Арман Тосқанбаев, қазақстандық кәсіпкер

"Мақұлықсың ба?" Арман Тосқанбаев табысқа жетуде көрген қиындықтарын айтып берді

3056
(Жаңартылды 16:57 04.12.2018)
Бүгінде Арман Тосқанбаев жеті бірдей кәсіптің тізгінін ұстап отыр. Жас та болса, көптеген жетістікке қол жеткізіп үлгерген ол студенттерге бастысы диплом емес, шынайы білім мен біліктілік екенін айтады

АСТАНА, 3 желтоқсан — Sputnik, Қарлыға Бүйенбай. 27 жастағы Арман Тосқанбаев бүгінде жеті кәсіптің тізгінін қатар ұстап, қазақстандықтарға бизнес жүргізудің қыр-сырын үйретіп жүр. Балалық шағы Қарағанды қаласында өткен. Ата-анасы жалданып Астана қаласында құрылысшы болып жұмыс істегендіктен, өзін орыс тілі және әдебиеті пәнінен сабақ беретін әжесі тәрбиелеген. Әжесі жастайынан орыс әдебиетімен таныстырып, шет тілдерін меңгеруіне септігін тигізген. Өзінен бөлек отбасында бес жас кіші інісі бар. Айтуынша, балалық шақтарында тойып тамақ ішкен күндері сирек. 

"Бай бизнесменнің баласы емеспін"

"1997 жылы 1-сыныпқа бардым. Сол уақытта үйде ескі буржуй пешпен жылынатынбыз. Үйде жейтін тамақ та болмады. Жалпы әке-шешемнің жоғары білімі болған емес. Анам ыдыс жуып, ас пісірген. Ал әкем шахтада жұмыс істеді. Яғни мен жұрт ойлағандай бай бизнесменнің баласы емеспін. Бірақ әкемнің айтқан сөздері менің бай бизнесмен болуыма үлкен әсерін тигізді", — дейді кәсіпкер.

Арман Тосқанбаев бизнеспен 15 жасынан бастап айналысқан. Мектепте оқып жүрген шағында компьютерлік техникаларды жөндеп, кейін 2008 жылы банкрот болып жарияланған "Валют Транзит" банкінің техникаларын сатып алып, оларды қайта сату арқылы ақша тапқан. Томск қаласында білім алып жүріп кесілген материалдарды сатумен айналысады. "Байланыс комбинаты" ЖШС-де жүйелік әкімші және техникалық директор қызметін атқарған.

Арман Тосқанбаев, қазақстандық бизнесмен
Арман Тосқанбаевтың жеке архивінен
Арман Тосқанбаев, қазақстандық бизнесмен

2013 жылы "Шон-БИ" телекоммуникациялық компаниясының директоры міндетін атқарып, көп ұзамай келесі жылы қазақстандық кәсіпкерлер қауымдастығын құрады. Алғашқы табысты кәсіптерінің бірі — 2014 жылы қолға алған гидропонды қондырғылар өндірісі. Оны "Бизнестің жол картасы — 2020" бағдарламасы бойынша 3 миллион теңгелік грант жеңіп алу арқылы ашқан.

"Мақұлықсың ба?" деп күлген"

"Бұл бизнесті қолға алмас бұрын он шақты компания ашып, оларды жауып үлгерген едім. Компания тек Қазақстан көлемінде ғана емес, ТМД шеңберінде жұмыс істейді. Біздің қондырғылар өте сапалы және бағасы бәсекелестерден 2-3 есе арзан. Бұдан кейін 2015 жылы Айбек Есенов есімді әріптесім екеуіміз "OTAN" деп аталатын сағат компаниясын аштық. Барлық банк "Мақұлықсың ба? Қазақстанда қайдағы сағат компаниясы?" деп күліп, несие беруден бас тартты. Алдымен, тапсырыс пен ақшаны алып, кейін сол ақшаға сағат жасауға кірістік. Екі-үш айдың ішінде жиналған 40 мың долларға сағат құрастырып шықтық. Бүгінгі таңда бағасы 165 мың теңгеден басталып, 10 мың долларға дейін барады. Ең қымбат түрлерін көбінесе Ресей мен Қытай азаматтары алады", — деді ол.

