Ет

"Малды дәрімен семіртеді" - отандық ғалым ет жемеуге кеңес берді

6682
(Жаңартылды 16:42 19.03.2019)
Ғалымның пікірінше, бүгінде сапасыз ет қатерлі ісіктің өршуіне себеп болып отыр

АЛМАТЫ, 19 наурыз – Sputnik, Кәмшат Сатиева. Қазір кейбір малдың дәрімен семіртілетіні туралы жиі айтыла бастап, денсаулығына алаңдаған елдің дегбірі қашып жүр. Сондықтан отандық ғалымдар мен қасапшының осы жайлы пікірін Sputnik Қазақстан назарларыңызға ұсынады.

"Ондай дәрілер бар..."

Кандидаттық диссертациясын мал етін өсіретін гормонның бірін зерттеуге арнаған ауылшаруашылығы ғылымының докторы, профессор Айбын Төреханов, өкінішке қарай, мұндай жайттың бізде кездесетінін айтады.

"Бар ғой ондай дәрілер. Түрі көп. Сұйық түрінде егетіні бар, ұнтақ түрінде жемге араластырып беретіні бар. Кей адамда сатылымда болғаннан кейін неге пайдаланбасқа деген арам ой келеді. Әрине, оны зиян деп кесіп айтуға тағы болмайды. Өйткені гормондардың әр адамға әсері әртүрлі. Сондықтан оны медицина саласындағы мамандар бағалағаны жөн", - дейді ол.

Дегенмен ғалым мұндай келеңсіз жайттың белең алуына түбегейлі қарсы екен. Оның пікірінше, бұған еліміздің ауылшаруашылығы саласының таңдаған даму жолы себеп.

Ет мүшелеп, табақ тарта аламыз ба - инфографика

"Кезінде министр Асылжан Мамытбековке мал шаруашылығын дамытудың екі бағыты ұсынылды. Осының қайсысын таңдаймыз деп. Әрине, ғалымдар табиғи жолмен мал өсірудің экспрессивті түрін ұсынған. Өйткені оған барлық жағдай жасалған бізде. Жайлау, қыстауымыз бар дегендей. Бұдан бөлек интенссивті, яғни қарқынды даму деген болды. Бұл – осы саладағы соңғы ғылыми жетістіктерді пайдалана отырып даму. Әрине, оның ішіне әлгі дәрілер де кіріп кетеді. Қас қылғанда осы жол таңдалды ғой", - дейді Төреханов өз өкінішін жеткізе отырып.

"Малды дәрімен семіртуге тоқтау салу керек"

Оның пікірінше, жоғарыдағы жиі ауыс-түйіс бітпейінше, бұл мәселе шешімін таппайды.

"Басқасын білмеймін, ал ауылшаруашылығы саласы мамандар тұрақтылығын қажет етеді. Мысалы, Жапонияда болдым. Осы саладағы құзырлы орындарға тағайындалған адам өз қызметінде өле-өлгенше отырады. Өйткені ғылыми потенциалы болғандықтан, бұл саладағы жоспарларды қысқа мерзімде атқару мүмкін емес. Демек, олар нәтижеге жұмыс істейді. Ал бізде жұмыстың нәтижесі жоқ. Өйткені әр басшы келе салып, бәрін өзгертеді. Сондықтан бізде бәрі аяқсыз қалады. Әрине, малды дәрімен семірту дегенге тоқтау болуы тиіс. Оны біз айтуымыз керек. Ол үшін жайылымдық жолмен мал өсіруге көбірек қаржылай қолдау қажет", - дейді ол.

Балабақшада балаларға есектің етін пісіріп берген

Ал аты-жөнін атамауды сұраған отандық ғалым көпшілікке соғымды жайлаудан алдыртуға кеңес береді.

"Ең дұрысы – ет жемеу..."

"Дүкенге, базарға барсаңыз қазір ГМӨ тағамдар қаптап тұр. Әрине, оның бәрі денсаулыққа зиян. Тіпті, мал етінің, мал өнімдерінің денсаулыққа зиян екенін жапон ғалымдары дәлелдеп жатыр. Ол обыр дертін дендетеді. Қазіргі қатерлі ісіктің өршуіне біздегі осы сапасыз тамақ себеп", - дейді ол.

