Киіз үй

XXI ғасырдың қазағына оғаш көрінетін салт-дәстүрлер

8145
(Жаңартылды 13:11 31.10.2018)
Ағайынға бала беру, әмеңгерлік, іштей құда түсу – қазіргі қоғамда кездесе бермейтін салт-дәстүрлер

АСТАНА, 28 қазан – Sputnik. Әр ұлттың ғасырдан-ғасырға жалғасып келе жатқан салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары бар. Заман өзгеріп, қоғам дамыған сайын салт-дәстүрлердің де озығы қалып, тозығы ұмытылады. Демократия, гендерлік теңдік, заң мен құқық үстемдік құрған қазіргі қоғамда кейбір салттың оғаш, ақылға қонымсыз көрінетіні жасырын емес. Бүгін біз XXI ғасырдың қазағы түсіне бермейтін кейбір салт-дәстүрлерге тоқталамыз.

Тұсаукесер
Национальный музей Казахстана

Іштей құда түсу және қарсы құда

Ертеде сенікі-менікі дегенді білмей, тапқан-таянғанын бірге ұстап үйренген тату адамдар "әйелдеріміз жүкті болып, бірі қыз, бірі ұл туса, құда боламыз" деп уәделескен. Солай бола қалғанда, екі жақ та балаларының ержеткенін күтіп, уақыты жеткенде, берген уәдесі бойынша құда түскен. Мұндай құдалардың арасында қалың мал мәселесі туындамайды. Екеуі де достықтың туысқандық қарым-қатынасқа ұласқанына қуанады. 

Қарсы құда көбіне жоқ-жітіктерде болады. Егер екі үйде де қыз, екі үйде де ұл болса, бір-біріне қалыңмал төлеуге шамалары келмесе, не төлеуден бас тартса, өзара келісіп, қарсы құда болады. Екі жақ қыздарын ауыстырады, яғни екі үйдің ұлдары қарындастарын айырбастау арқылы отау құрады.

Қазіргі қоғамда мұндайды көз алдыңа елестетудің өзі қиын. Қазір жастар өз таңдауын өзі жасайды. Ата-аналардың ұл-қыздарына жар іздеуі өте сирек кездеседі.

Бала беру 

Қазақ халқында ұрпақсыз қалмасын деген ниетпен бала сүйе алмай жүрген ағайынға бала беру дәстүрі бар. Әдетте көп балалы отбасы ұзақ жылдар сәби сүйе алмай жүрген туысқандарына бір перзентін беретін болған. Өзге отбасыға өз баласын беру ағайынның ұрпақсыз қалмауына септігін тигізіп қана қоймай, ағайын-туыстың арасын жақындата түседі. Әрі біреудің перзентін бауырына басқан әйел көп ұзамай өзі де жүкті болып қалып жатады.

Қазіргі қазақ қоғамында бұл дәстүр ұмытылды десе де болады, тіпті жастардың бұған үрке қарайтыны жасырын емес. 

Әмеңгерлік

Тұрмыстық зорлық-зомбылық
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Қазақ халқы ешқашан жетім-жесірін жылатпаған. Содан болса керек, күйеуі өліп, жесір қалған әйелді қайын ағасына немесе қайын інісіне, не болмаса жұбайының ең жақын туыстарының біріне тұрмысқа берген. Осылайша жесір әйел мен оның балаларының далада қалмауын ойлаған. Тегі бөлек бөтен біреуге күйеуге шықса, балалары қорлық көріп, мейірімге бөленбей өседі деп санаған. Әрі әкелерінің қандас, аталас туыстары жетім балаларды анасынан ажыратып алып қалуы ықтимал. Мұның ауыр қиянат боларын қазақтар жақсы түсінген.

Бүгінде жесір қалған әйелдің марқұм күйеуінің туысымен тұрмыс құруы – сирек ұшырасатын жағдай, тіпті жоқтың қасы деуге де болады. Көп жағдайда күйеуінің ағайын-туысқандары әйел мен оның балаларына материалдық көмек көрсетіп, қол ұшын созып тұрады. 

