Киіз үй

XXI ғасырдың қазағына оғаш көрінетін салт-дәстүрлер

8001
(Жаңартылды 13:11 31.10.2018)
Ағайынға бала беру, әмеңгерлік, іштей құда түсу – қазіргі қоғамда кездесе бермейтін салт-дәстүрлер

АСТАНА, 28 қазан – Sputnik. Әр ұлттың ғасырдан-ғасырға жалғасып келе жатқан салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары бар. Заман өзгеріп, қоғам дамыған сайын салт-дәстүрлердің де озығы қалып, тозығы ұмытылады. Демократия, гендерлік теңдік, заң мен құқық үстемдік құрған қазіргі қоғамда кейбір салттың оғаш, ақылға қонымсыз көрінетіні жасырын емес. Бүгін біз XXI ғасырдың қазағы түсіне бермейтін кейбір салт-дәстүрлерге тоқталамыз.

Тұсаукесер
Национальный музей Казахстана

Іштей құда түсу және қарсы құда

Ертеде сенікі-менікі дегенді білмей, тапқан-таянғанын бірге ұстап үйренген тату адамдар "әйелдеріміз жүкті болып, бірі қыз, бірі ұл туса, құда боламыз" деп уәделескен. Солай бола қалғанда, екі жақ та балаларының ержеткенін күтіп, уақыты жеткенде, берген уәдесі бойынша құда түскен. Мұндай құдалардың арасында қалың мал мәселесі туындамайды. Екеуі де достықтың туысқандық қарым-қатынасқа ұласқанына қуанады. 

Қарсы құда көбіне жоқ-жітіктерде болады. Егер екі үйде де қыз, екі үйде де ұл болса, бір-біріне қалыңмал төлеуге шамалары келмесе, не төлеуден бас тартса, өзара келісіп, қарсы құда болады. Екі жақ қыздарын ауыстырады, яғни екі үйдің ұлдары қарындастарын айырбастау арқылы отау құрады.

Қазіргі қоғамда мұндайды көз алдыңа елестетудің өзі қиын. Қазір жастар өз таңдауын өзі жасайды. Ата-аналардың ұл-қыздарына жар іздеуі өте сирек кездеседі.

Бала беру 

Қазақ халқында ұрпақсыз қалмасын деген ниетпен бала сүйе алмай жүрген ағайынға бала беру дәстүрі бар. Әдетте көп балалы отбасы ұзақ жылдар сәби сүйе алмай жүрген туысқандарына бір перзентін беретін болған. Өзге отбасыға өз баласын беру ағайынның ұрпақсыз қалмауына септігін тигізіп қана қоймай, ағайын-туыстың арасын жақындата түседі. Әрі біреудің перзентін бауырына басқан әйел көп ұзамай өзі де жүкті болып қалып жатады.

Қазіргі қазақ қоғамында бұл дәстүр ұмытылды десе де болады, тіпті жастардың бұған үрке қарайтыны жасырын емес. 

Әмеңгерлік

Тұрмыстық зорлық-зомбылық
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Қазақ халқы ешқашан жетім-жесірін жылатпаған. Содан болса керек, күйеуі өліп, жесір қалған әйелді қайын ағасына немесе қайын інісіне, не болмаса жұбайының ең жақын туыстарының біріне тұрмысқа берген. Осылайша жесір әйел мен оның балаларының далада қалмауын ойлаған. Тегі бөлек бөтен біреуге күйеуге шықса, балалары қорлық көріп, мейірімге бөленбей өседі деп санаған. Әрі әкелерінің қандас, аталас туыстары жетім балаларды анасынан ажыратып алып қалуы ықтимал. Мұның ауыр қиянат боларын қазақтар жақсы түсінген.

Бүгінде жесір қалған әйелдің марқұм күйеуінің туысымен тұрмыс құруы – сирек ұшырасатын жағдай, тіпті жоқтың қасы деуге де болады. Көп жағдайда күйеуінің ағайын-туысқандары әйел мен оның балаларына материалдық көмек көрсетіп, қол ұшын созып тұрады. 

