, қандай жағдайда түсірілгенін көрсету керек, –  деп атап өтті ол. –  Фактілер неғұрлым көп болса, тарихты бұрмалау мүмкіндігі соғұрлым азаяды".

Мединский атап өткендей, жобаның басты мақсаты – кеңес сарбаздарының ерліктерін бұрмалауға жол бермеу, мұнда басқа мемлекеттермен бірлескен жұмыс та маңызды рөл атқарады.

52
Тақырып бойынша
Соғыста қаза тапқан қазақстандықтың сүйегі отанына жеткізіледі
Соғыста қаза тапқан қазақ жауынгерінің қайда жерленгені 77 жылдан кейін анықталды
Жүзден аса фашистің көзін жойды: Кеңес Одағының батыры Төлеген Тоқтаров туралы не білеміз
Көзі тірісінде білмей кетті: Ілияс Есенберлиннің туыстары тың деректі бөлісті
Майданда қаза тапқан капитан Игишевтің ерлігі мен махаббат оқиғасы
Архивтегі фото

Ақтау Жаңаөзен тасжолында бірнеше адам көз жұмды видео

0
Полицияның мәліметінше, Toyota Alphard минивэнінің жүргізушісі рөлге ие бола алмай, аударылып кеткен

НҰР-СҰЛТАН, 5 тамыз – Sputnik. Ақтау – Жаңаөзен тасжолында Toyota Alphard минивэні аударылып кетті.

Трагедия 5 тамыз күні таңертең болды. Оқиғаның қалай болғанын Маңғыстау облысы полиция департаментінің баспасөз қызметі хабарлады, деп жазды Lada.kz.  

Полицияның мәліметінше, Toyota Alphard минивэнінің жүргізушісі рөлге ие бола алмай, аударылып кеткен.

"Бұл факт Қарақия аудандық полиция бөлімінің сотқа дейінгі тергеулердің бірыңғай тізілімінде Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 345-бабы 4-бөлігі бойынша тіркелді), - деп хабарлады ведомство.

Бұл баптың жазасы бес жылдан 10 жылға дейінгі мерзімге соттауды, сондай-ақ жеті жылға дейін белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыруды көздейді.

"Суық хабар жетті": үш қазақстандық балуан жол апатынан қаза болды

Алдын ала мәлімет бойынша, апаттан 4 адам адам көз жұмған, тағы төртеуі ауруханада жатыр.

0
Кілт сөздер:
видео, жол апаты, Ақтау
Тақырып бойынша
"Астана Опера" театрының жетекші солисі жол апатынан қаза болды
Нұр-Сұлтанда автокөлік бағанды құлатып, аялдамаға соғылды
Атырау облысында жедел жәрдем бригадасы көз жұмды
Блок бекеттегі апат: марқұм полицейдің әйелі алғаш рет қайғылы оқиға жайлы айтты
Атырау облысында болашағынан үміт күттірген үш боксшы қаза болды