Хазірет Сұлтан мешіті

Құрбан айт 2019: мереке жайлы не білуіміз керек?

6224
(Жаңартылды 11:32 16.07.2019)
Мұсылман күнтізбесі бойынша Зүлхижа айының оныншы күнінде, яғни, Арафа күнінен кейін және Ораза айттан 70 күннен кейін басталатын Құрбан айт мейрамы үш күн тойланады

Араб тілінен аударғанда, құрбан сөзі "жақындау" деген мағынаны білдіреді. Сондықтан, Құрбан айт күндері мүмкіндігі бар мұсылман құрбан шалып, сауап істер арқылы Аллаға жақындайды. 

Құрбан айттың тарихы 

Ислам тарихында құрбандыққа шалынған ең алғашқы мал — жұмақтан түскен аспан түстес көк қошқар болды. Бірақ, әуел баста бұл күні Ибраһим пайғамбардың баласы құрбандыққа шалына жаздаған. 

Ұзақ жылдар бойы бір перзентке зар болып, Алладан бала сұраған Ибраһим Пайғамбардың тілегін қабыл еткен Құдай оған қартайған шағында бір ұл сыйлаған екен. Күндердің күнінде Ибраһим түс көріп, түсінде сүйікті ұлы Исмаилды құрбандыққа шалу керек деген аян түседі.  Құранда жазылғандай, Пайғамбарлардың түсі Алланың бұйрығына тең және күмәнсіз дүние. 

Алладан аян түскен соң, Жасағанның жаса дегеніне қарсы шыға алмай, Ибраһим Пайғамбар ұлын ертіп, қазір Мекке қаласы тұрған алаңға барады. Алла Тағалаға адалдық танытып, оның бұйырғанын екі етпеген ол қолына пышақ алып, ұлының мойнына тақай бергенде, Алла періштесін жіберіп, оны тоқтатқан екен. 

Алла сенімінен таймай, сынаққа шыдаған Ибраһим Пайғамбарды жарылқап, аспаннан көк қошқар түсіреді де, бала Исмаилдың өмірін сақтап қалған. Міне, содан бері иісі мұсылман Құрбан айтта мал бауыздап, Аллаға бір табан жақындауды ниет етіп келеді. 

Жылдың ең қадірлі күні — Құрбан айттың алғашқы күні 

Қасиетті Пайғамбарымыз (с.ғ.с) "Адам баласы Құрбан айт күні қан шығарудан басқа абзал амал арқылы Алла Тағалаға жақын болған емес. Құрбандық ретінде шалған малы қиямет күні мүйіздері, тұяқтары және жүнімен келеді. Ағызылған қан жерге тамбай тұрып, Алла Тағаланың құзырында ерекше жоғары дәрежеге жетеді. Сондықтан шын жүректен әрі ризашылықпен құрбандық шалыңдар" деген. 

Хадистер де жылдың ең қадірлі күні Құрбан айттың бірінші күні екені айтылған. Яки, бұл күн Алла Тағала бауыздалған малдың қанына зәру емес екенін, керісінше, пенде құрбандық шалу арқылы Аллаға зәру екенін, Аллаға жақындап, жұмақтан дәмелі екенін көрсетеді. 

Құрбандыққа қой ғана сойыла ма?

Алла Тағала Ибраһим Пайғамбарға көк қошқар түсіргенімен, Құрбан айтта қойдан басқа да жануарды құрбандыққа шалуға рұқсат берілген. Бірақ, кез келген төрт аяқты бауыздауға жарай бермейді. Шариғаттың талабына сай, жылқы малы құрбандыққа шалынбайды. Құрбандыққа еркек-ұрғашысына қарамай, қой, ешкі, түйе, сиыр сойылады. 

Құрбан айтта сойылатын ешкі мен қой ең кемі бір жасар болуы шарт. Дегенмен, алты айлық төл ірі қойдай семіз болса, бауыздауға болады. Ал, ешкі міндетті түрде бір жасар, сиыр екі жасар, түйе ең кемі бес жаста болуы шарт. 