2016 жылы Арман Тосқанбаев тағы бір әріптесі Диас Тастанбековпен бірге базилик, руккола және т.б. өсімдіктерді жылыжайда сумен емес, тұманмен өсіреді. Кейін бұл өнімдерді Қазақстандағы мейрамханаларға сатады. Айтуынша, мұндай аэропоникалық жылыжай Қазақстанда бұрын-соңды болмаған. Араға бір жыл салып кәсіпкер криптовалюта компаниясын ашып, осы компанияда сербер атты крипто-әмиян шығарады. Сондай-ақ, ірі ғимараттардың макетін жасаумен айналысатын және әртүрлі аймақтағы адамдарға онлайн дәрігерлік көмек көрсететін жобалары бар.

Джек Ма, қытайлық кәсіпкер
Арман Тосқанбаевтың жеке архивінен
Джек Ма, қытайлық кәсіпкер

"Бизнес туралы бірде-бір кітап оқымадым"

Көптеген кәсіптің басын шалып үлгергеніне қарамастан, Арман осы күнге дейін бірде-бір бизнес кітап оқып көрмегенін айтады. Мұның себебі де жоқ емес.

"Қазіргі таңда бизнес бастауға көмектесетін кітаптар өте көп. Бірақ олардың барлығы бір-біріне ұқсайды. Екіншіден, ол кітаптарда көбінесе Батыс елдердегі бизнесмендердің тәжірибесі жинақталған. Осы бизнес кітаптарды оқып көрмесем де, бір кітап жаздым. Ешкімге еліктеуге тырыспадым, тек өзімнің таза көзқарасым. Бір сөзбен айтқанда "Қазақстанда 0-ден бизнес бастау үшін не істеу керек?" деген сұраққа жауап бердім. Сондай-ақ, ішінде ата-анамен қарым-қатынас, болашақ жар таңдау тақырыптары да қамтылған. Расымен де, ерте үйленуді өз басым бір істі тындыру деп білемін. Өйткені, отбасы саған ертерек аяққа нық тұруыңа қай жағынан болсын септігін тигізеді. Бизнесте алға жылжуда әйеліңнің де қосар үлесі зор", — деді Арман.

Кәсіпкер болашақ жұбайымен Ресейдің Томск қаласында білім алып жүріп танысқан. Ол кезде өзі 20 жаста, ал сүйіктісі 19 жаста болған. Осы уақытта мамандығын қате таңдадым деп ойлағандықтан, ол елге қайтпақ болады.

"Мен Қазақстанға қайтамын. Менімен бірге барғың келсе бар. Қалғың келсе қал" деп ұсыныс айттым. Ол маған "Сенімен бірге барамын" деп жауап берді. Міне содан бері 7 жыл өтті. Арамыз бір сәт те суыған емес", — деді кәсіпкер.

Бойжеткен оқуын неліктен тастап келгенін ата-анасына өзі түсіндіреді. Жастардың бұл таңдауына екі тарап та қарсы болмаған.

Арманның айтуынша, біреудің көзқарасы, кітабы бәрібір адамға бейсаналы деңгейде әсер етеді. Яғни адам біреудің жолымен жүріп келе жатқанын кейде байқамай да қалуы мүмкін. Сондай-ақ, кітап оқып отыруға үнемі қозғалыста болғысы келетіні кедергі жасайтынын айтады. Осы орайда, ол өмірінде оқыған бір ғана кітапты еске алды. Ол — "Я вижу вас насквозь" кітабы. Оны әуеде бес сағат бойы ұшатынын біліп, өзімен бірге ұшаққа ала кіргендіктен оқыған.

