Соғыстағы әйелдер, архивтегі фото

Соғыста ерлік көрсеткен қазақ қыздары туралы не білеміз?

729
(Жаңартылды 12:37 09.05.2020)
Жеңіс күнінде Sputnik Қазақстан неміс басқыншыларымен шайқасқан қазақ қыздарының ерлік істері туралы әңгімелейді. Оқырмандар олардың өмірбаяны туралы кейбір мәліметтермен таныс болмауы мүмкін  

НҰР-СҰЛТАН, 9 мамыр – Sputnik. Қазақ әйелдері фашистік Германияны жеңуге үлкен үлес қосты. Олардың  кейбіреулерінің есімі бүкіл елге танымал болса, басқаларының ерлігін, өкінішке қарай, жұрт біле бермейді.

Пулеметші Мәншүк Мәметова

Пулеметші Мәншүк Мәметова (шын есімі – Мәнсия) –  Кеңес Одағының Батыры атағын алған алғашқы қазақ әйелі.

Герой Советского Союза гвардии старший сержант Машук Маметова
© Sputnik / С. Кирьяков
Кеңес Одағының батыры аға сержант Мәншүк Мәметова

1922 жылы Батыс Қазақстан облысының Жиекқұм ауылында дүниеге келген.

Ұлы Отан соғысы кезінде Калинин майданы 100-ші жеке атқыштар бригадасының пулеметшісі болды. 1943 жылдың қазан айында Невель қаласын азат ету үшін болған кескілескен шайқастарда басынан ауыр жараланды.

"Аға сержант Мәметова Мәншүк соңғы күшін жинап,   пулеметімен оқ жаудырып, фашистерді кері шегінуге бірнеше рет мәжбүр етті. Біздің бөлімшелеріміздің  алға жылжуына жағдай жасады", - деп жазылған марапаттау парағында.

Жарақатына қарамастан, ол 70-тен астам жау әскерін жойып, ерлікпен қаза тапты. Қыз небәрі 20 жаста еді. Невельде жерленді.  

Мерген Әлия Молдағұлова

 Әлия Молдағұлова деп көрсетіліп жүрген қысқа шашты қараторы сұлудың суретін музейлерде, пошта маркаларында және тіпті "Мәңгілік даңқы" шеруінде кездестіруге болады. Алайда бұл фотода Кеңес Одағының Батыры емес, қырғызстандық актриса Айтұрған Темірова бейнеленген деген пікір бар. Ол дәл осыдан 35 жыл бұрын "Мергендер" фильмінде ержүрек қазақ қызының рөлін шебер ойнаған болатын.

"Шынымды айтсам, Әлия Молдағұлова екеуміз бір-бірімізге қатты ұқсаймыз, сондықтан суреттегі мен бе, Әлия ма, 100% дөп басып айта алмаймын. Дегенмен оның сирек кездесетін фотосуреттерін көрсеткен кезде, қатты таңғалғаным есімде. "Әскери киіммен қашан суретке түсіп едім?" деп ойланып қалдым. Көптеген жыл өтті, сондықтан бізді енді ешкім айыра алмайтын сияқты", - деді актриса Sputnik Қазақстанға.

Марқұм режиссер Болотбек Шамшиев көзі тірісінде Sputnik Қазақстанға берген сұхбатында түсірілімді бастамас бұрын, батыр қыздың қабірін көрген Новосокольники ауылының тұрғынымен кездескенін айтқан болатын. Ол әйелге бірнеше фотосуретті көрсетіп, Молдағұловаға көбірек ұқсайтын суретті таңдауын өтінген. Ауыл тұрғыны Айтұрған Темірованы көрсеткен.

Кадр из фильма Снайперы, роль Алии Молдагуловой сыграла Айтурган Темирова
© Sputnik / Галина Кмит
"Мергендер" фильмінен кадр, Әлия Молдағұлованың рөлін Айтұрған Темірова сомдады

Алия Молдағұлованың көптеген түпнұсқа фотосуреті бізге жетпеген. Сирек кездесетін архивтік мәліметтерді Ақтөбе қаласындағы облыстық мемориалды музейінен табуға болады.

