көк көз

Нағыз қазақтардың көзі көк, шашы сары болғаны рас па: аңыз vs шындық?

3387
(Жаңартылды 14:20 12.12.2018)
Қазақстан территориясын мекендеген тайпалардың еуропеоид нәсілді болғаны туралы концепцияны алғаш ғалым Оразақ Смағұл ұсынды

АСТАНА, 11 желтоқсан — Sputnik, Қарлыға Бүйенбай. Өміріңізде бір рет болсын "Біздің бабаларымыздың көзі көк, шашы сары еуропеоид болған. Бірақ Шығыс Азиядан келген моңғолдар қазақтың сырт келбетін бұзды" деген пікірді естіген шығарсыз. Бірі мұны әзілге баласа, екіншілері шындыққа жанасатынын айтады. Десе де, аталған тезиске қатысты пікірталас қоғамда әлі күнге дейін жалғасып келеді. Осы орайда, тілшісі тарихшы, антрополог мамандардың пікірін сұрады.

Қазақстанда алғаш рет қазақтардың ежелгі ата-бабалары еуропеоид нәсіліне жатқандығы туралы концепцияны антрополог ғалым Оразақ Смағұлов ұсынды.
Ғалым "Қазақ халқының шығу тегі" атты еңбегіне 60 жыл уақытын арнаған. Аталған кітапта Қазақстан территориясын 4 мың жыл мекендеген тайпалардың генетикалық жақындығы, туыстық қарым-қатынасы, көші-қоны, орналасуына қатысты морфофизиологиялық және генетикалық көрсеткіштерге негізделген тарихи фактілер келтірілген.

Кітап "Қазақ бабаларының жеріне адамдардың қоныстануы. Басы", "Қазақ халқының шығу тегі мен тарихы туралы Қазақстанның гуманитарлық ғылымдары", "Қазақ халқының физикалық антропологиясын кешенді зерттеу" және "Қазақ халқының физикалық түр-тұлғасының 40 ғасыр бойы түзілуі" атты төрт бөлімнен тұрады. Антрополог осы еңбегінде Қазақстан территориясын мекендеген ежелгі тайпалардың сырт келбетіне қатысты дәлелді ақпарат береді.

Көпжылдық зерттеу нәтижесінде Оразақ Смағұл қазақ халқының этногенезі және этникалық тарихын зерттеуде Қазақстанда алғаш рет антропологиялық материалдар қолданды. Ғалым палеоантропология (көне замандағы адамдардың бас сүйек қаңқасын зерттейтін сала), этникалық краниология (бас сүйек), серология (қан жүйелері), соматология (бас-дене құрылысы), одонтология (тіс құрылысы) мәселелерін зерттей келе, 40 ғасырға жуық уақыт қазіргі, орта ғасырлардағы және ежелгі Қазақстанды мекендеген тайпалардың генетикалық құрылымын анықтады. Сондай-ақ, ғалым қазіргі қазақтар мен қола дәуірі тұрғындарының ортақ жалғастығы барын айғақтады.

Тағы оқыңыз:

Оразақ Смағұл ғалым Айнагүл Смағұлмен бірігіп жазған монографиясында қазақтарда байырғы еуропеоид ерекшеліктері сақталып қалғанын айтады. Яғни, қазіргі қазақтардың ежелде территориясын мекендеген бабаларынан сабақтастығы бар.

"Жер бетінде таза раса болмайды"

Мұнымен қатар, антрополог қарапайым оқырманның айтылған мәліметті биологиялық, физиологиялық зерттеулер жүргізіп жүрген мамандар деңгейінде түсінбеуі мүмкін екенін айтады. Ал ежелде Қазақстан территориясын мекендеген еуропеоидтардың көзінің көк, шашының сары болуы — екінші дәрежелі белгілер ғана екенін ескертті. Сондай-ақ, ол ежелгі және қазіргі еуропеоидтардың айырмашылығы жер мен көктей екеніне тоқталды.

