Үкаша ата құдығы

Түркістандағы киелі құдықтың шырақшысы өзі куә болған тылсым күш туралы айтты

20567
(Жаңартылды 18:21 23.08.2018)
Құдық суының шелекке қалай құйылатыны әлі күнге дейін жұмбақ

ТҮРКІСТАН, 20 тамыз — Sputnik, Жансая Тәуекелқызы. Түркістан қаласынан 60 шақырымдық жерде орналасқан Үкаша ата құдығының сіз бен біз біле бермеймін сыры неде? Зиярат етушілер қандай жағдайға тап болады? Құдық астында нендей тылсым күш бар? Бұл сұрақтарға жауап алу үшін Sputnik тілшісі киелі құдыққа арнайы барып, шырақшы Серік Қыстаубайұлымен сұхбаттасып қайтты.

Тарихқа көз жүгіртсек…

Шырақшы Үкаша ата құдығын ешкім қазып, қолдан құдық етпегенін бірден кесіп айтты. Аңыздарға сенсек, Үкаша Ата Мұхаммед (с.ғ.с.) Пайғамбардың тікелей тапсырмасымен осы маңға (қарт Қаратау тауының маңы: автор) ислам дінін насихаттау мақсатында келген екен. Нәтижесінде ислам дінін қабылдаушылар көбейіп, дін дұшпандары оның көзін құртуды ойлайды. 

Себебі мұсылман халқы көбейіп кетеді деген қорқыныш болады. Дін дұшпандары мұсылмандықты қабылдағандардың  басын шауып, құлағын кесіп, көзін ойып іліп қояды. Мақсаты — осы бір жауыздық арқылы елдің үрейін алу,  көргендер қорықсын, ислам дінін қабылдамасын деген ой болыпты. Деректерде таң намазын оқып отырған Үкаша ата сол дұшпандарының қолынан шахид болған деген мәлімет бар. Сол сәтте аспаннан екі періште түсіп, Үкаша атаның басын алып қашқан-ды.

"Үкаша ата көзі тірісінде "Қай жерде жан тапсырсам да, мейлі шахид болайын, Мұхаммед (с.ғ.с.) Пайғамбардың қасында  жерленсем арманым жоқ" деп дұға тілеген екен. Пайғамбардың ізін қуған Үкаша атаның бұл тілегі қабыл болса керек, басы шабылған сәтте кенеттен ауа райы бұзылып, найзағай жерге түсіп кетеді де үлкен тасты жарып жібереді. Содан құдық пайда болады. Үкаша атаның басы сол құдықтың ішіне түсіп кетеді. Дін дұшпандары екі сарбазын құдыққа түсіріп, басын алып шығуды тапсырғанымен, одан нәтиже шықпапты. Үкаша ата туралы аңыздарға сүйенсек, оның басы құдық астындағы өзеннен күн батысқа қарай ағып кеткен деседі",-деді деректерге сүйенген шырақшы.

Шырақшы Серік Қыстаубайұлы
© Sputnik / Жансая Тәуекелқызы
Шырақшы Серік Қыстаубайұлы

Үкаша атаны кейбірі қазақтан, бірі өзбектен шыққан деген ақпараттар бар. Дегенмен көптеген деректерде оның араб тайпасынан шыққаны, Меккенің қасындағы шағын ауылда туып-өскені айтылады.   

"Бес жыл бұрын келушілер көп болмады"

Үкаша ата құдығы Түркістаннан 60 шақырымдық жерде орналасқан. Бұрындары мұнда келушілер көп болмаған. Себебі құдық басына жеңіл көлікпен жету халық үшін қиындық туғызған. Қазір асфальт төселген соң келушілер саны да еселеп артыпты. Соңғы бес жылмен салыстырғанда әжептеуір көбейген. 

Құдыққа елдің түкпір-түкпірінен арнайы келіп, зиярат етіп кететіндерден бөлек Өзбекстан, Қырғызстан, Ресей секілді шет елдерден арнайы келетіндер саны да артып отыр екен.