Молдағұлова қаза болғаннан кейін 1944 жылы Кеңес Одағының Батыры атағына ие болды. Ұрыста ол жаудың 78 солдаты мен офицерін жойды. Қыз 1944 жылы 14 қаңтарда Псков облысының Новосокольнический ауданындағы Казачиха ауылына шабуыл кезінде қаза тапты.

Ұшқыш Хиуаз Доспанова

Хиуаз Доспанова – "түнгі мыстандар" деген лақап атты иеленген бомбалаушылардың аты аңызға айналған әйелдер полкінің ұшқышы.

1922 жылы Атырау облысының Ганюшкино ауылында дүниеге келген.

Соғыстағы құрбылары оны Катя деп атаған – соғыс жылдарында 300-ден астам рет ұшқан.

"Түнгі мыстандар" нысанаға белгілі бір қашықтықта ұшып барып, қозғалтқышты өшірген. Фашистер оларды байқағанға дейін бомбаларды тастап үлгеретін. Тек лақтырған сыпырғыштың дауысына ұқсас шу естілетін болған.

Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаев Доспановаға 2004 жылы "Халық қаһарманы" атағын берді, бұл Қазақстандағы ең жоғары марапат. Төрт жылдан кейін Доспанова дүниеден озды.   

Халида Маманова – Сталинге ультиматум қойған қазақ қызы

Халида Маманова айыптылар батальонында (штрафбат) соғысқан жалғыз қазақ әйелі болып саналады. Оның отбасына "кулак" қамыты кигізіліп, бойжеткен халық жауының қызы деп жарияланды.

Военно-патриотический музей
© Sputnik / Абзал Калиев.
Айыптылар батальонында соғысқан жалғыз қазақ әйелі Халида Маманова

"Соғыс басталғанда ол майданға сұранды, бірақ оның қолына қару емес, халық жауының қызы ретінде күрек берілді. Оған жертаса қазып, солдаттарды жерлеуге ғана рұқсат берілетінін айтқан", - деді Қазақстан Қарулы күштері әскери-тарихи музейінің экскурсия жетекшісі.

Халида Маманова Сталинге хат жазып, өзін айыптылар ротасына жіберуді сұрады.

"Егер мен тірі қалсам, маған және менің туыстарыма тағылған барлық айыпты алып тастаңыз", - деп жазды ол.

Военно-патриотический музей
© Sputnik / Абзал Калиев.
Халида Маманованың Сталинге жазған хатының үзіндісі

Халида Маманованың Сталинге жазған хатының үзіндісі елордалық музейде сақтаулы тұр.    

Партизан-радиошы Нұрғаным Байсейітова

Нұрғаным Байсейітова Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында туған, соғыстың алғашқы күндерінен бастап майданға өз еркімен сұранды, ол небәрі 18 жаста еді.

"Әскери комиссариатта кезекші офицерлер госпитальда да жұмыс жеткілікті екенін айтып, қызды райынан қайтарғысы келеді. Бірақ ол қайтпас қайсар болатын. "Егер бәрі тылда қалса, біз немістерді ешқашан жеңе алмаймыз" деген бір ғана дәлелі болды", - деп еске алды Байсейітованың шөбересі Арнур Азанғалиев.  

Фашистік басқыншыларға қарсы күресте Беларусь партизандарының қатарында Отан алдындағы жауапты тапсырманы үлгілі орындағаны үшін Байсейітова Қызыл Жұлдыз орденімен, "Әскери еңбегі үшін", II дәрежелі "Отан соғысының партизаны" медальдарымен марапатталды.

Жаудан кек алушылардың қатарында Қызылорда облысынан шыққан Тұрғаш Жұмабаева мен павлодарлық Жамал Ақаділова да жан аямай шайқасты.