Құрбандыққа шалынатын малдың дені сау, он екі мүшесі түгел болуы керек. Көзі соқыр, бауыздалатын жерге ақсаңдамай, өздігінен жүріп бара алмайтын, құлақтарының ұшы жоқ, мүйізі түсіп қалған, тісі толық немесе жартылай жоқ ауру, асау мал жарамайды.

Қой мен ешкіні бір ғана адам құрбан ете алса, түйе немесе сиырды бір кісіден жеті адамға дейін бірігіп соя алады. Бірақ, айтып өткеніміздей, осы адамдардың арасында бір адам құрбандықты тек ет алу үшін шалып жатса, қалған адамдардың да ниеті қабыл болмайды. 

Қан шығарып, бет сыйпау жеткіліксіз 

Шариғатқа сай, 85 грамм алтынға тең ақшасы бар, қамауда отырмаған, ақыл-есі дұрыс жол жүріп жүрмеген мұсылманға құрбандық шалу міндет.  Дегенмен, құрбандық шалу мал сойып, қан шығарумен ғана шектелмейді. Бұл күні адамның ниеті дұрыс, тәубесі түгел, шүкірлігі де басым болу керек. Яғни, ең бірінші ниет, екінші әрекет. 

Сол әрекетке тоқталсақ, Құрбан айттың бірінші күні мұсылман адам ерте тұрып, ғұсыл алып, таза киімін киіп, хош иістеніп мешітте айт намазына барғаны абзал. Оразасын құрбан малдың етімен ашу үшін намазға нәр тартпай бару ардақты Мұхаммед (с.ғ.с) Пайғамбарымыздың сүннеті. 

Ал, құрбан айт күндері қасиетті Меккедегі қажылық аяқталады.  Құрбан айттың бірінші күні таң атқаннан кейін Муздәлифәда таң намазы оқылады. Таң намазынан кейін Муздәлифә уақфасы жасалады. Жерге жарық түскенге дейін дұға етіліп, тілек тіленеді. Сосын қажылар күн шықпай Минаға қарай бет алады. Минада шатырларға орналасқаннан кейін шайтанға тас лақтыру үшін Үлкен шайтанға барады. Құрбан аиттың бірінші күні Үлкен шайтан тасқа (Ақаба жәмрасына) жеті тас лақтырылады. 

Ең есте ұстары, алғашқы құрбан мал тек Айт намазы біткеннен кейін ғана бауыздалады. Ертең құрбан айт басталады деп отырған күні сойылған мал құрбандыққа жатпайды.

Яғни, құрбандыққа аталған мал Құрбан айттың бірінші күні айт намазы оқылып біткеннен бастап айттың үшінші күні ақшам намазына дейінгі аралықта бауыздалуы тиіс. Егер мал соятын жер жарық болса, түнде де құрбан шала беруге болады. 

Құрбан айтқа арналып алынған мал белгілі себептермен сол күндері сойылмай қалса, малды садақа етіп беру керек. 

Құрбан малдың етін қалай бөлген абзал?

Бай болсын, кедей болсын, құрбандыққа шалған малының етінен жеуіне рұқсат берілген. Жалпы, құрбан малдың етін үшке бөліп тарату жақсы амалға жатады. Еттің бір бөлігі туған-туыстары мен көршісіне, екінші бөлігі кедей және мұқтаж адамдарға таратылса, үшінші бөлігі өзінің отбасына қалады. Құрбандыққа шалынған малдың терісін, бас-сирағын, ішек-қарнын лақтырып тастауға болмайды. Көршісі бай болсын, кедей болсын, құрбандыққа шалынған малдың етін ең алдымен көршісіне апарып беру де жақсы іс.

Ал, мал сойып, құрбандық шала алмаған азаматтар жеті шелпек пісіріп, өлілер үшін құран оқытып, тірілер үшін дұға тілесе, бұл да сауапты іс. Әсіресе, араздасқан туыстар бір-бірінен кешірім сұрап, татуласса, ауырып жатқан туыстары бар адамдар сырқаттың көңілін сұрап, әдемі тілек білдірсе, Құрбан айтта құр отырмай, алақан жайып, Алладан тілек тілесе де мол сауап.