"Осы күнге дейін еш жері ауырмай-ақ ата-бабамыз мал етін жеп келді. Енді не болып қалды, оны неге зиян деп жатыр" деген заңды сауал туары сөзсіз.

Оған ғалым былай жауап береді:

"Ол бұрын. Ол кезде қазақ даласында зауыт, фабрика деген болмаған. Қазіргідей қаптап жүрген автокөлік те жоқ-тұғын. Әскери горнизондар да жоқ, қоршаған ортаны былғап жатқан бүгінгідей. Мысалы, Семей полигонын алайық. Оның жер қыртысындағы улы қалдықтарының күші 200 жылдан кейін ғана жойылады. Бұл ғалымдар тұжырымы. Демек, ол арада мал түгілі адамның тұруына болмайды. Бірақ тұрып жатыр халық, мал-жанын өсіріп жатыр. Ал ол арада өскен малдың еті зиян емес деп кім айта алады? Байқоңырдың маңы да сол...".

Ғалымдар веган болудың балаларға қауіпті екенін айтты

Ауылшаруашылығы ғылымының докторы соңғы кездері өзінің мал етінен бас тартып, вегетериандыққа бет бұрғанын да айтты.

"Өмір бақи ет жеп келе жатқан халыққа "ет жеме" деп қалай айтасыз. Оған аузың да бармайды. Бірақ ол зиян ғой. Өз басым соңғы кездері көк-сөкке көштім. Халықаралық тәжірибе де вегетериандықтардың көп жасайтынын дәлелдеп берген. Ал еттен бас тарта алмайтындарға соғымды жайлаудан алдыртуға кеңес беремін. Зауыт, фабрика секілді зиянды өндіріс ошақтары жоқ жерден", - дейді ол.

Дәріленген ет пен таза еттің айырмасы қандай?

Ұзақ жылдар мал сойып жүрген ақсуаттық Әділ Құрманғазин дәріленген ет пен таза етті тез айыратынын айтады.

"Түрінен көрініп тұрады. Күнде ет ұстап көрмеген адам оны байқамай қалуы мүмкін. Бірақ біз білеміз ғой. Етінен бастап майының түріне дейін өзгеше болады. Арам өлген қойдың етіне ұқсайды, бейнелеп айтсақ. Кішкене қарайыңқырап.

Ет жемейтін қазақ отбасының әңгімесі: малдың қиналғанын сеземіз

Пісіргенде де білінеді, көбіне сорпа көбіктеніп кетеді. Бір рет досымның сойған соғымы солай болып шыққан екен. Оны енді далаға тастамайды ғой. Содан 3-4 рет қайнатып, сорпасын төгіп тастап отыр деп ақыл айттым. Дәмі де таза еттікіндей болмайды ғой", - дейді ол.

6682
Кілт сөздер:
ғалым, зиянды тағамдар, дәрі, ет
Тақырып бойынша
Тұздың ешкім білмейтін қаупі анықталды
Дәрігерлер суық тигенде неге сүт ішуге болмайтынын айтты
Картоп ауыр дертке шалдықтырады: қалай жеген зиянсыз?
Екі рет қайнаған су қатерлі ісікке шалдықтырады
Ас тұзының жаңа қаупі анықталды
Күнделікті ішетін сусынымыз аса қауіпті болып шықты
Жас бүркітші Ерсұлтан Жұмағұл

"Қасқыр ұстайтын бүркіт те бар": 14 жасар құсбегі ата кәсібі жайлы айтып берді

16
(Жаңартылды 17:02 27.09.2020)
Әрбір бүркітшінің жыртқыш құсты баптауда өзіндік әдіс-тәсілі бар. Олар ұлттық дәстүрді сақтап қалу үшін құпияларымен бөлісуге дайын

АЛМАТЫ, 27 қыркүйек – Sputnik. Он төрт жастағы бүркітші Ерсұлтан Жұмағұл жастығына қарамай, бүркіт баптап, аң аулауды меңгерген. Ол тіпті осы істе шәкірт тәрбиелейді.