729
Кілт сөздер:
Әлия Молдағұлова, Мәншүк Мәметова, Жеңіс күні
Тақырып бойынша
Депутат үш дәрежелі Даңқ ордені иегерінің өмір жолы туралы әңгімелеп берді
Назарбаев: Қазақстандықтар ерен ерліктің жарқын үлгісін көрсетті
Ұлы Отан соғысы: қазақ жауынгері мен оның қызметтік иті туралы қызықты әңгіме   
"Тілді" тірідей қолға түсірді: қазақ жауынгерінің келіні қайын атасының ерлігі жайлы айтты
Хиуаз Доспанованың ескерткіші

Жеңістің 75 жылдығына арналған жаңа жоба басталды: кім қатыса алады?

35
Жоба Қазақстандағы Россотрудничество өкілдігінің қолдауымен ұйымдастырылып отыр, оған кез келген адам қатыса алады

АЛМАТЫ, 2 қыркүйек – Sputnik. Қазақстандағы Россотрудничество өкілдігі Жеңістің 75 жылдығына арналған "Атлас памяти" деген жаңа онлайн-жобаны іске қосты. Бұл туралы ұйымның баспасөз қызметі хабарлады.

Россотрудничество басшылығы көпшілікке тарату мақсатында ескерткіштер каталогын шығаруды жоспарлар отыр. Каталог баспа және электронды түрде шығады. Жоба монументалды мұраны дәріптеуге және қазақстандықтар мен ел қонақтарын ақпараттандыруға бағытталған.

24-31 тамыз аралығында әлеуметтік желі арқылы Ұлы Отан және Екінші дүниежүзілік соғыстың батырлары мен оқиғаларының құрметіне Қазақстан қалаларында орнатылған ескерткіштерге арналып жазылған мәтін мен фотоматериалдар жиналды. Бір апта ішінде еліміздің 20-ға жуық қаласынан материалдар келді.

"Мысалы, Абай Құнанбаев атындағы №6 мектеп-гимназиясының оқушылары Николай Артемасов пен Никита Гетмановтың арқасында 1985 жылы Степногорск қаласында ашылған сәулетші Лоуренс Баласовтың "Жеңіс монументі" туралы білдік. Елизавета Максимова Теміртаудағы "Белгісіз солдат ескерткіші" туралы білуге көмектесті. Осындай жағдайлар көбірек кездесіп жатыр", - деді жоба үйлестірушісі Ольга Скальчук.

Жобаға қалай қатысуға болады

Жобаға қатысып, өз қалаңыздағы ескерткіш туралы айтқыңыз келсе, Россотрудничество сайтында жарияланған ережеге сәйкес ескерткіштердің авторлық фотосуреттері мен оған сипаттама жазып жіберу қажет.

Қазір "Атлас памяти" бойынша жұмыс жалғасып жатыр. Жиналған материалдың бір бөлігі pobedakz.com сайтында көрсетілуде. Бұл порталды Россотрудничество өкілдігі "Ұлы Отан: ХХІ ғасырдағы көзқарас" жобасы аясында арнайы құрды.

Сталинград үшін шайқасқан қазақстандық жауынгерлер

Сонымен қатар "Сталинград үшін шайқастағы қазақстандық жауынгерлер" жобасы бойынша да жұмыстар жалғасып жатыр. "Сталинград шайқасы" (Волгоград) мұражай-қорығының қорынан көрме мамырда қазақстандық көрермен үшін арнайы дайындалған болатын. Оған Елбасы кітапханасының "Мәдениет арқылы диалог" халықаралық жобасы аясында Ресей елшілігінің қолдауымен Қазақстандағы Россотрудничество өкілдігі бастамашы болды.

Оның экспозициясы да pobedakz.com сайтында бар және жаңа материалдармен толықтыру жалғасып жатыр.