"Қазіргі таңда жұмыс күндері 300-400 адам келіп кетсе, сенбі, жексенбіде ниет етіп келетіндер саны 700-800-ге жетеді. Бірақ, бізде Ясауи кесенесі секілді билет сатылмайды. Сондықтан бір жылда келіп кеткен ниет етушілер санын нақты айта алмаймын.  Бізге келгендер кезекпен кіреді. Кейде сағаттап күтеді, кейде адам аз күндері кезегі тез келіп, ондайларға құдыққа екі рет шелек тастауына рұқсат береміз", — деді шырақшы.

Құдыққа еліміздің түкпір-түкпірінен бөлек, Өзбекстан, Қырғызстан, Ресей секілді мемлекеттерден адамдар арнайы келеді
© Sputnik / Жансая Тәуекелқызы
Құдыққа еліміздің түкпір-түкпірінен бөлек, Өзбекстан, Қырғызстан, Ресей секілді мемлекеттерден адамдар арнайы келеді

Үкаша ата құдығына жылдың жаз айларында ниет етіп келушілер саны көбірек. Әсіресе мамыр айында олардың саны рекордтық көрсеткішке жетеді. Басым көпшілігін оқушылар құрайды екен. Көпшілігі ҰБТ сынағынан өтіп кетейін деп дұға ететін көрінеді. Сұхбат барысында құдық шырақшысы үзіліссіз жұмыс істейтінін алға тартты. Таңның атысынан, күннің батысына дейін зиярат етушілер келе береді. Бір ғана шырақшы болғандықтан дәрет алып, намаз оқитын, ас ішетін уақыттарда құдық басына тұрақты түрде келіп жүргендер шырақшы қызметін жарты сағатқа алмастырады.    

Тағы оқыңыз: 30 жасында 8 баланың анасы атанған түркістандық келіншек өмірі туралы айтып берді

"Құдықтың ішіне түскенімде тылсым күшке куә болдым"

"Құдық ішіне жылына бір рет қыс мезгілінде түсіп, тазалап шығамыз. Неліктен қыс мезгілі десеңіз, сол кезде адам сирейді. Құдық астына түсдегі мақсат тазалық жұмыстары. Зиярат етушілер құдыққа шелек тастағанда, кейде ол қалып қояды. Өйткені төмен түскенше жан-жағына ұрылады, майысады… Кейде көзілдірік, құжат, телефон секілді заттар адам еңкейгенде түсіп кетеді. Міне, осының бәрін біз жинап шығамыз" деп сөзін жалғаған шырақшы бұған дейін құдық ішіне алматылық  альпинист түсіп, тазалық жұмыстарын жүргізіп келгенін айтты. Серік Қыстаубайұлы алғаш рет құдық астына түскен кезін былайша еске түсірді.

"Әрине, алғашында қорқыныш, үрей болды. Альпинист жігіт: "Қорқудың қажеті жоқ. Тек қасыңа тағы екі адам алып түсіңіз. Шелектер өте көп болады. Жоғары алып шығуда өзіңіз қиналып қаласыз. Ал оны жинап жүремін деп уайымдамаңыз", —деді. "Жинап жүрмейсіз" дегені несі деп сенбедім. Астына түссем, расымен де солай боп шықты. Шашылып жатқан шелек жоқ. Тап-таза жер. Тура бір баскетбол ойнайтын алаң секілді. Шет тұсында  күн батысқа қарай өзен ағып жатыр. Мешіттерде намаз оқитын тұста үлкен арка болады ғой. Тура сондай жерге барып су жиналады да, ары қарай жоқ боп көрінбейді. Әлгі құдыққа түсіп кеткен шелектер ыдыс жуғанда кеселерді бір-біріне төңкеріп қоясыз ғой, тура солай 7-8 данамен бір-біріне кигізіліп, құдды біреу түсіп, реттеп қойғандай қаз —қатар бір шетте тізіліп тұр", — деді Үкаша атаның шырақшысы.