Құрбан айтта неше күн демаламыз? 

Қазақстанның "Еңбек туралы" заңына сәйкес, 2005 жылдан бері Құрбан айттың бірінші күні демалыс болып келеді. Биыл Құрбан айт мейрамы 11-13 тамыз күндеріне түсіп тұр. 

6224
Кілт сөздер:
құрбандық, мұсылман қауымы, құрбан айт
Тақырып:
Құрбан айт 2019 (29)
Тақырып бойынша
Елбасы: Құрбан айт – ізгілік пен мейірбандықтың мейрамы
Ораза айтта әр мұсылман орындауы тиіс сауапты амалдар
Ислам дінінде қыздың теңі болу үшін жігіт қандай қасиеттерге ие болу керек?
Ислам дінінде зинадан да ауыр күнә қандай?
Кемел Тоқаевтың кітаптары

Тоқаевтың әкесіне мемориал тақта орнатылды

110
(Жаңартылды 21:36 19.09.2020)
Көшербаев соғыс ардагерлеріне арналған госпитальдың бас дәрігері Евгений Захаровқа диагностикалық зертхананың жабдықтарына сертификат табыстады

НҰР-СҰЛТАН, 19 қыркүйек – Sputnik. Омбыда Қазақстан президентінің әкесі Кемел Тоқаевтың құрметіне мемориал тақта салтанатты түрде ашылды. Бұл туралы қалалық әкімшіліктің ресми сайты хабарлады.

Мемориальную доску в честь Кемеля Токаева открыли в Омске
© Sputnik / Стрингер.
Омбыда Кемел Тоқаевтың құрметіне мемориал тақта орнатылды.

Салтанатты рәсімге Қазақстанның Ресейдегі елшісі Ермек Көшербаев пен губернатор Александр Бурков, Омбы мэрі Оксана Фадина және қоғам белсенділері қатысты.

Омбы облысының губернаторы Александр Бурков, сондай-ақ Қазақстан елшісі Ермек Көшербаев мемориал тақтаға гүл шоқтарын қойды.

Көшербаев соғыс ардагерлеріне арналған госпитальдың бас дәрігері Евгений Захаровқа диагностикалық зертхананың жабдықтарына сертификат табыстады. 

Айта кетейік, Омбы қалалық кеңесі осы жылдың наурыз айында ақын, жазушы және Ұлы Отан соғысының қатысушысы Кемел Тоқаевтың құрметіне ескерткіш тақта жасау туралы шешім қабылдады.

Оған Шоқан Уәлиханов атындағы орыс-қазақ достығы орталығы мен Қарулы күштер ардагерлерінің Омбы қалалық қоғамдық ұйымы бастамашы болды. Бұл идея қала әкімшілігі жанындағы топонимикалық комиссияда мақұлданды.

Кемел Тоқаев туралы не белгілі

Кемел Тоқаев (1923-1986) – Қазақстан президентінің әкесі Қасым-Жомарт Тоқаев, Ұлы Отан соғысының қатысушысы. I және II дәрежелі Отан соғысы орденімен, "Ерлігі үшін" медалімен екі марапатталған.

Ол 1945 жылы қаңтарда жарақат алып, аяғынан айырылып қалуы мүмкін еді. Бірақ, №1494 эвакуациялық госпиталь дәрігерлері (қазіргі Омбыдағы соғыс ардагерлеріне арналған госпиталь) оны ампутациядан құтқарған.

Оқи отырыңыз: Тоқаев майдангер әкесі туралы: Соғыс жайлы айтқысы келмейтін

Соғыстан кейінгі бейбіт уақытта Кемел Тоқаев әйгілі жазушы болды. Ол қазақ әдебиетінде детектив жанрының негізін қалаушы болып саналады.