Арман Тосқанбаев әріптесімен бірге
Арман Тосқанбаевтың жеке архивінен
Арман Тосқанбаев әріптесімен бірге

"Жұмысқа адам аларда түйсігіме жүгінемін"

Жас кәсіпкер қолға алған бизнестердің барлығы дерлік сан алуан. Мұның себебін ол кәсіп бастау үшін белгілі бір салада мықты маман болудың қажеті жоқ екендігімен түсіндірді.

"Менде өзің бастаған бизнеске қатысты барлығын білуің керек деген ұстаным жоқ. Меніңше, бұл қате көзқарас. Кәсіпкер болу — мамандық емес. Мысалы, сағат компаниясын ашу үшін маған оны жасайтын сапалы мамандар табу жеткілікті. Яғни кәсіпкер негізінен ұйымдастыру және қаржы мәселесін реттеп отырады", — деді ол.

Бүгінде кәсіпкер 170-тен астам қазақстандықты жұмыспен қамтып отыр. Оларды жұмысқа алар кезде бірінші кәсібилігін, екінші адами қасиеттерін ескергенін айтады. Үшіншіден, міндетті түрде түйсігінің көмегімен жүгінеді екен. Десе де, өзіне тиесілі компанияларда жұмыс істейтін барлық адамның есімін жатқа білмейтінін жасырмады.

Мұнымен қатар, кәсіпкер инвесторлар мен несиенің көмегіне көп жүгіне бермейтінін айтады. Әсіресе, бизнесте тәжірибе болмаған кезде.

"Адамдар көбінесе бизнеске бір идеямен жанданып келеді. Бірақ біздің елімізде бизнес бастаған кәсіпкерлердің 95-99%-і банкротқа ұшырайды. Бұл — статистика емес, менің байқайтыным. Мысалы, адам тәжірибесі жоқ бола тұра 10 миллион теңге несие алды делік. Кейін ісі дұрыс жүрмей бұл ақшаны банкке қайтара алмай әлек болады. Тіпті, 2-3 бизнестің басын шалып үлгерсеңіз де, несие алмай қоя тұрған жөн. Несиені бизнесіңіз әбден дамып, өнімдеріңізді экспортқа шығаратындай дәрежеге жеткен кезде алған жөн", — деді ол.

Арман Тосқанбаев, жеке кәсіпкер
Арман Тосқанбаевтыңжеке архивінен
Арман Тосқанбаев, жеке кәсіпкер

"Айналдырған екі джинсымның біреуі жыртылды"

Сондай-ақ, ол адамның болашақта табысты болуына жоқшылықтың әсері мол болатынын айтады. Осы орайда ол қарағандылық табысты бизнесмен Төлеген Мақатаевтың "Аш қасқыр жақсы аңшы, ал тоқ қасқыр жаман аңшы болады" деген сөздерін келтірді. Өзінің бұл теңеуде аш қасқыр екенін, материалдық жағынан да, білім тұрғысынан да кенде болғанын жеткізді. Мұнымен қатар, бүгінде Қазақстандағы табысты бизнесмендер қатарында болғанына қарамастан, ақшаны байлық деп есептемейді екен.

"Қолыма түскен ақшаны бірден жаңа жобаға салып отырамын. Бір жерден табыс тауып жатсам, үшінші-төртінші жоба қолға алынып жатады. Маған осы сәттегі сезімдер ерекше ұнайды. Мен сол нәрседен ләззат аламын. Қымбат үйде тұрып, мықты көлік мінуге қызыққан емеспін. Тіпті, өзімнің айналдырған екі ғана джинсы шалбарым бар еді, кеше біреуі жыртылған екен. Екіншісіне бояу жағылып қалған. Тіпті, кей адам секілді киім таңдауға көп уақыт жұмсамаймын. Киімді дүкенде киіп те көрмеймін", — деді ол.