Шырақшы құдық астына түскенде тылсым күшке куә болған
© Sputnik / Жансая Тәуекелқызы
Шырақшы құдық астына түскенде тылсым күшке куә болған

Серік Қыстаубайұлы құдық астына тағы бір түскенінде тылсым күшке куә болғанын да айтып берді.

"Бір түскенімде мынандай жағдай болды. Құдық астында 8 сағаттай жүрдік. Бір кезде жоғарыдан "шетке тұрыңдар" деп айқалады. Ресейден осы құдыққа арнайы ниеттеніп келген бір кісі шелек тастамасам болмайды деп тұрып алыпты. Тастады. Қасымдағы жігіт "Су қалай құйылады екен. Көрейінші" деп қолындағы шамын қосып қалып еді, онысы атылып кетті. Біреулер үшін фантастика боп көрінуі мүмкін. Бірақ, шыны сол. Өтірік сөйлеп нем бар?.. Міне, көрдіңіз бе, Алланың құдіреті деген осы шығар. Құдық астынан шелекке судың қалай құйылатыны әлі күнге дейін жұмбақ күйінде қалып отыр", — деп ағынан жарылды ол.

Шырақшы құдық астынан жылына 300-ден 800-ге дейін майысқан шелектерді алып шығатынын айтты. "Төмен түсу үшін ойыс-ойыс тастардың арасынан өтесің. Оңай емес, әрине" деген ол құдықтан су алып шығу үшін зиярат етушілерге берілетін шелектер өз қаржыларына сатып алып, кейін ол келушілерге сатылатынын айтты.   

"Зиярат етушілер үшін шелекке мемлекеттен қаржы бөлінбейді. Оны өзіміз әкеліп, осында сатамыз. Өйткені ақшасын шығару керек. Үкіметтен киелі жердің айналасын абаттандыру, жөндеу жұмыстарына және менің жалақыма бөлінеді" деді Серік Қыстаубайұлы.

Шырақшы құдық астынан жылына 800-ге дейін майысқан шелектерді алып шығады
© Sputnik / Жансая Тәуекелқызы
Шырақшы құдық астынан жылына 800-ге дейін майысқан шелектерді алып шығады

"Құрамы зәмзәм суынан кем емес"

2015 жылы Астанадағы Еуразия университетінің зерттеушілері құдық басында төрт күн жатып, зерттеу жұмыстарын жүргізген екен. Нәтижесінде олар оның құрамы Меккенің зәмзәм суымен 90 пайыз сәйкес келеді деген қорытынды жасаған.

"Расымен, бұл судың дәмі өзгелерден ерекше. Емдік қасиеті тағы бар. Ниет етіп келген адамдар деніне саулық, шипасына ем сұрап көп келеді. Дертінен айыққан жандардың да талай әңгімесін естідік. Құрамы зәмзәм суынан кем емес", — деді шырақшы.

Тағы оқыңыз: Түркістанда күйеуіне ерегіскен келіншек 3 баласын айдалаға тастап кетті

"Құдықтан су шықпаса, өкіріп жылайтындар бар"

Құдықтың тереңдігі — 28 метр. Оның өзге құдықтардан негізгі ерекшелігі, кез келген адамға су шыға бермейді. Біреуге бір шелек тола су шықса, енді бірі тастаған шелегін бос шығарады. Шырақшы құдықтан адамның несібесіне қарай су шығатынан алға тартты.