"Осыдан 4 мың жыл бұрын Алтай мен Каспийге дейінгі аралықты мекен еткен қазіргі қазақтардың ежелгі ата-бабалары бет-бейнесі, дене құрылысы, қаңқа сүйегі жағынан көне еуропеоид болған. Сондай-ақ, әр өңірдің көне еуропеоидтардың өзіндік аймақтық ерекшеліктері болғанын түсінуіміз керек. Соның ішінде Қазақстан жерін мекендеген еуропеоидтардың беттері жалпақ, аласа, мұрындары қоңқы, маңдайлары тайқылау келген. Олар қазіргі қазақ расасының түзілуіне негіз болған адамдар. Қалай болғанда да, ең түпкі арғы атасы", — деді тарихшы Оразақ Смағұл.

Бұдан өзге ғалым бүгінгі таңда жер бетінде бірде-бір таза раса жоқ екенін айтып өтті.

"Астарында саясат жатыр…"

Ал тарихшы Жақсылық Сәбитов "Андрондықтар — қазақтардың бабаларының бірі. Есімдері әдейі өшірілген басқа да бабалары болған" деген пікірде. Яғни ғалым бұл концепция астарында саясат жатқанын меңзейді.

"Бұл қазіргі заман қазақтарының Қазақстанды ежелде мекен еткен тайпаларымен антропологиялық байланысын көрсете отырып, ұлттың осы территорияны иемденуге құқығы бар екенін дәлелдеу үшін қажет болды. "Қандас туысқандыққа" қатысты концепция халыққа келесідегідей жетті: "Біздің бабаларымыздың (нағыз қазақтар) көзі көк және өздері еуропеоид болған. Бірақ Шығыс Азиядан келген көшпелілер (моңғолдар) легі қазақтардың сырт келбетін бұзды". Бұл аңызды мысалмен түсіндірейін. Аңыз деп әдетте қиын дүниені оңай жолмен жеткізуді айтамын", — деді тарихшы.

Жақсылық Сәбитов сөзі түсінікті болуы үшін мысал ретінде екі әжесі мен екі атасы бар адамды алды. Ол басқаларға қарағанда нағашы әжесімен жақындығы барын жиі ауызға алады. Себебі, оған марқұм әжесі Алматының қақ ортасынан 14 бөлмелі пәтер сыйлап кеткен. Бұл адамда әжесімен осы үйде бірге тұрғаннан бөлек, өзге де ұқсастықтары болуы мүмкін. Немересі әжесін өзіне жақын тарту арқылы ақырындап басқа мұрагерлерді ығыстырады. Дәлірек айтсақ, мұның астарында материалдық құндылық жатыр.

Тағы оқыңыз:

"Бұл аңыз антропологиялық доктрина негізінде шығып отыр. Аталған доктрина қазақ халқының ежелде Қазақстанды мекендеген тұрғындардың краниологиялық мұрагері екенін көрсетті. Сондай-ақ, бұл саясат Қазақ ССР саяси элитасы үшін тиімді болды. Осы секілді Есік қорғанынан табылған "еуропеоид" нәсілді сақ тайпасының тәуелсіз Қазақстанның символына айналуы таңғаларлық жағдай емес. Қорыта айтқанда, "Нағыз қазақтар — көк көзді еуропоидтер болған" деген тезис қате. Қалай десек те, "атаңыздың тойы — атаңыздікі". Көк көзді еуропеоидтар, яғни андроновтықтар қазақтардың бір бабасы ғана, оны жалғыз бабасы деп айта алмаймыз", — деді Жақсылық Сәбитов.

"Көзі көк, шашы сары болғанын ешқашан дәлелдей алмаймыз"

Ал тарихшы Жамбыл Артықбаев қазақтардың ежелгі ата-бабаларының еуропеоид нәсілді болғанын дәлелдей алсақ та, көзі көк, терісінің түсі сары болғанына қатысты нақты дәлел келтіру қиын екеніне назар аударды. Осы орайда, ғалым мысалға ирандықтарды келтірді. Яғни аталған ұлт өкілдері еуропеоид нәсіліне жатса да, олардың шашы қара, терісінің түсі қоңырға жақын, ал көзі қара немесе қоңыр болып келеді.