"Бастысы диплом емес екенін түсінсе екен деймін"

Арман бүгінде 25-30 жастағы азаматтарға көңілі толмайтынын жасырмады. Айтуынша, қазақстандық жастардың көбісі университетте білім алу үшін емес, дипломға қол жеткізу үшін ғана оқиды. Кейін қолынан ешнәрсе келмейтін маман болып шығады. Мұның орнына ол жастарға өзі қызыққан сала бойынша қосымша курстар оқып алуға кеңес берді. Себебі, тәжірибе табысқа жетер жолда үлкен рөл ойнайды.

"Мысалы, Алматы, Астана қалаларында оқудың бір жылдық ақысы 1 миллион теңге делік. Білім әрдайым керек. Бірақ, осының үстіне студент өзі қызығып қосымша курстар оқып алса, нұр үстіне нұр болатын еді. Кейін ЖОО бітіргенде жұмыс берушілер сені басы бүтін алатын болады. Қазіргі таңда еңбек нарығында 25-30 жастағы қолынан түк келмейтін азаматтар өте көп. Олар бір жерде такси жүргізушісі немесе күзетші болып жұмыс істеп жүр. Яғни жастар бастысы диплом емес екенін түсінгенін қалаймын", — деді ол.

Сырт көзге қарағанда салқынқанды болып көрінгенімен, жүрегінің түбінде атына сай арманшыл. Ең бастысы, армандарын небәрі жарты жыл, бір жыл ішінде жүзеге асырып отырады екен. Осы орайда ол күн сайын арманға жеткізетін бір қадам жасап отыруға шақырды. Сондай-ақ, күнделікті жатарда "Мен арманыма жету үшін бүгін не істедім?" деген сұрақ қоюды ұсынды. Айтуынша, бұл сұрақты жауапкершілігі жоқ және өзіне сенімсіз адамдар ғана қоймайды.

Кәсіпкер Арман Тосқанбаев әйелімен бірге
Арман Тосқанбаевтың жеке архивінен
Кәсіпкер Арман Тосқанбаев әйелімен бірге

"Қорықпа, Арман. Бәрі жақсы болады…"

Кәсіпкер арманға жетер жолда қиын күндердің болғанын да еске алды. 2014 жылы компаниясы банкрот болып, әріптестерінің барлығы өзінен теріс айналған. Қарызға әбден батып, серіктері компаниядан шығарып жіберген. Мұндай қиындықтарды бастан кешіргеніне қарамастан, бүгінде бірінші Алланың қолдауымен, екінші өз күшімен табысқа жеткенін айтады.

"18 жастағы Арманға сәлем жолдайтын болсам, "Қорықпа, сенде бәрі жақсы болады" деп айтушы едім. Шыны керек, ол уақытта кеудемде үлкен қорқыныш болды. ҰБТ-дан тиісті балл жинай алмай, оқуға түспей қалған едім. Іштей "Мен неужели неудачникпін" деп ойладым. Бірақ, Аллаға шүкір барлығы жақсы болды. Осы орайда, оқырмандарына әлем сізден теріс айналса да, өзіңізге қолдау білдіріңіз, өзіңізді шын жақсы көріңіз деп айтқым келеді. Себебі, дәл осы сәт ертеңгі тарих және оны сіз қайта басынан бастап жаза алмайсыз. Өмірдің әр сәтін өлім алдында тұрғанда өкінбейтіндей етіп сүру керек", — деп тілек білдірді Арман Тосқанбаев.