"Шелегіме су шықпады, демек, мен жаман адам екенмін деген ойдан аулақ болу керек. Халық арасында "Үкаша ата құдығынан тек жақсы, ниеті таза адамдарға ғана су шығады екен" деген әңгіме кең тараған. Ол —қате ұғым. Бұны Алланың сынағы деп қабылдаған дұрыс. Мәселен, алты адам келсе, оның біреуі тастаған шелекке су шығып, қалғанына шықпай қалуы мүмкін. Ондай сәттерде біз сол суды басқа да адамдарға бөліп береміз. Мақсат — ниет етіп келген адамның құдық суынан дәм татуы" деген Серік Қыстаубайұлы шырақшылық етіп жүріп талай оқиғаларға куә болып келе жатқанын да жеткізді. Кейде тастаған шелегі бос шықса, адамдар кәдімгідей ренжіп, ызаға беріледі екен. Айқайлап, аузына келгенді айтып кететіндері тағы бар. Өкіріп жылайтындары да жоқ емес. Ондай кезде шырақшы келушіге басу айтып, жағдайды барынша түсіндіруге тырысады. Ал енді бірі құдықтан су алса, шат-шадымен болып, ысқырып, бөркін аспанға лақтырып қуанып жатады. Ол да дұрыс емес дейді шырақшы.  

"Кейде "саған құдық су бермеді, маған шықты" деп бір-бірін келеке ететіндер бар. Бұл көбіне мектеп оқушылары арасында болады. Сондықтан біз соңғы жылдары оқушыларға құдықтан су алуына рұқсат бермей қойдық. Өйткені құрдасының сөзіне ренжіп, түрлі жағдай болуы мүмкін. Олар түгілі үлкен апалар су бермесе, жылап қалады" деген шырақшы құдықтан бір мезетте 40 литр су алып шыққан кісі туралы әңгімелеп берді.

Құдықтан кез келген адамға су шыға бермейді. Біреуге бір шелек тола су шықса, енді бірі тастаған шелегін бос шығарады
© Sputnik / Жансая Тәуекелқызы
Құдықтан кез келген адамға су шыға бермейді. Біреуге бір шелек тола су шықса, енді бірі тастаған шелегін бос шығарады

"Бір шелек тастап, төрт шелек су алып шықты"

"Былтыр сәуір айында мынандай жағдай болды. Алматыдан бір ер кісі әйелімен, екі қызы және ұлымен келіпті. Құдық ішіне шелек тастады. Жіппен тартып шығарарда ауыр боп кетті. Жабылып жүріп шығарып алсақ, төрт шелекке толы су шығып тұр. Алдында майысып, құдық ішінде қалып қойған шелектер ілініп шыққан ғой. Бір рет шелек тастап, 40 литр су шығарып отыр", — деді ол.

Тағы оқыңыз: Түркістанда көп қабатты үй адамдардың өмірін жалмап жатыр

"7 жыл бала көтермеген ресейлік ана атанды"

Құдық басына жақын маңдағы ауылдың қариялары тұрақты түрде айына бір рет келіп тұрады. Емшілер мен туристік агенттіктегілер де тұрақты зиярат етушілер қатарында. Тұрақты келушілер қатарында ресейлік бір келіншек те бар. Шырақшының сөзінше, ол бірнеше жыл бала сүйе алмай жүрген екен. Осы құдық басына келіп, су ішіп, кейін түс көріпті. Түсінде белгісіз ер кісі гүл сыйлаған екен. Содан әйел аяғы ауырлап, қыз баласын дүниеге әкелген. Осы жағдайдан соң ол құдық басына тағы да бірнеше рет келіп жүріп, қызынан соң ұлды болыпты.

Үкаша ата құдығы туралы қызықты әңгімелерін баяндап берген Серік Қыстаубайұлы құдық басына әркім түрлі себеппен келетінін де айтты.

"Біреу бала сұрап келеді. Енді бірі деніне саулық, келесісі баласының амандығын тілейді. Тағы бірі қызметінің алға басуын Алладан сұрайды. Алла шын ниетпен дұға еткеннің тілегін қабыл етеді. 