"Оразақ ағайдың зерттеу жұмысын толықтай қолдаймын. Өзім де жүргізген зерттеу жұмысында қазақ этногенезінде еуропоидтық болғанын дәлелдейтін көптеген факті табылды. Сондай-ақ, бертін келе физикалық антропология аясында жүргізілген зерттеулер бойынша, ерте кезеңде қазақтардың ата-бабаларында еуропеоидтық белгілер басым болса да, кейін олар монголоидтік белгілермен алмасқан. Бұдан өзге еуропеоидтік белгілердің басым болғанын ДНҚ зерттеулері де дәлелдеп жатыр", — деді тарихшы.

Жақсылық Артықбаев Қазақстан территориясында өмір сүрген адамдарда еуропеоидтік белгілер болғанын еуропа тілдік семьясының түркі тілдерінен кейін ажырағандығынан білуге болатынын айтты. Яғни, көне қазақ тілі Еуропа тілдеріне өте жақын. Мысалы, ағылшын тіліндегі "eyes" сөзі. Қазақта осыған ұқсас "айыз" деген сөз бар және ол "айызым қанды" деген секілді тіркесте көз мағынасында қолданылады.

"Ежелгі адамдардың сүйегі мен дене бітіміне қарап еуропеоид болғанын айтсақ та, ешуақытта көзі көк, ал терісінің түсі сары болғанын дәлелдей алмаймыз. Әзірге бұларды анықтауға арналған ғылыми зерттеу әдістемесі жоқ", — деді Жамбыл Артықбаев.

Тағы оқыңыз:

Ал тарих ғылымдарының докторы Асылбек Ізбайыров ежелгі адамдардың көзі мен терісінің түсін сол кезеңде жазылған тарихи қолжазбалар арқылы анықтауға болатынын айтады. Сондай-ақ, ғалым ежелгі адамдардың еуропеоид нәсілді болғандығы туралы пікірмен келісетінін жеткізді.

Ал, Сіз оқырман, ғалымдардың пікірімен келісесіз бе? Нағыз қазақтардың көзі көк, шашы мен терісінің түсі сары болды деп ойлайсыз ба?

3387
Кілт сөздер:
ата-бабалар, көк көз, тайпа, қазақ, тарих, зерттеу, Оразақ Смағұл
Тақырып бойынша
Назарбаевқа қазақтың санын көбейтетінін айтқан орыс қызы уәдесінде тұрды
Ауғанстанның 49 азаматы елімізде оралман қазақтың мәртебесін алмақ болған
Қоғам қайраткері: қазақтың жері ешқашан сатылмауы керек
Сәрсенбай: қазақтың бірталай жері Қытайға өтіп кетті
Депутат: қазақтың қасиетті жылқысы қазы мен қарта үшін ғана қажет пе?!
Қазақтың құрақ құрау өнері - әлемдік асыл мұра
Көлікке тиелген табыт

Нұр-Сұлтанда крематорий салынады

427
Крематорийді 2022 жылы пайдалануға беру жоспарланып отыр. Ал нысан құрылысына 1,5 миллиард теңге бөлінеді

АЛМАТЫ, 10 тамыз – Sputnik. Нұр-Сұлтанда 3,6 миллион долларға зираты бар крематорий салынады деп жоспарланып отыр. Бұл туралы "Ашық бюджеттер" порталында хабарланды.

Зираты бар крематорий құрылысы биыл басталады. Ал нысан 2022 жылы пайдалануға беріледі. Жобаны жүзеге асыру Нұр-Сұлтан қаласының құрылыс басқармасы мен ведомство басшысы Сәкен Сәрсенғалиевқа жүктелді.

"Құрылысқа жергілікті және республикалық бюджеттен 1 миллиард 519 миллион 285 мың теңге немесе 3,6 миллион доллар бөлінеді. Жобаның мақсаты – дәстүрлі жерлеу орындары бар зираттардың аумағын азайту", - делінген хабарламада.