3056
Кілт сөздер:
кітап, диплом, отбасы, бизнес, кәсіпкер, Арман Тосқанбаев
Тақырып бойынша
"Байы жоқ қыз мықты бай табады". Шымкенттік кәсіпкер ерекше әдіспен тауар сатып жүр
Мемлекеттік қызметкерлер 8 наурызбен құттықтаған кәсіпкер әйелді сотқа берді
ОҚО-да бір түнде көз жанарынан айырылған кәсіпкер 100 қап ұн таратты
Астаналық кәсіпкер қоқыстан ақша жасаудың жолын айтты
Бір құлағы бетінде орналасқан балаға алматылық кәсіпкер көмектеспек
Ауылдық кәсіпкер қателесіп төлеген қаражатын мемлекеттен екі жыл бойы қайтара алмаған
Екібастұзда астаналық кәсіпкер 2,5 миллиард теңгеге зауыт ашпақ
Ербол Оспанов

Елбасының бұрынғы бас ұшқышы "Барыс" орденімен марапатталды

70
(Жаңартылды 19:52 13.08.2020)
"Барыс" ордені Қазақстанның мемлекеттілігі мен егемендігін нығайту, бейбітшілікті қамтамасыз ету, қоғамды топтастыру және халық бірлігі ісінде сіңірген ерекше еңбегі үшін беріледі

АЛМАТЫ, 13 тамыз – Sputnik. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың алғашқы бас ұшқышы Ербол Оспанов II дәрежелі "Барыс" орденімен марапатталды.

"Қазақстан Республикасы президентінің жарлығымен "Эйр Астана" АҚ Боинг 757/767 командирі Оспанов Ербол Абылайұлы ІІ дәрежелі  "Барыс" орденімен марапатталды", - деп хабарлады азаматтық авиация комитеті.

Мемлекеттік марапатты индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі Бейбіт Атамқұлов табыс етті.

Бұған дейін Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың алғашқы бас ұшқышы болған Ербол Оспанов Sputnik Қазақстан тілшісіне Елбасының қандай жолаушы екенін және Қасым-Жомарт Тоқаевтың қалай борт-радист болғанын айтып берді.

Ербол Оспанов азаматтық авиация саласында 46 жыл жұмыс істеді. 2020 жылы зейнетке шықты. 

Ол 1955 жылы 9 маусымда Өскемен қаласында дүниеге келген. 
Еңбек жолын 1974 жылы Өскемен біріккен авиаотрядының Ан-2 ұшағының екінші пилоты қызметінен бастады.

Пилот Ербол Оспанов
© Sputnik / Тимур Батыршин
Ербол Оспанов азаматтық авиация саласында 46 жыл жұмыс істеді

Ту-154, Боинг-747, Боинг-767 әуе кемелерінде Қазақстан Республикасы Президенті экипажының шеф-пилоты, Қазақстан Республикасы президенті Іс басқармасының "Бүркіт" мемлекеттік авиакомпаниясының" ұшу қызметі жөніндегі директордың орынбасары, Боинг-757, 767 командирі, "Orient EagleAirways" АҚ шеф-пилоты, ұшу қауіпсіздігі жөніндегі инспекция бастығы лауазымдарын атқарды.

2005-2018 жылдары "Эйр Астана" АҚ вице-президенті, 2018 жылдан бастап әуе кемесінің командирі болды.

9 маусымда Оспанов 65 жасқа толды. Ол өзінің кәсіби мансабында 21 мың сағат ұшып, демалысқа шықты, бұл шамамен 2,5 жылға тең. Ол өзінің кейінгі рейсін Боинг-767 ұшағымен Лондон-Алматы бағыты бойынша жасады.

"Барыс" ордені кімге беріледі

"Барыс" ордені 1999 жылы енгізілді. Ол үш дәрежеден тұрады. Қазақстанның мемлекеттілігі мен егемендігін нығайту, бейбітшілікті қамтамасыз ету, қоғамды топтастыру және халық бірлігі ісінде сіңірген ерекше еңбегі үшін беріледі.

Сондай-ақ мемлекеттік, өндірістік, ғылыми, әлеуметтік-мәдени және қоғамдық қызметтегі ерекше еңбегі үшін беріледі.