"Шырақшы ретінде  алдағы уақытта әулиелі жерлерге зиярат етуді жоспарлап отырғандар үшін құлаққағыс айтқым кеп отыр. Киелі жерлерге әйел адамы етегі мен жеңі ұзын киім киіп, басына орамал тағып келгені дұрыс. Ер кісілер тақиясымен. Біз де келушілерге барынша түсіндіреміз. Киелі жердің киесі ұрады деген бар. Бірақ сонау жерден білместікпен шалбар, не жеңі мен етегі қысқа көйлекпен келетіндер бар. Ондайларға үзілді-кесілді қарсылық таныта алмаймыз. Ниет етіп келген адамға түсіністікпен қараймыз", — деп сөзін түйді шырақшы.  

Зиярат етушілер отбасымен келеді

Шырақшымен сұхбаттасып отырып, келушілердің де пікірін білгіміз келді. Алайда "несібем қалай болар екен?" деп қобалжыды ма, сұхбат беруге ешбірі көнбеді. Тек іштен шыққан үш ер кісінің бірі келісімін берді.

"Үкаша ата құдығы туралы әкемнен, атамнан естігенмін. Бірақ, ары-бері өтіп, еш жол түспеп еді. Құдам және тағы бір досымызбен бүгінгі күнді киелі орындарға зиярат етуге арнап отырмыз. Еңбек демалысына шыққан күннен бастап өзіміз ниеттеніп жоспарлап едік. Құдық суы біреуге беріледі, біреуге шықпайды деп еститінбіз. Аллаға шүкір, несібемізге орай су шықты. Енді келесі жолы отбасымызбен келуді жоспарлап отырмыз", — деді зиярат етуші Сабыр Ортаев.

20567
Кілт сөздер:
фото, зиярат етушілер, тылсым күш, шырақшы, киелі құдық, үкаша ата, Түркістан
Әлеуметтік желі

Батыс Қазақстанда полицейдің ұлы видео жариялады: анасы жауапқа тартылды

3282
(Жаңартылды 18:15 13.08.2020)
Құқық қорғаушылардың айтуынша, полиция бастығы Әбләзімовтің тарапынан қамқоршылық жасау әрекеті болған жоқ

НҰР-СҰЛТАН, 13 тамыз – Sputnik. Батыс Қазақстан облыстық полиция департаментінің бастығы Мақсұтхан Әбләзімовтің кәмелет жасқа толмаған ұлы көлікті куәліксіз айдаған. Сол үшін жасөспірімнің анасына айыппұл салынды, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан аймақтық полицияға сілтеме жасап.

Бас полицейдің ұлы көлікпен жүргенін видеоға түсіріп, әлеуметтік желідегі парақшасына салған. Полицейлер мониторинг жасағанда бірнеше видеоның Орал мен Ақтауда түсірілгенін анықтады. 

Көлікті басқарған жасөспірім анасымен бірге тұрады. Ол - Мақсұтхан Әбләзімовтің бұрынғы жұбайы. Екеуі 10 жыл бұрын ажырасқан. Баласы анасымен бірге қалған.  

"Жасөспірімнің анасы – 1967 жылы туған А.Г. Ақтау қаласында Әкімшілік құқық бұзушылық кодексінің 442-бабының 2-тармағы ("кәмелетке толмағандардың заңды өкілдерінің еріп жүруінсіз үйден тыс жерде сағат 23-тен таңғы 6-ға дейін болуы") бойынша жауапқа тартылды. Ал Орал қаласында әкімшілік құқық бұзушылық кодексінің 128-бабы ("Кәмелетке толмаған адамды әкiмшiлiк құқық бұзушылық жасауға тарту")  бойынша жаза қарастырылған (50 АЕК, яғни 138 900 теңге көлемінде айыппұл - Sputnik)", - деді полицейлер. 

Құқық қорғаушылардың айтуынша, полиция бастығы Әбләзімовтің тарапынан қамқоршылық жасау әрекеті болған жоқ. 

Ақтаудағы жаназа 

Тамыздың басында Ақтау қаласында карантиндік шараларға қарамастан, жаназаға жүздеген адам жиналған болатын. Жиынның видеосы таралып кетті. 