Жоба 5 тамызда жарияланды, көпшілік талқылауы 19 тамызда аяқталады. 11 тамыздағы жағдай бойынша ешкім жобаны қолдап немесе қарсы екенін айтып  дауыс берген жоқ.

Алматыдағы крематорий

Айта кетейік, крематорий құрылысына қатысты жоспар осы жылдың маусым айында хабарланған болатын. Сол кезде әділет министрлігі алғашқы крематорийлер Алматы мен Нұр-Сұлтанда пайда болатынын айтты. Төтенше жағдай кезінде мемлекеттік комиссия ведомствоға Қазақстанның мегаполистерінде крематорий салу мақсатында бюджеттік өтінімді әзірлеуді және енгізуді тапсырды.

Алматы мемлекеттік активтер басқармасында құрылысқа тендер жарияланды.

Техникалық ерекшелік бөлігінде болашақ тапсырысты орындаушы жергілікті жердің сейсмикалық ерекшеліктерін ескеруі қажет екені көрсетілген.

Оқи отырыңыз: Назарбаев: өмірден түңілсеңіз, зират басына барыңыз

Крематорийді екі пеші бар бір орынды етіп жасау жоспарланып отыр. Сонымен қатар әкімшілік нысандарда ауаны желдету, ішкі және сыртқы бейнебақылау жүйесін орнату қажет.

427
Кілт сөздер:
жерлеу, зират
Тақырып бойынша
"Жерлеу құны 500 мың теңге": Қарағанды облысының әкімі жағдайды түсіндірді  
Мүфтият жаназа мен жерлеу талаптарын жариялады
Қашан және Астананың қай жерінде жаңа зират пайда болады
Қостанайда "зират қиратылды" деп ақпарат таратқан әйел жазаға тартылады
"Жаны жай таппаған": астанада зират үстіндегі үйлерді елес кезіп жүргені рас па?
Планшет, оқушы

"Көмектесуді сұраймыз": Қазақстанда қайырымдылық акциясы басталды

82
(Жаңартылды 17:45 11.08.2020)
Қазақстанда оқушыларға компьютер таратуға арналған қайырымдылық акциясы басталды. Республикалық акция аясында ақша аударуға немесе үйде тұрған артық техниканы тапсыруға болады 

НҰР-СҰЛТАН, 11 тамыз – Sputnik. Білім және ғылым министрлігі "OQY'SHYNY QOLDA!" республикалық қайырымдылық акциясының басталғанын жариялады, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан тілшісі.

Балалар құқығын қорғау комитетінің төрағасы Есенғазы Иманғалиевтің айтуынша, акция аясында демеушілік қаржыға компьютер, планшет пен ноутбуктар сатып алынады. Сосын нақты санатқа кіретін оқушыларға уақытша пайдалануға беріледі. 

"Біз барлық қазақстандықтардан және кәсіпорындардан, компаниялар мен ұйымдардан акцияға қатысуға және балаларға қашықтан оқуға көмектесуді сұраймыз", - деді Иманғалиев.

Оның сөзіне қарағанда, демеушілер мен меценаттардың ақшасына сатып алынатын компьютерлік техника алдымен ерекше қажеттілігі бар балалар мен жетімдерге беріледі. Одан кейін атаулы әлеуметтік көмек алатын отбасы балаларына, мүгедек ата-анасы бар балаларға, сондай-ақ, көпбалалы отбасыдан шыққан балаларға таратылады. Ауылдың балаларына да беріледі. Бүгінде министрлік 20 мың баланың тізімін бекітіп берді. 

"Атамекен" ҰКП мен "Менің Атамекенім" қоғамдық бірлестігі де қайырымдылық акциясын іске асыруға көмектеседі.

Арнайы сайт ашылды 

Барлық демеушілік көмек www.qoldau.edu.kz арқылы қабылданады. Ал сатып алынған техника мектептерге тапсырылады. Сайтта баланың жеке сәйкестендіру нөмірінің соңғы алты цифрын енгізіп, компьютерді ала ма, жоқ па, соны тексеруге де болады. 