Сталинград шайқасына қатысқан туыстары мен жақындары туралы айтқысы келетіндер материалды (мәтін, фотосурет, құжаттардың сканерленген көшірмесін) kaz.rs.gov@gmail.com поштасына жібере алады және олар да виртуалды экспозицияға қосылады.

35
Түрме

Концлагерьде қаза тапқан екі мың қазақстандық жайлы мәлімет табылды

636
(Жаңартылды 18:51 20.08.2020)
Абхазия курсанттары қорғаныс министрлігінің мұрағатынан "Славута" концлагерінде көз жұмған екі мың қазақстандық жауынгер туралы мәлімет тапты

НҰР-СҰЛТАН, 20 тамыз – Sputnik. Atamnyn Amanaty қоғамдық бірлестігі "Возвращение имени" халықаралық жобасы аясында "Славута" концлагерінде қаза болған екі мың қазақстандық жауынгердің туыстарын іздеу акциясын бастайды.

"Славута" әскери тұтқындар концлагері соғыс жылдары Украина аумағында орналасқан. Тұтқындағы дәрігерлер мен басқа да адамдар нацистерден жасырып лазаретте қайтыс болғандардың есімін тізімге жазып отырған. Лагерь босатылған жылы (1944) тізімде 20 мың жауынгердің аты-жөні мен туыстары тұратын қалалар болған.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от ОО «Atamnyn amanaty» (@ata.amanaty)

Осы жылдың басында Григорий Скворцов бастаған "Возвращение имени" халықаралық жобасының командасы концлагерьдің 20 мың тұтқыны туралы мәліметтер тапты, деп хабарлайды Atamnyn Amanaty бірлестігінің баспасөз қызметі.

Абхазияның әскери курсанттары із-түссіз жоғалған жауынгерлердің тізімімен ұзақ жылдар бойы жұмыс істеп жатыр. Олар қорғаныс министрлігінің мұрағатынан "Славута" концлагерінде қаза болған екі мың қазақстандық жайлы мәлімет тапты.

150 қазақстандық жауынгер туралы мағлұмат "Atamnyn Amanaty" бірлестігіне берілді. Мұрағаттан табылған құжаттарды реттестірген соң, "Возвращение имени" жобасының авторы қалған 1 850 тұтқын туралы мәлімет ұсынады.

"Біз "Возвращение имени" жобасы аясындағы жұмыс барысында барлық отандасымыздың туысын табамыз деген үміттеміз. Соғыс жылдары "Славута" концлагеріне тұтқынға түскен жауынгерлердің есімдері мәңгі есте сақталады. Біз облыстардың жергілікті атқарушы органдарын қазақстандық жауынгерлердің туған-туыстарын іздеуге жәрдемдесуге шақырамыз", - деді Atamnyn Amanaty қоғамдық бірлестігінің басқарма төрағасы Мұрат Молдағалиев.

Тағы оқыңыз: Соғыста қаза тапқан қазақстандықтың сүйегі отанына жеткізіледі

Акция барысында жиналған материалдар www.pamyat-naroda.ru сайтының базасына енгізіледі.

"Славута" лагерінің тарихы белгілі, бұл тізімнің өзі де қанмен келді. Сондықтан бұқаралық ақпарат құралдары, мешіттер мен шіркеулер, сондай-ақ Қазақстанның әскери комиссариаттары қаза болғандардың жақындарын іздеуге қол ұшын созғанын қалаймыз", - деді "Возвращение имени" халықаралық жобасының жетекшісі Григорий Скворцов.

Бұған дейін "Возвращение имени" жобасының қатысушылары Бішкек студенттерімен бірге Қазақстан, Өзбекстан және Қырғызстанға арналған тізімдерді жасау және талдау бойынша жұмыс жүргізген болатын.

Туыстары майданда хабар-ошарсыз кеткен азаматтар Atamnyn Amanaty қоғамдық бірлестігіне хабарласа алады: +7 776 828 45 35, +7 776 828 45 34.