110
Кілт сөздер:
Ұлы Отан соғысы ардагері, Қасым-Жомарт Тоқаев
Тақырып бойынша
Тоқаевтың досы президенттің отбасы қандай екенін айтып берді
Тоқаев ашаршылық туралы: орыс халқының еш қатысы жоқ
Қазақстанда қанша Қасым-Жомарт бар?
Тоқаевтың жалғыз ұлының суреті жарияланды
Тоқаев пен бұрынғы КСРО елдерінің әскерилері Жеңіс парадына қатысты - видео
Процент таңбасы

Халықтың кредиті кешіріле ме экономистер жауап берді

2738
(Жаңартылды 18:05 19.09.2020)
Мамандардың пікірінше, кредит алғандардың көбісі ақшаны тойға, смартфон немесе тұрмыстық техника алуға жұмсаған

НҰР-СҰЛТАН, 19 қыркүйек – Sputnik. Тура бір жыл бұрын дәл осы уақытта Тоқаев тапсырған кредиттік рақымшылық науқаны аяқталып жатқан еді. Ол кезде қиын жағдайға тап болған көптеген адамның 300 мың теңгеге дейінгі қарызы кешірілді. Кредиттің айыппұлдары мен өсімпұлдарын да алып тастады. Осы жолы коммунист депутаттар тағы кредиттік рақымшылықты өткізу керек деп санайды. Себебі, коронавирустың салдарынан халық қайтадан қиын жағдайға тап болды. Sputnik Қазақстан тілшісіне сұхбат берген экономистер кредиттік рақымшылықтың тиімділігі туралы айтты. Ал ең бастысы, "Үкімет тағы халықтың кредитін кешіре ме, жоқ па?" деген сұраққа жауап беріп көрді.  

Үкімет кешіруі мүмкін, бірақ...

GSB UIB бизнесті талдау орталығының директоры, экономист Мақсат Халық мемлекетте халықтың кредиттерін толығымен кешіруге мүмкіндік жоқ деп санайды. Себебі, бүгінде тұтынушылық несиелердің көлемі аз емес.

"Өткенде тұтынушылық кредиттердің жалпы көлемі 4,5 триллион теңге болған. Жалпы биылғы бюджет шығындары 14 триллионға жетті. Демек, халықтың қазіргі кредиттері соның үштен бір бөлігі болып тұр ғой. Ал шығындардың ішінде жол жөндеу, аурухана мен мектеп салу, әлеуметтік төлемдер және тағы басқа қаражат түрлері бар. Осының бәрін тоқтатып қойып, кредит кешірген қисынсыз. Мемлекетте тұтастай халықтың кредитін кешіріп тастауға мүмкіндік жоқ. Сондықтан үкімет ондай қадамға бара алмайды", - дейді Халық.

Маманның ойынша, кредит алғандардың көбісі ақшаны тойға, смартфон немесе тұрмыстық техника алуға жұмсаған. Енді осы кредиттердің бәрін бюджет есебінен жауып тастаған дұрыс емес. Дегенмен, үкімет бұған дейінгі рақымшылық сияқты қарыздың бір бөлігін кешіруі мүмкін. 

"Меніңше, үкімет осы жолы да кредиттік рақымшылыққа баратын сияқты. Бірақ өткен жылдың көлемі болатын шығар. Одан сәл көбірек болуы да мүмкін. Мысалы, былтыр 300 мың теңгеден жалпы 105 миллиардтың кредиті кешірілсе, осы жолы 200 миллиардтан аса қоймайтын тәрізді", - деп атап көрсетті Халық.

Кредитті кешіруді әдетке айналдырған дұрыс емес

Экономист мамандар осы бастаманың саяси астары да бар деп санайды. Себебі алда – мәжіліс сайлауы. Саяси доданың алдында партиялар ұпай жинауға тырысады. Үкімет те өз беделін түсірмеуге күш салады.