ІІМ генерал-майоры, Батыс Қазақстан облыстық полиция департаментінің басшысы Мақсұтхан Әбләзімов пен бизнесмен Бахаридин Әбләзімовтің анасы Бибіжамал Әбләзімова қайтыс болды.

Желі қолданушылары облыстық полиция басшысы мен санитарлық дәрігерді қызметінен босату қажет деп шықты. Шараға қатысқан барлық шенеунікке қатысты қызметтік тергеуді жүргізу керектігін айтты. 

Артынан полиция басшысының туыстары халықтан кешірім сұрады. Алайда қоштасу рәсімін ұйымдастырғандар карантин режимін бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Оларға 30 айлық есептік көрсеткіш (83 340 теңге) көлеміндегі айыппұл салынды. 

 

3282
Кілт сөздер:
желі, видео, полицей, Батыс Қазақстан облысы
Тақырып бойынша
Жүздеген адам жиылды - Ақтауда болған жағдайдың видеосы тарап кетті
Ақтауда болған жағдайдың видеосы тарады - жұрт нені талап етіп отыр
Ақтауда парашюті ашылмай қалған әскеридің секірген сәті видеоға түсірілген
БҚО-да жас жігіт жұмбақ жағдайда қаза болды: ата-анасы достарын кінәлайды
Кәсіпкерді отбасымен қырып салды: БҚО-дағы қылмыстың мән-жайы белгілі болды
Архивтегі фото

Қостанайда жас қызға анайы ұсыныс жасаған ер адам іздестіріліп жатыр

2684
(Жаңартылды 15:10 13.08.2020)
Қостанайлық ерлі-зайыпты бейтаныс ер адамның қызға жақындап барып, онымен сөйлесіп тұрғанын байқаған

АЛМАТЫ, 13 тамыз – Sputnik. Қостанайда полиция жас қызға тиіскен белгісіз ер адамды іздеп жатыр. Қала тұрғындары WhatsApp арқылы күдіктінің фотосын таратып, сақ болуды сұрады, деп хабарлады өңірлік "Алау" басылымы.

Басылымның хабарлауынша, қостанайлық ерлі-зайыпты бейтаныс ер адамның қызға жақындап барып, онымен сөйлесіп тұрғанын байқаған.   

"Оқиға қаланың дәл орталығында болды. Шамамен 13 жастағы қызбен сөйлескен ер адамды байқап қалдық. Сырт көзге әдеттегі жағдай сияқты көрінді, алайда әйелім бұл жерде шикілік бар екенін байқады. Жанына жақын барып тоқтадық, ер адамның қызға сұлу екенін айтып, өзін сүюін сұрағанын естідік. Мен бірден қыздың жанына барып, ер адам жайлы сұрадым. Қыз оны танымайтынын айтты. Сосын оны бірден қуып жібердім, - дейді оқиға куәгері болған ер адам.

Қостанай облысының полиция департаменті қазіргі уақытта барлық жеке құрам осы ер адамды іздестіріп жатқанын хабарлады.

"Полиция бұл адамды тауып, оқиғаның мән-жайын анықтау үшін шаралар қабылдап жатыр. Бағдар полиция жасағына жіберілді", - деп хабарлады Қостанай облысы полиция департаментінің баспасөз қызметі.

Оқи отырыңыз: Оралда оқушының соңынан үйге кірген қаскөй күтпеген жағдайға тап болды - видео

Құқық қорғаушылар облыс орталығының тұрғындарынан осындай оқиғаның куәгері болып жатса, бірден 102 нөміріне хабарласуын сұрады. 