636
Кілт сөздер:
қазақстандық жауынгер, Ұлы Отан соғысы
Тақырып бойынша
Қазақстандық жауынгердің оқиғасы: сегіз ағайындының бірі ғана соғыстан қайтқан
Ұлы Отан соғысы: Ресейде екі қазақстандық жауынгердің сүйегі табылды
Телефонмен сөйлесіп тұрған медицина қызметкері

Медициналық көмек көрсететін 18 ұйымның бір жарым мыңнан астам кемшілігі анықталды

128
Мамандар анықталған кемшіліктердің басым көпшілігі жеке төленетін консультациялық-диагностикалық қызметтерді көрсетумен байланысты екенін айтады

НҰР-СҰЛТАН, 27 қыркүйек – Sputnik. Тұрғындарға көрсетілген медициналық қызметтердің сапасына тексеріс жүргізу нәтижесінде, Түркістан облысында 18 жеткізушінің көрсеткен қызметінен 1 167 түрлі кемшілік анықталды. Бұл туралы "Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры" АҚ Түркістан облысы бойынша филиалының сарапшылары мәлімдеді.

Қор филиалының медициналық сапасын мониторингтеу бөлімінің басшысы Галима Төреханованың айтуынша, осы күндері мемлекеттік тегін медициналық көмек кепілдігі шеңберінде және МӘМС пакеті бойынша жеткізушілер көрсеткен қызметтердің сапасы мен көлеміне мониторинг жүргізіліп жатыр.

"Маусым-шілде айының қортындысы бойынша тұрғындарға медициналық көмек көрсету кезінде 18 жеткізушінің көрсеткен қызметі тексеріліп, нәтижесінде 1 167 түрлі кемшілік анықталды. Жалпы, медициналық ұйымдарға салынған айыппұл сомасы 9,6 миллион теңгені құрады", – делінген хабарламада.

Қор өкілдері бүгінгі таңда алдымен жеткізушілер тұрғындарға тиісті   медициналық қызметтерді көрсететінін айтады.

"Көрсетілген қызмет сапасы мен көлеміне қарай қор сарапшылары тарапынан мониторинг жүргізіледі. Егер кемшіліктер анықталмаса, ақысы төленеді, ал кемшіліктері болса тиісті ережелерге сәйкес айыппұл салынады", – дейді Төреханова.

Қандай кемшіліктер жиі кездеседі

Анықталған кемшіліктердің басым көпшілігі жан басына шаққандағы нормативке кірмейтін, жеке төленетін консультациялық-диагностикалық қызметтерді көрсетумен байланысты. Яғни, шілде айында пациенттер қызметтің осы түрін алғандығы ақпараттық жүйелерге енгізілген.

Жалпы, өңірлер арасында кемшілік фактілері Қостанай, Алматы облысы мен Алматы қаласында жиі кездеседі. Ал Павлодар, Жамбыл, Ақмола облысында кемшілік аз анықталған.

Оқи отырыңыз: Нұр-Сұлтанда медициналық көмек қалай көрсетіледі – дәрігер жағдайды түсіндірді

Айта кетейік, медициналық сақтандыру қорының ұйымдастырған кері байланысы қоғамдық бақылау жүргізіп, пациенттің құқығын қорғауда және медициналық ұйымдарды тәртіпке келтіруде септігін тигізіп жатыр. Шағым немесе өтініш беру үшін 1406 телефонына немесе Qoldau 24/7 мобильді қосымшасы арқылы хабарласуға болады.

128
Кілт сөздер:
кепілдендірілген тегін медициналық көмек, медициналық сақтандыру
Тақырып бойынша
Сағынтаев: халық әлі сапалы медициналық көмек ала алмай отыр
Сенат Байқоңыр тұрғындарына медициналық көмек көрсету туралы келісімді қабылдады
Тегін медициналық көмек пакеті қайта қаралады
Қазақстандықтар 1 сәуірден МӘСҚ аясында медициналық көмек алады
Назарбаев Сағынтаевқа: медициналық қызмет нашарлап, білім алу қымбаттап барады