Жасөспірім Алматы облысындағы "Қыран" ұлттық аң аулау этномәдени орталығының шеберлік сабақтарына қатысып жүр. Бұл орталық Алматыдан 70 шақырым жерде Төле би ауылының маңында ашылды. Мұнда қазақ қолөнеріне, аң аулауға және дәстүрді үйретеді.

Этнокультный центр национальной охоты открыли в Алматинской области
© Sputnik / Тимур Батыршин
Алматы облысында Ұлттық аңшылық этномәдени орталығы ашылды.

Жаңа этноорталықта Ерсұлтан Жұмағұл әкесіне көмектесіп, осы күрделі кәсіпті меңгергісі келетіндерді баулиды. Ол – "Қыран" орталығындағы ең жас бүркітші.

Оның бүркітті қалай үйретуге және құспен қалай тез тіл табысуға болатыны жайлы өз құпия тәсілдері бар. Қазақтар ерте заманнан бері құсты аң аулауға машықтағанымен, бұл іс екінің бірінің қолынан келе бермейді.

Отбасылық дәстүр

"Он жасымнан бері аң аулаумен айналысып келемін. Бұл кәсіп біздің отбасыда дәстүр болып қалыптасып кеткен, яғни әкеден балаға беріледі. Менің атамның атасы да бүркітші болған. Бүркітімнің аты – Дауыл. Әдетте ол түлкі, шибөрі, қоян аулайды. Оның ішінде жабайы қоянды алу қиынға соғады, тек мықты бүркіттер ғана ұстай алады. Жүректі бүркіт болса, тіпті қасқыр ұстайды. Кейбірі ұстап тұрып, жібере салады, жүрегі шыдамайды", - дейді Ерсұлтан.

Аң аулау науқаны қыста басталады, ол кезең қыс біткенше жалғасады. Бүркітшінің айтуынша, олар аң аулауға жиі-жиі шығуға тырысады. Себебі, күнделікті бүркіттің тамағын тауып беру де оңай іс емес. Ерсұлтанның үйінде үш бүркіт бар, оның әрқайсысы күн сайын жарты келі ет жейді. Ал аулап алған түлкі бір бүркітке екі апталық азық болады.

Тренеры в центре собираются привлечь как можно больше туристов - таким образом они хотят возродить древние казахские традиции
© Sputnik / Тимур Батыршин
Орталықтағы жаттықтырушылар туристерді көптеп тартуды жоспарлап отыр, осылайша ежелгі қазақ дәстүрлерін жандандырғысы келеді.

Ерсұлтан бүркіттерді асыл және ақылды жаратылыс деп санайды. Аңызға сүйенсек, жыртқыш құстың жемтігі бір кездері бүкіл ауылды асыраған. Сондықтан болар еліміздің көк байрағында еркін және тәуелсіз Қазақстанның нышаны ретінде ұшып бара жатқан бүркіт бейнеленген.

Жас бүркітшінің айтуынша, құс иесінің айтқанын екі етпей орындауы үшін онымен көп уақыт өткізу керек.

"Бірде әкем екеуміз аңға шықтық, әркімнің қолында өз бүркіті болды. Содан алдымыздан елік көріп қалдық. Сонда екі бүркіт бір-біріне емес, бірлесе елікке бас салды", - дейді ол.

Заманауи технологияны қолданады

Аңшылардың тобында тәжірибелі бүркітші бүркітші Руслан Абдулов та бар. Ол бұл кәсіппен 20 жылдан бері айналысып келеді, тіпті жұмысында заманауи технологияны да қолданады.

Беркутчи Руслан Абулов. Он занимается хищными птицами всю свою жизнь. Мечтает найти единомышленницу
© Sputnik / Тимур Батыршин
Бүркітші Руслан Абылов бұл кәсіппен жиырма жылдан бері айналысып келеді.

Бүркітші аң аулауда философия бар деп санайды. Ол көп жағдайда сұңқар тектес құстарды баптайды.