70
Астана көрінісі

Қазақстанда карантин қалай жеңілдетіледі - комиссия отырысы өтті

1911
(Жаңартылды 19:41 13.08.2020)
Мемлекеттік комиссия 17 тамыздан бастап карантин шараларын кезең-кезеңмен алып тастау жоспарын бекітті

АЛМАТЫ, 13 тамыз – Sputnik. Мемлекеттік комиссия карантинді жеңілдетуге байланысты жұмысын қайта бастайтын қызмет түрлерінің тізімін бекітті, деп хабарлады премьер-министрдің сайты.

Жұмысына қайта кіріседі

  • сауда ойын-сауық орталығы, сауда үйлері (бутиктер), сауда желілері, жабық базарлар (аумағының 30%-нен аспауы тиіс, 1 келушіге 4 ш. м); 
  • сұлулық салондары, шаштараз, СПА орталықтары, косметологиялық қызмет көрсететін нысандар (алдын ала жазылу бойынша 1 келушіге 4 ш.м.); 
  • бассейні жоқ фитнес орталықтары (толымдылығы 50%-тен аспауы тиіс, 1 келушіге 5 ш.м.), бассейні жоқ моншалар мен сауналар (толымдылығы 50%-дан аспауы тиіс, 1 келушіге 4 ш.м.); 
  • балаларға арналған түзету кабинеттері, балалар және ересектерге білім беру орталықтары (топта 5 адамнан артық болмайды, жазылу бойынша қабылдайды); 
  • мектепке дейінгі балалар мекемелерінің кезекші топтары (15 адамнан артық болмауы керек);
  • ашық ауадағы аттракциондар (арақашықтықты сақтау, маска тағу және адамдар ағынын реттеу арқылы жұмыс істейді;
  • Сондай-ақ, 17 тамыздан бастап ашық ауада жеке және топтық жаттығулар жасауға (5 адамнан артық емес) және ұлттық құрама, клуб командалары үшін спорттық жаттығулар жасауға (30 адамнан артық емес) рұқсат етіледі.

17 тамыздан бастап қоғамдық көліктер соңғы аялдамада дезинфекция жасап, орын толуына қарай жүре бастайды. 

Тыйым салынады

  • ойын-сауық, спорттық, отбасылық, естелік, салтанатты және басқа да бұқаралық іс-шараларды өткізуге, сонымен қатар үйде өткізуге;
  • барлардың, түнгі және ойын клубтарының, караоке, фудкорттардың, кинотеатрлардың және балалар мен ересектерге арналған басқа да ойын-сауық орындарының жұмысына;
  • мәдениет нысандарының, музейлердің қызметіне, конференциялар, көрмелер, форумдар өткізуге;
  • бассейндер, қалалық және қоғамдық жағажайлар, ашық аквапарктердің жұмысына; діни нысандардың жұмысына;
  • қала маңындағы жолаушылар пойыздарының/электричкалардың қозғалысына, жұмыс пойыздарын, қалааралық автобустарды/микроавтобустарды қоспағанда, ортақ вагондарды құруға тыйым салынады.

Айта кетейік, эпидемиологиялық жағдайды одан әрі тұрақтандыру мақсатында демалыс күндері шектеу шаралары сақталады.

Қазақстанда карантин шаралары күшіне енгізілген кезеңде эпидемиологиялық ахуал тұрақтандырылып, медициналық ұйымдардың жүктемесі айтарлықтай төмендегені айтылып отыр. Вирусты жұқтырудың тәуліктік өсімі 4%-тен 0,5%-ке дейін төмендеді. Сауығып шыққан адамдар саны 76%-ке жетті.