Қыз алып қашу

Қыз алып қашу қазіргі жастарға жақсы таныс салттың бірі. Ертеде әкесі келісімін бермесе, жігіт қызды алып қашып қосылатын болған. Ал кейбір жігіттер қыздың келісімін алмай, зорлықпен алып қашып жатады. Әрине, мұндай жағдайда екі жастың дәм-тұзы жарасып, үлгілі, өнегелі отбасы болып кетуі өте қиын. 

Қазіргі кезде ақша үнемдеп, ұзату тойын өткізбес үшін алдын ала келісіп, қыз алып қашу да бар. Бүгінде қыз алып қашу салт емес, қылмыс, яғни адам ұрлау деп саналады. Тіпті Қазақстанның кейбір өңірлерінде қыз алып қашқан жігіттер сотталып, түрмеге қамалған еді.

8001
Кілт сөздер:
әмеңгерлік, бата, салт-дәстүр, қыз алып қашу
Халыққа қызмет көрсету орталығы

Жоспар өзгерді: Жамбыл облысында Халыққа қызмет көрсету орталықтары ашылмайды

15
(Жаңартылды 13:51 25.05.2020)
Жедел штабтың өкілдері кезекті отырыста аймақтағы эпидемиологиялық ахуалға байланысты шешімді күрт өзгертіп, тұрғындарды карантин талабына бей-жай қарамауға шақырады

НҰР-СҰЛТАН, 25 мамыр – Sputnik. Жоспар бойынша бүгін Жамбыл облысында халыққа қызмет көрсету орталықтары ашылуы тиіс еді. Алайда, өңірде індет жұқтыру жағдайы ушығуына байланысты аталған нысандар іске қосылған жоқ, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан.

"Соңғы күндері аймақта коронавирус індетін жұқтырушылардың саны күрт көбеюіне байланысты (22 мамыр күні – 20 жағдай, 23 мамыр – 10 жағдай) 25 мамырдан бастап карантин шаралары жеңілдетілмейтін болды. Жамбыл облыстық жедел штабы осындай шешім қабылдады", – делінген облыстық әкімдіктің хабарламасында.

Оқи отырыңыз: Төтенше жағдай кезінде ХҚКО қалай жұмыс істейді?

Өңірде өткен тәулік ішінде індет жұқтырғандардың саны 33-ке жеткен.

Жедел штабтың кезекті отырысында өңірде қалыптасқан эпидемиологиялық ахуалға сәйкес карантин шараларын жеңілдету мәселесі қаралды.

"Карантин талабы тұрғындардың қауіпсіздігіне бағытталған. Сондықтан да азаматтарды тиісті шектеулер мен ескертулерге бей-жай қарамауға шақырамыз. 25 мамырға жоспарланған халыққа қызмет көрсету орталықтарының ашылуы кейінге шегерілді", – делінген жедел штаб мәлімдемесінде.

Бүгінге дейін Жамбыл облысында коронавирус жұқтырғандардың саны 292 адамға жетсе, оның ішінде 171 науқас жазылып шығып, бір адам көз жұмды.

Ал Қазақстан бойынша 8 531 адам індетке шалдығып, 4 352 адам ауруынан айықты. 35 науқас қайтыс болды.

15
Кілт сөздер:
эпидемия, халыққа қызмет көрсету орталығы, Жамбыл облысы
Тақырып:
Төтенше жағдай және карантин
Тақырып бойынша
Димаш Құдайбергенов Ақтөбедегі ХҚКО-да паспортты қалай жасатты?
ХҚКО-дағы компьютерден порно көрген ер адам жұрттың ашуына тиді
Нұр-Сұлтан тұрғыны ХҚКО қызметкеріне жұдырық ала жүгірді
Қазақстанның тоғыз өңірінде ХҚКО ашылды
Емшектегі баланы ұстап отырған ХҚКО қызметкерінің суреті желіде дау тудырды
Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов

"Ұялудың еш қажеті жоқ": министр грантқа қалай түсе алмағанын айтты

47
(Жаңартылды 13:36 25.05.2020)
Білім және ғылым министрі ұстаздарды, оқушылар мен ата-аналарды соңғы қоңырау мерекесімен құттықтады

НҰР-СҰЛТАН, 25 мамыр – Sputnik. Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов түлектерді ештеңеден қорықпауға шақырып, өзі де мектеп бітірген соң, бірден грантқа түсе алмағанын айтты, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан.

Министр мұғалімдер, оқушылар мен ата-аналарды соңғы қоңырау мерекесімен құттықтады.

"Барлығымыз үшін 25 мамыр ерекше жағдайда өтіп жатыр. Әлемдік пандемия біздің күнделікті өмірімізді түбегейлі өзгертті. Биылғы оқу жылы 4 миллионнан астам оқушы мен студенттің есінде қашықтан оқу форматына көшумен сақталады деп ойлаймын. Қысқа уақыт ішінде барлығыңыз жұмысты дұрыс ұйымдастыра білдіңіздер. Бұл мұғалімдердің, оқушылар мен ата-аналардың бірлескен әрекетінің нәтижесі деп білемін", - деді Аймағамбетов бейнеқұттықтауда.

Ол қашықтан оқыту форматы Қазақстанның білім саласында бұрын-соңды болмаған оқиға екенін атап өтті.

Аймағамбетов 2020 жылдың түлектеріне жеке тоқталды. Министр мектеп бітірушілерді ештеңеден қорықпай, мүмкіндіктерді пайдалана білуге шақырды.

Тағы оқыңыз: Білім басқармасы 1-сыныпқа қабылдау тәртібін түсіндірді  

"Алған беттен қайтпау өте маңызды екенін өз басым білемін. Нақты қадам жасап, ойыңыздағыны іске асыру керек. Мәселен, мен мектеп бітірген соң, бірден бір жылдың ішінде грантқа түсе алмадым. Одан ұялудың еш қажеті жоқ. Менің алдымда екі таңдау болды: біріншісі, ақылы түрде оқу, екіншісі бір жыл дайындалып, келесі ҰБТ-ны қайта тапсыру. Сол кезде бір жыл дайындалып, тесті қайта тапсырам деп шешім қабылдадым. Бір жыл уақытымды табанды дайындықпен жұмысқа арнап, нәтижесінде келесі жылы армандаған грантқа қол жеткіздім", - деді ол.

Министр ҰБТ түлектердің өміріндегі ең жеңіл емтиханның бірі болатынын айтты.

Сондай-ақ, ол түлектерді қателік жасаудан қорықпай, керісінше, одан сабақ алуға үндеді.

"Кішкентай кезімізден бізді қателік жасау дұрыс емес, кешірімсіз деп сендірген. Мектеп қабырғасынан бастап қателік жасамау біздің санамызға құйылып келді. Табысты адам ешқашан қателеспейді деген қате ұғым екенін айтқым келеді. Бәрі қателік жасайды, бастысы – одан сабақ алып, тәжірибе жинақтау. Қателік жасап, бәрін қайта бастаудан қорықпау қажет", - деп кеңес берді ведомство басшысы.

Айта кетсек, биыл коронавирус індетіне байланысты 1-10 сынып оқушылары үшін соңғы қоңырау онлайн режимде өтті.

Мектеп түлектері үшін аттестат табыстау және соңғы қоңырау мерекесі 3-4 маусымға жоспарланған. Оқу мекемелерінің әкімшілігі іс-шараны мектеп ауласында ұйымдастырады.

Ұлттық бірыңғай тестілеу дәстүр бойынша маусымның соңы мен шілденің басында өтеді. 

47
Кілт сөздер:
түлектер, білім және ғылым министрлігі, Асхат Аймағамбетов