"Бүркіт – ең ақылды жыртқыш құс. Менің сұңқарларым мен бүркіттерім бірнеше жылдан бері менімен бірге тұрады. Бір-бірімізді сеземіз. Аңшылық – бұл жеке идеология, адамның өзін тәрбиелеуі", - деп атап өтті бүркітші.

Русланның айтуынша, ол үнемі құстарын алып, жазық далаға кетіп, сол жақта шатырда тұрады. Ол қазіргі заманда ерекше хоббиі бар адамға өмірлік серік табудың қиын екенін айтады. Осылай деген бүркітші өзімен бірдей ойлайтын адамды жолықтырғысы келеді.

Руслан жаттығу және аң аулау кезінде аспанда басқа құстардың, әсіресе көгершіндердің болмауын алдын ала бақылау қажет екенін айтты.

"Бүркіт басқа құстың соңынан ұшып кетуі мүмкін. Тіпті, біраз жерге дейін ұшып, шаршап, қайтып келеді. Ең жаманы, саяжайға ұшып барып, тіпті біреуге шабуылдауы да мүмкін. Иттерден зардап шегуі де ғажап емес", - деді Руслан.

Бүркітті босатпас бұрын аңшы оның құйрығына радио таратқышты бекітеді. Сол арқылы иесі құстың орналасқан жерін бақылай алады және оны жоғалтпайды.

Жаттығу жұмыстары бүркіттің басынан жемді айналдырып, құстың дауысын салумен басталады. Жыртқыш құс иесінің дауысына қарай қозғалып, жоғары көтеріледі. Содан кейін жіптің екінші жағына байланған жемтікті алады.

Қас қағым сәтте жыртқыш құс жемтігін алады. Мұндай әдіс күніне бірнеше рет жасалады, ал жаттығулар күн сайын өткізіледі. Жаттығу аяқталған соң бүркітші құсқа сый ретінде балғын ет береді.

Руслан Абылов жыртқыш құстарды баптау кезінде заманауи технологияны – дрондар мен олжаның электронды имитациясын қолданатынын айтты. Бұл бүркіттер мен сұңқарларға жоғары көтерілуді үйренуге және жыртқышқа жылдамырақ тап беруге мүмкіндік береді.

Дәстүрді жаңғырту

1998 жылы құрылған қазақстандық "Қыран" ұлттық аңшылық федерациясының негізін қалаушы Дидар Бөдес жаңа этникалық орталықтың екі мақсаты бар екенін айтады: Қазақстанға шетелдік туристерді тарту және барлық тілек білдірушілерді дәстүрлі аңшылық кәсібіне үйрету.

Мастер по стрельбе из лука показал, как нужно правильно охотиться верхом на лошади
© Sputnik / Тимур Батыршин
Садақ ату шебері ат үстінде қалай дұрыс аң аулау керек екенін көрсетті.

"Қолөнерді, аңшылықты, қазақ тілін үйретіп, ұлттық тағамдармен таныстыратын боламыз. Орталықта аң аулаудың ежелгі түрлерін – ат үстінде садақ атуды және жыртқыш құстармен аң аулауды үйретеміз. Біз құстардың қалай тамақтанатынын, оларды қалай тәрбиелеу керек екенін айтамыз", - деді ол.

Бұл салаға үйрету кешенді түрде өтеді, ол үшін қазір арнайы бағдарлама әзірленіп жатыр. Айта кетейік, ұйымдастырушылар үйренуге ниетті әрбір жанға жеке-жеке қызмет көрсетуге бейілді.

Оқи отырыңыз: Көшпенділер ойынында қазақстандық бүркіт дүйім жұртты тәнті етті - видео

Орталық жаттықтырушыларының айтуынша, шетелдік туристер Қазақстанның ежелгі дәстүрлерінің өзіндік ерекшелігіне көбірек көңіл бөліп келеді. Олар киіз үйде тұруға, ұлттық тағамдардың дәмін көріп, жергілікті тұрғындардың мәдени мұрасымен танысуға құмар.