"Менің Атамекенім" қоғамдық бірлестігінің атқарушы директоры Ләззат Шынқысбаеваның айтуынша, сайтта барлық реквизиттер көрсетілген. Соған ақша аударуға болады. Демеушілер өз мектебін де таңдай алады. Үйде тұрған артық компьютерлік техниканы да тапсыруға болады. 

"Мектепті таңдағаннан кейін техникаға мұқтаж балалардың тізімі шығады. Ал үйде тұрған артық техниканы беремін десеңіз, сайтта көрсетілген байланыс орталығына хабарласуға болады. Біз серіктестерді бірлесіп жұмыс істеуге шақырамыз. Мүмкіндік болса, қолданылған компьютерді бір жерге жинаймыз да, жөндеп, қалпына келтіреміз. Сөйтіп, мектептерге тапсырамыз", - деді ол.  

Министрдің уәдесі 

Биыл жаңа оқу жылы қашықтан оқыту форматында басталады. Дегенмен, бүгінде компьютерлік техниканың тапшылығы өзекті болып тұр. Мәселен, қолында ешқандай құрылғысы жоқ балалардың өзі аз емес. Олардың саны 185 мың адамнан асады. Әсіресе, көпбалалы, жағдайы төмен және жетім балаларды қажетті техникамен қамтамасыз ету мәселесі өзекті болып тұр.

Министр 1 қыркүйекке дейін 500 мың компьютер таратуға уәде берген. Соның бәрі балаларға мүлікті тапсыру актілерімен таратылады. Бұдан бөлек, 24 мың мұғалімде техника жоқ. Оларға мектеп техникасы уақытша беріледі. 

Оқушыларға арналған техниканың ақшасы ұрланды 

Өткен аптаның соңында сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Батыс Қазақстан облысында төтенше жағдай кезінде оқушыларға ноутбук сатып алуға бөлінген қаржының ұрланған хабарлады. 

Ресми мәліметке сәйкес, "БҚО Қаратөбе ауданының білім бөлімі" мемлекеттік мекемесінің лауазымды тұлғалары мамыр айында Қазақстан аумағында төтенше жағдай енгізілген кезде мердігерлік ұйымның бір топ адамымен бірлесіп, 100 дана ноутбук сатып алуға бөлінген 6 миллион теңгеден астам бюджет қаражатын жымқырғаны үшін айыпталып отыр.

 

82
Кілт сөздер:
қайырымдылық, компьютер, оқушы
Тақырып бойынша
"Ашық айтуымыз керек": білім министрі үкіметте маңызды мәселені көтерді
Тоқаев білім министріне ұстаздарға қатысты екі маңызды тапсырма берді
Аймағамбетов жаңа оқу жылында білім алудың ерекшеліктерін атады
Аймағамбетов білім саласында қандай өзгерістер болатынын жариялады
Білім министрі ұстаздарға хат жолдады
Евгений Примаков

Россотрудничество жаңа жобаларды қолға алады Примаков

0
Бұл жоғары оқу орындарында оқуға берілетін квоталар ғана емес, өзге де білім жобалары болатыны айтылып отыр

НҰР-СҰЛТАН, 11 тамыз — Sputnik. Россотрудничество білім саласында жаңа жобаларды қолға алады. Бұл туралы ТМД істері жөніндегі федералды агенттіктің жетекшісі Евгений Примаков айтты.

"Білім саласында тың жобалар болады. Білім халықаралық дамуға қолдау көрсетудің маңызды салаларының бірі. Ресейдің ЖОО-лары беретін білім, әсіресе, ТМД елдерінде бәсекеге қабілетті", - деді ол. 

Оның айтуынша, білім жаңа мүмкіндіктер ашады.

"Көптеген адам үшін шет тілі әлеуметтік және экономикалық мүмкіндік ашатын біліктілік. Бұл дұрыс", - деді Примаков. 

Сондай-ақ, ол алдағы уақытта ресейлік тарап ұсынатын квоталар екі есеге артатынын жеткізді.

0