Қыз алып қашу

Қыз алып қашу қазіргі жастарға жақсы таныс салттың бірі. Ертеде әкесі келісімін бермесе, жігіт қызды алып қашып қосылатын болған. Ал кейбір жігіттер қыздың келісімін алмай, зорлықпен алып қашып жатады. Әрине, мұндай жағдайда екі жастың дәм-тұзы жарасып, үлгілі, өнегелі отбасы болып кетуі өте қиын. 

Қазіргі кезде ақша үнемдеп, ұзату тойын өткізбес үшін алдын ала келісіп, қыз алып қашу да бар. Бүгінде қыз алып қашу салт емес, қылмыс, яғни адам ұрлау деп саналады. Тіпті Қазақстанның кейбір өңірлерінде қыз алып қашқан жігіттер сотталып, түрмеге қамалған еді.

8145
Кілт сөздер:
әмеңгерлік, бата, салт-дәстүр, қыз алып қашу
Компьютерлік клуб, архивтегі сурет

Қарағандыда қызмет көрсеткен клубта 70-ке жуық адам болған

138
(Жаңартылды 22:30 11.07.2020)
Клуб иелеріне шамамен 640 мың теңге шамасында айыппұл салынып, ал келушілер ешқандай жауапкершілікке тартылмайды

НҰР-СҰЛТАН, 11 шілде – Sputnik. Арнайы мониторингтік топ мүшелері Қарағандыда карантин кезінде жұмыс істеген компьютерлік клуб пен караокені анықтады.

"Мекеме есігі тапсырыс берушілер үшін ашық болған. Карантин кезінде бұл компьютерлік клуб пен караокенің жұмыс істеуіне тыйым салынған. Соған қарамай ол жерде 70-ке жуық адам жүрді. Араларында кәмелетке толмаған балалар да бар", - делінген Қарағанды ​​облысы әкімдігінің баспасөз қызметі таратқан хабарламада.

Ендігі жерде клуб иелеріне шамамен 640 мың теңге шамасында айыппұл салынады. Ал келушілер ешқандай жауапкершілікке тартылмайды.

Айта кетейік, мемлекеттік комиссия шешімімен Қазақстанда екі апталық карантин енгізілді.

Жабық жағдайдаға сауда және ойын-сауық орталықтары мен сұлулық салондарының қызметіне тыйым салынды.

Оқи отырыңыз: Карантин кезінде отшашу жасау заңды ма – ішкі істер министрлігі жауап берді

Ал азық-түлік дүкендері мен базарлардың жұмыс уақыты шектелді. Сонымен қатар, қоғамдық көліктердің де жүру кестесі қысқартылды.

138
Кілт сөздер:
карантин, Қарағанды
Тақырып:
Төтенше жағдай және карантин
Тақырып бойынша
Сағынтаев жаңа карантин кезінде Алматыда қанша адамның жұмыссыз қалғанын айтты
Өзбекстанда үш апталық қатаң карантин енгізіледі
Алматыда қандай аудан тұрғындары карантин режимін жиі бұзады
Локдаун режимі: демалыс күндері тағы қандай облыста карантин күшейтіледі?
5 шілдеден карантин басталады: ішкі істер министрі ескерту жасады
Дәрігерлер

Ешкімге сенбеңіз: еріктілер денсаулық министріне бейнеүндеу жолдады

264
(Жаңартылды 20:40 11.07.2020)
Денсаулық сақтау министрі еріктімен байланысқа шығып, медициналық ұйымдардарда халықтық бақылау жүргізетін болып уағдаласты

НҰР-СҰЛТАН, 11 шілде – Sputnik. Ауруханалардағы науқастарды емдеп жүрген дәрігерлерге көмектесетін қазақстандық еріктілер денсаулық сақтау министрі Алексей Цойға интернет арқылы ашық бейнеүндеу жолдады.

Видео ерікті Аида Букаеваның Facebook-тегі парақшасында пайда болды.

Ол Қазақстанның ауруханаларында дәрі-дәрмек жеткіліксіздігін айтып, гуманитарлық көмектің тиісті орындарға жетпейтінін мәлімдейді.