2684
Кілт сөздер:
педофил, Қостанай
Тақырып бойынша
Әкесі 13 жасар қызына тиіскен ер адамды жұрттың көзінше піштірді
Атырауда балаға қол жүгірткен ер адам ұсталды – видео
Алматы облысында қыз балаға қол жүгірткен жігіт табылды
Екібастұздағы лифтіде педофил қаршадай қызды зорламақ болды
Аялдамада қызға тиіскен жігіт ажал құшты
АҚШ-тың F-16 әскери ұшағы Ирактың Балада әскери базасында, архивтегі сурет

Иракта болған соғыстың әлемге қандай әсері тиді

0
Автор "Соғысты бастау. Буш әкімшілігі Американы Иракқа қалай итермеледі" кітабын жаза бастағанға дейін Буштың отбасымен достық қарым-қатынаста болған

АҚШ-тың қазіргі ұлттық апатына Ирактағы сәтсіз (немесе арандатқан) оқиғалар себеп болған: дәл қазір бұл айқын сериялар сияқты. Жақында Америкада жарық көрген кітапта 2003 жылдың наурызында Иракқа басқыншылық әрекетті бастау туралы шешімді кім және қалай қабылдағанын егжей-тегжейлі талданған.

Бұл кітап осынысымен ғана жақсы емес. Сонымен қатар бұл жерде сол кездегі басқарушы топ – Джордж Буш пен оның өзге де серіктестерінің бірегейсіздігі ғана емес деген тақырыпта арандату пікірталасын тудырды. "Ал бірегейсіздік қайдан пайда болады?" дегенге нақты себептер де бар.

Әңгіме ауаны Роберт Дрейпердің "Соғысты бастау. Буш әкімшілігі Американы Иракқа қалай итермеледі" (To Start a War, by Robert Draper) деп аталатын жұмысы туралы өрбімек. Автор осы кітапты жаза бастағанға дейін Буштың отбасымен достық қарым-қатынаста болған. Ол бұл кітапты жаза бастағанда, экс-президент онымен сөйлесуден бірден бас тартқан. Ал сол кездегі оның серіктестері бас тартпаған. Дрейпер шенеуніктерден алынып, сол уақыттарда жарияланған жүздеген сұхбаттарды жинақтады. Өйткені, бұл материалдар әрдайым оқуға жарамағанмен, өте пайдалы еді.

Ендеше, бұл мәселенің астарына америкалық азамат ретінде емес, адами көзқараспен үңілу керек. Ирактағы соғыс Америка мен әлемге не әкелді?

90-жылдардағы жағдай осы әлемді басқаратын жалғыз ғана держава бар деген елес кезді. Себебі, сол кездегі держава әлсіз қарсыласпен соғыста айқын жеңіске жете алатындығын әлемге көрсетті (өткен ғасырдың 60-70 жылдарындағы үндіқытайдағыдай емес). Бірақ мұндай жеңіс жеңімпазды жойып жібереді.

Мұндай жағдайда жақын одақтастар (Германия мен Франция), сондай-ақ мейірімді серіктестердің (Ресей) өзіндік көзқарасы болуы тиіс және қажет жағдайда Американы елемесе, ол орынды еді.

Америка өзінің барлық қаржылық және басқа да күштерімен бір елді (яғни Иракты) басып алу арқылы оны бақытқа кенелтіп, гүлдендіре алмады. Бұл әлемдегі ондаған мемлекетті дұрыс ой мен іс-әрекетке әкелуде АҚШ-тың (батыстың да) саяси және құндылықтар жүйесі экспортқа жарамсыз дегенді білдіреді. Яғни, бұл жерде Америкасыз өтіп қана қоймай, қажет болса айналып өту деген сөз.

Егер Ирак авантюрасы болмағанда – қазіргі қаржылық қиындықты айтпағанда, америкалық қоғамның, бүкіл басқару жүйесінің бүгінгідей бүлінуі мен идеологиялық күйреуі болмас па еді? Қалай болғанда да, Ирак мұнда айтарлықтай өзіндік үлесін қосты.