1911
Кілт сөздер:
карантин, Қазақстан
Тақырып бойынша
ДДҰ карантин режиміне қатысты мәлімдеме жасады
Министр карантин қандай жағдайда ұзартылатынын айтты
Нұр-Сұлтанда қатаң карантин ұзартыла ма – әкім жауап берді
Қазақстанда карантин кезінде қандай мәселе ушыға түскені айтылды
Нұр-Сұлтанда мейрамханалар карантин кезінде жұмыс істеген
АҚШ-тың F-16 әскери ұшағы Ирактың Балада әскери базасында, архивтегі сурет

Иракта болған соғыстың әлемге қандай әсері тиді

0
Автор "Соғысты бастау. Буш әкімшілігі Американы Иракқа қалай итермеледі" кітабын жаза бастағанға дейін Буштың отбасымен достық қарым-қатынаста болған

АҚШ-тың қазіргі ұлттық апатына Ирактағы сәтсіз (немесе арандатқан) оқиғалар себеп болған: дәл қазір бұл айқын сериялар сияқты. Жақында Америкада жарық көрген кітапта 2003 жылдың наурызында Иракқа басқыншылық әрекетті бастау туралы шешімді кім және қалай қабылдағанын егжей-тегжейлі талданған.

Бұл кітап осынысымен ғана жақсы емес. Сонымен қатар бұл жерде сол кездегі басқарушы топ – Джордж Буш пен оның өзге де серіктестерінің бірегейсіздігі ғана емес деген тақырыпта арандату пікірталасын тудырды. "Ал бірегейсіздік қайдан пайда болады?" дегенге нақты себептер де бар.

Әңгіме ауаны Роберт Дрейпердің "Соғысты бастау. Буш әкімшілігі Американы Иракқа қалай итермеледі" (To Start a War, by Robert Draper) деп аталатын жұмысы туралы өрбімек. Автор осы кітапты жаза бастағанға дейін Буштың отбасымен достық қарым-қатынаста болған. Ол бұл кітапты жаза бастағанда, экс-президент онымен сөйлесуден бірден бас тартқан. Ал сол кездегі оның серіктестері бас тартпаған. Дрейпер шенеуніктерден алынып, сол уақыттарда жарияланған жүздеген сұхбаттарды жинақтады. Өйткені, бұл материалдар әрдайым оқуға жарамағанмен, өте пайдалы еді.

Ендеше, бұл мәселенің астарына америкалық азамат ретінде емес, адами көзқараспен үңілу керек. Ирактағы соғыс Америка мен әлемге не әкелді?

90-жылдардағы жағдай осы әлемді басқаратын жалғыз ғана держава бар деген елес кезді. Себебі, сол кездегі держава әлсіз қарсыласпен соғыста айқын жеңіске жете алатындығын әлемге көрсетті (өткен ғасырдың 60-70 жылдарындағы үндіқытайдағыдай емес). Бірақ мұндай жеңіс жеңімпазды жойып жібереді.

Мұндай жағдайда жақын одақтастар (Германия мен Франция), сондай-ақ мейірімді серіктестердің (Ресей) өзіндік көзқарасы болуы тиіс және қажет жағдайда Американы елемесе, ол орынды еді.

Америка өзінің барлық қаржылық және басқа да күштерімен бір елді (яғни Иракты) басып алу арқылы оны бақытқа кенелтіп, гүлдендіре алмады. Бұл әлемдегі ондаған мемлекетті дұрыс ой мен іс-әрекетке әкелуде АҚШ-тың (батыстың да) саяси және құндылықтар жүйесі экспортқа жарамсыз дегенді білдіреді. Яғни, бұл жерде Америкасыз өтіп қана қоймай, қажет болса айналып өту деген сөз.

Егер Ирак авантюрасы болмағанда – қазіргі қаржылық қиындықты айтпағанда, америкалық қоғамның, бүкіл басқару жүйесінің бүгінгідей бүлінуі мен идеологиялық күйреуі болмас па еді? Қалай болғанда да, Ирак мұнда айтарлықтай өзіндік үлесін қосты.