"Құрметті денсаулық сақтау министрі, егер сізге дәрі-дәрмек жеткілікті деп барлық ауруханалар дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етілгенін хабарлап жатса, мұның бәрі өтірік. Ешкімге сенбеңіз. Бізде бейне материалдар жеткілікті. Біз науқастардың туыстарынан сәлем-сауқаттарды қабылдап, оларды палаталарға жеткіземіз. Бізде көптеген бейнематериалдар бар және Қазақстанға қандай гуманитарлық көмек келетінін көрсетіп, адамдарды ашуландырмаңыз", - деді Аида Букаева.

Көмек тиісті орындарға жетпей жатқанын атап өткен автор министр тез арада оң шешім қабылдамаса, ауруханада түсірілген барлық бейне материалдарды жариялайтынын айтады. 

Сондай-ақ, ол дәріханалардағы кезек ауруханаларда дәрі-дәрмектің жетіспеуінен пайда болғанын айтады. Науқастардың туыстары препараттарды өздері іздеп, кезекке тұруға мәжбүр. Ал мұндай әрекет адамдардың жаппай коронавирус жұқтыру қаупін тудырады.

Министрмен қандай келісім жасалды?

Өз кезегінде министр Алексей Цой видео авторымен байланысқа шыққанын айтып, Facebook-те жазба жариялады.

"Мен Аида Букаеваның Facebook-тегі үндеуін көрдім. Жазылушылардың бірі  оның байланыс телефонын берді. Қоңырау шалып, сөйлестік. Бірнеше айдан бері ол ауруханалардағы дәрігерлерге көмек беріп, науқастарға қамқорлық жасап, еден жуып, сусынын жеткізіп отыр. Біздің дәрігерлер ерлікпен тең әрекеттер жасауда. Олар оқиға ортасында бола отырып, жұмыста кездесетін проблемалардың шынайы көрінісін көреді", - деп жазды министр.

Ол өзіне көптеген қазақстандықтар халыққа объективті көріністі көрсетіп, емделуге қатысты қарапайым ұсыныстарды түсіндіріп және коронавируспен ауыратын науқастарға қайырымдылық көмек көрсетуді сұрап жүгінгенін атап өтті.

"Біз медициналық ұйымдардың ішкі жағдайына өз бетінше қадағалау жүргізуге дайын азаматтардан халықтық бақылау құруға келістік. Яғни, бұл шынайы көріністі нақты бағалау үшін керек. Мұнда көмек көрсету туралы ұсыныстар беріліп, дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етілу жайы, қызметкерлердің қорғалу деңгейі, олардың пациенттерге көмектесуі, басшылық құрамның ұжым мен пациенттерге назар аударуы бақыланады. Қажет болған жағдайда, әсіресе, жемқорлық сипаттағы препараттарды қайта сату жағдайларында қатаң шаралар қолданамыз", - деп толықтырды Цой.

Оқи отырыңыз: Президентке үндеу жасаған Айнұр Тұрсынбаева қуанышты жаңалық жариялады

Сондай-ақ, министр еріктінің аталған бағытта бақылау жүргізуді құптап, тіпті аймақтарды да аралауға дайын екенін білдірген.

"Біз сондай-ақ өңірлерде осындай жұмысқа қатысуға дайын азаматтарды іздеудеміз. Қазірдің өзінде ұлттық еріктілер желісі осы жобаға қатысуға ниет білдірді. Оларға біз медициналық ұйымдарға қол жетімділікті қамтамасыз етеміз. Сөйтіп, нәтижелер бойынша жағдайды жақсарту үшін нақты шешімдер қабылдаймыз", - деді ведомство басшысы.

Оның айтуынша, бұл жобаға ақпарат және қоғамдық даму министрі Аида Балаева да қолдау көрсетуге уәде берген.

264
Кілт сөздер:
денсаулық сақтау, еріктілер, емделу
Тақырып:
Коронавирус эпидемиясы
Тақырып бойынша
"Хабар беруді өтінеміз": вице-премьер  қазақстандықтарға үндеу жасады
Шымкенттік дәрігер президентке үндеу жолдады - денсаулық министрі жауап берді 
Назарбаев туған күнінде қазақстандықтарға үндеу жасады – видео
"Немереңізді ауыртып аласыз": Бердібек Сапарбаев тұрғындарға үндеу жасады
"Халық сенбей отыр": Айнұр Тұрсынбаева Тоқаевқа үндеу жолдады