"Иә, үкімет ұпай жинау үшін осы бастамаға баруы мүмкін. Бірақ экономист ретінде айтарым, ондай шараны өткізген дұрыс емес. Себебі, мемлекет халықтың кредитін кешіре берсе, халық оған үйреніп қалады. "Бәріне бірдей кешірсін! "деген талап қояды. Сөйтіп, адамдар кредитін төлемей жүре береді", - дейді Халық.

Маманның ойынша, жас ұрпақ та "кредит алуға болады екен, артынан оны мемлекет жауап береді" деген көзқараспен өседі. Болашақта ондай психологияның салдары көп болады.

"Мысалы, Грузия халықтың кредитін 500 миллиард теңгеге кешірді. Сонда былтыр біз кешірген сомадан бес есе көп болып тұр ғой. Бірақ Грузияның кешірген кредиттері ұзақ уақыт бойы төленбей қалған проблемалық қарыздар екен. Соның бәрін банктың есепшотында ұстаған тиімсіз. Сол себепті бәрін кешіре салған", - деп атап көрсетті Халық.   

Қосымша қаржы көздері бар

Ulagat Consulting Group компаниясының директоры, экономист Марат Қайырленов та кредиттік рақымшылықты өткізуге болады дейді. Бірақ коммунистер ұсынған қаржы көздерін іске асырған қиын. Мысалы, олар артық табыс пен мұраға қалған мүліктің салығын арттырып, соның есебінен кредиттерді кешіруге болады деп санайды.

"Қазіргі салықты уақытында жинай алмай отырғанда оның көлемін тағы арттырған қиын болатын сияқты. Сосын депутаттар шетелдік IT-компаниялардан 3 проценттік цифрлық салық жинайық дейді. Оны да іске асыру оңай емес. Негізі, ондай бастаманың пайдасынан гөрі зияны көп", - дейді Қайырленов.

Бұдан бөлек, коммунистер жеке тұлғалар мен компанияларға шетелге ақша аударғаны үшін 10 проценттік дифференциалды салық салып, одан түскен ақшаны да кредиттік рақымшылыққа жіберуді ұсынып отыр. Экономист Марат Қайырленовтың ойынша, ондай бастама шетелдік инвесторлар үшін тиімсіз болады. Негізі, қосымша қаржы көздерін басқа жерден де табуға болады.

"Мысалы, екі жылдай бұрын қаржы министрлігі Қытаймен арадағы саудаға қатысты екі жақты статистиканы салыстырып көрген. Сол кезде 1 триллион теңгенің айырмашылығы бар деп айтқан. Демек, осы ақшаға 20 процентік салық салған күннің өзінде бюджетке жылына 200 миллиард теңге түсетін еді. Басқа елдермен сауда-саттықта да өзара есептің айырмашылығы көп. Соның бәрін анықтап, салық салса, кредиттік рақымшылыққа жететін біраз ақша шығады", - деп атап көрсетті Қайырленов.

Осы орайда ол экономист Айман Тұрсынханның Алматыдағы базарларға жүргізген зерттеуін де еске алды. Мамандар бір базардың өзінде миллиардтаған доллардың айналымда жүргенін анықтаған. Ал бюджетке төленген салықтың көлемі мардымсыз.

Оқи отырыңыз: "Сіздің атыңыздан кредит алады": алаяқтардан қалай қорғану керек

"Сонда экономиканың дәл осы секторынан салық мүлдем түспейді деуге болады. Міне, осы жерден қосымша қаржы көздерін табуға болады. Соның есебінен кредиттік рақымшылықты өткізуге мүмкіндік бар", - деп атап көрсетті Қайырленов.

2738
Кілт сөздер:
ақша, кредит
Тақырып бойынша
Мемлекет басшысы кредит алғандарға қатысты тағы бір тапсырма берді
42 500 теңге алғандарға кредит берілмей ме – қаржы министрлігі жауап берді
Кредит төлемі кейінге шегеріледі: Мамин тапсырма берді
Баспанасы жоқ қазақстандықтарға 5%-тік кредит беру басталды
Президент қазақстандықтарға кредит беруді шектеуді тапсырды