Дрейпердің кітабы бізге ең алдымен америкалық барлаудың деградациясына қатысты кездейсоқ сюжетті көрсетеді. 90-шы жылдардың соңында ЦРУ-дің бірнеше бөлікке бөлінуіне байланысты Билл Клинтон әкімшілігімен арада  проблемалар туындағаны белгілі болды. Бірақ содан кейін 2001 жылдың 11 қыркүйегінде террористік шабуыл болып және сол кездегі ведомство басшысы Джордж Тенет ықпалды жандандыруға үміттенді.

Айтпақшы, ЦРУ-дің 90-жылдардағы сәтсіздіктерінің өзіндік және әртүрлі себептері болды. Бірақ содан кейін күлкілі жағдай орын алды. Атап айтқанда, Таяу Шығыста (бүкіл Ирак тарихының нәтижелері бойынша белгілі болған) ақылды әрі қабілетті мамандардың жетіспеушілігі туындады. Содан кейін Тенеттен болмағанды болдыру талап етілді. Яғни, Ирак жетекшісі Саддам Хусейн 11 қыркүйектегі террорлық шабуылды ұйымдастырған "Аль-Каидамен"* құпия одақтас болғанын және АҚШ-қа қарсы жаппай қырып-жою қаруын дайындап жатқандығын дәлелдеуі керек.

Ал мұндай жағдайда нашар барлау қызметі өзін қалай ұстайды? Жалған деректер жасап, оған сенуді сұрайды. Айтпақшы, "Америкалық сайлауға Ресей араласты" деген ашық айыптауға негізделген жалған деректерді 2003 жылдармен салыстырып қарағанда жағдай әлі де өзгерген жоқ. Жалпылама түрде алғанда ақылды барлау қызметі мемлекет үшін көп ақша үнемдеп, ал ақымақ үлкен проблемалар туғызады.

Бірақ бір ведомствоның сәтсіздікке ұшырауы – мұның өзі ерекшелік. Егер Джордж Буш жеке өзі мен негізгі лауазымдарға тағайындаған адамдар ЦРУ-дан мұндай жалған ақпаратты талап етпегенде, Ирак апаты болмайтын еді. Осылайша, Теннет өзінің кеңсесін Саддамды АҚШ-қа қауіп төндіруші идеясын "халыққа сататын" агенттікке айналдырды. Бірақ оны сол дәуірдің барлық басты кейіпкерлері – қорғаныс министрінің орынбасары Пол Вулфовиц пен оның бастығы Дональд Рамсфелд, вице-президент Дик Чейни және ең алдымен президенттің өзі мәжбүрледі.

Мұны неліктен жасады? Өйткені, олар Американың кедергісіз басшылығы ретінде бүкіл әлемдегі жаһанданудың идеологтары болды. Олар сол бұрынғы лауазымдарында, 90-жылдардың соңында Конгрестің "Иракты азат ету актісін" қабылдауға қол жеткізді. Өздері комиссия құрып, іс жүзінде Ирактан келетін "қауіпті" ЦРУ байқамады деп айыптады (сонымен бірге Иран мен Солтүстік Корея да бар). Ал лаңкес террористер Нью-Йоркке соққы жасаған кезде ел басқарылмайтындай күйге душар болды.

Ал енді Бушқа келер болсақ, кітапта Саддам жай құбыжық еместігі және оны билікте қалдыру мүмкін емес екендігі айтылған.

Дрейпердің сөзіне қарағанда, әкімшілікте Иракта соғыс бастау туралы бір де бір пікірталас болмаған. Әңгіме, тек қана қашан және қалай болатыны туралы өрбіген.

Демек, идеялар алдын-ала іске асқан кезеңде, фактілер де оған сәйкес келуі керек. Олай болмаған жағдайда мемлекеттегі билеуші ​​таптың надандығы мен тозуы орын алады. Президенттер мен премьер-министрлерді немесе патшаларды қандай-да бір жолмен өзгерту мүмкін-ау, ал жалпы ұлтты ауыстыру қиын.

* – Қазақстан мен Ресейде тыйым салынған террористік ұйым.

0
Кілт сөздер:
соғыс, Джордж Буш, АҚШ