Дрейпердің кітабы бізге ең алдымен америкалық барлаудың деградациясына қатысты кездейсоқ сюжетті көрсетеді. 90-шы жылдардың соңында ЦРУ-дің бірнеше бөлікке бөлінуіне байланысты Билл Клинтон әкімшілігімен арада  проблемалар туындағаны белгілі болды. Бірақ содан кейін 2001 жылдың 11 қыркүйегінде террористік шабуыл болып және сол кездегі ведомство басшысы Джордж Тенет ықпалды жандандыруға үміттенді.

Айтпақшы, ЦРУ-дің 90-жылдардағы сәтсіздіктерінің өзіндік және әртүрлі себептері болды. Бірақ содан кейін күлкілі жағдай орын алды. Атап айтқанда, Таяу Шығыста (бүкіл Ирак тарихының нәтижелері бойынша белгілі болған) ақылды әрі қабілетті мамандардың жетіспеушілігі туындады. Содан кейін Тенеттен болмағанды болдыру талап етілді. Яғни, Ирак жетекшісі Саддам Хусейн 11 қыркүйектегі террорлық шабуылды ұйымдастырған "Аль-Каидамен"* құпия одақтас болғанын және АҚШ-қа қарсы жаппай қырып-жою қаруын дайындап жатқандығын дәлелдеуі керек.

Ал мұндай жағдайда нашар барлау қызметі өзін қалай ұстайды? Жалған деректер жасап, оған сенуді сұрайды. Айтпақшы, "Америкалық сайлауға Ресей араласты" деген ашық айыптауға негізделген жалған деректерді 2003 жылдармен салыстырып қарағанда жағдай әлі де өзгерген жоқ. Жалпылама түрде алғанда ақылды барлау қызметі мемлекет үшін көп ақша үнемдеп, ал ақымақ үлкен проблемалар туғызады.

Бірақ бір ведомствоның сәтсіздікке ұшырауы – мұның өзі ерекшелік. Егер Джордж Буш жеке өзі мен негізгі лауазымдарға тағайындаған адамдар ЦРУ-дан мұндай жалған ақпаратты талап етпегенде, Ирак апаты болмайтын еді. Осылайша, Теннет өзінің кеңсесін Саддамды АҚШ-қа қауіп төндіруші идеясын "халыққа сататын" агенттікке айналдырды. Бірақ оны сол дәуірдің барлық басты кейіпкерлері – қорғаныс министрінің орынбасары Пол Вулфовиц пен оның бастығы Дональд Рамсфелд, вице-президент Дик Чейни және ең алдымен президенттің өзі мәжбүрледі.

Мұны неліктен жасады? Өйткені, олар Американың кедергісіз басшылығы ретінде бүкіл әлемдегі жаһанданудың идеологтары болды. Олар сол бұрынғы лауазымдарында, 90-жылдардың соңында Конгрестің "Иракты азат ету актісін" қабылдауға қол жеткізді. Өздері комиссия құрып, іс жүзінде Ирактан келетін "қауіпті" ЦРУ байқамады деп айыптады (сонымен бірге Иран мен Солтүстік Корея да бар). Ал лаңкес террористер Нью-Йоркке соққы жасаған кезде ел басқарылмайтындай күйге душар болды.

Ал енді Бушқа келер болсақ, кітапта Саддам жай құбыжық еместігі және оны билікте қалдыру мүмкін емес екендігі айтылған.

Дрейпердің сөзіне қарағанда, әкімшілікте Иракта соғыс бастау туралы бір де бір пікірталас болмаған. Әңгіме, тек қана қашан және қалай болатыны туралы өрбіген.

Демек, идеялар алдын-ала іске асқан кезеңде, фактілер де оған сәйкес келуі керек. Олай болмаған жағдайда мемлекеттегі билеуші ​​таптың надандығы мен тозуы орын алады. Президенттер мен премьер-министрлерді немесе патшаларды қандай-да бір жолмен өзгерту мүмкін-ау, ал жалпы ұлтты ауыстыру қиын.

* – Қазақстан мен Ресейде тыйым салынған террористік ұйым.

0
Кілт сөздер:
соғыс, Джордж Буш, АҚШ