"Қыран" федерациясының президенті Нұрлан Өнербайдың айтуынша, бұл сала басқа өнермен салыстырғанда қарқынды дамып келеді. Соған сай қызығушылық та артқан.

"Біздің алдымызда бұл мұраны ұрпағымызға жеткізу мақсаты тұр. Құндылықтарымызды насихаттауымыз қажет. Нақ осы өнер бізді ерекшелеп тұрады", - деді "Қыран" федерациясының президенті.

Федерация көптеген жылдан бері жыртқыш құстармен аң аулау өнерін жас ұрпаққа көрсетумен айналысып келеді.

16
Кілт сөздер:
қасқыр, бүркітші, бүркіт
Тақырып бойынша
"Бізді де шақырады": Моңғолиядағы қазақ баласы ең басты арманы, бүркітші қызбен таныстығы жайлы
Қазақтың бүркітші қызын Моңғолия президенті марапаттады
Бүркітші қыз Назарбаевқа Алтай қазақтарының аманатын жеткізді
Тұрғындарды дүрліктірді: елдің батысында қасқыр бөлтіріктері үшін кек алды
Этнофестивальде бүркіт 10 жасар қызға шабуыл жасады
Телефонмен сөйлесіп тұрған медицина қызметкері

Медициналық көмек көрсететін 18 ұйымның бір жарым мыңнан астам кемшілігі анықталды

213
Мамандар анықталған кемшіліктердің басым көпшілігі жеке төленетін консультациялық-диагностикалық қызметтерді көрсетумен байланысты екенін айтады

НҰР-СҰЛТАН, 27 қыркүйек – Sputnik. Тұрғындарға көрсетілген медициналық қызметтердің сапасына тексеріс жүргізу нәтижесінде, Түркістан облысында 18 жеткізушінің көрсеткен қызметінен 1 167 түрлі кемшілік анықталды. Бұл туралы "Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры" АҚ Түркістан облысы бойынша филиалының сарапшылары мәлімдеді.

Қор филиалының медициналық сапасын мониторингтеу бөлімінің басшысы Галима Төреханованың айтуынша, осы күндері мемлекеттік тегін медициналық көмек кепілдігі шеңберінде және МӘМС пакеті бойынша жеткізушілер көрсеткен қызметтердің сапасы мен көлеміне мониторинг жүргізіліп жатыр.

"Маусым-шілде айының қортындысы бойынша тұрғындарға медициналық көмек көрсету кезінде 18 жеткізушінің көрсеткен қызметі тексеріліп, нәтижесінде 1 167 түрлі кемшілік анықталды. Жалпы, медициналық ұйымдарға салынған айыппұл сомасы 9,6 миллион теңгені құрады", – делінген хабарламада.

Қор өкілдері бүгінгі таңда алдымен жеткізушілер тұрғындарға тиісті   медициналық қызметтерді көрсететінін айтады.

"Көрсетілген қызмет сапасы мен көлеміне қарай қор сарапшылары тарапынан мониторинг жүргізіледі. Егер кемшіліктер анықталмаса, ақысы төленеді, ал кемшіліктері болса тиісті ережелерге сәйкес айыппұл салынады", – дейді Төреханова.

Қандай кемшіліктер жиі кездеседі

Анықталған кемшіліктердің басым көпшілігі жан басына шаққандағы нормативке кірмейтін, жеке төленетін консультациялық-диагностикалық қызметтерді көрсетумен байланысты. Яғни, шілде айында пациенттер қызметтің осы түрін алғандығы ақпараттық жүйелерге енгізілген.

Жалпы, өңірлер арасында кемшілік фактілері Қостанай, Алматы облысы мен Алматы қаласында жиі кездеседі. Ал Павлодар, Жамбыл, Ақмола облысында кемшілік аз анықталған.

Оқи отырыңыз: Нұр-Сұлтанда медициналық көмек қалай көрсетіледі – дәрігер жағдайды түсіндірді

Айта кетейік, медициналық сақтандыру қорының ұйымдастырған кері байланысы қоғамдық бақылау жүргізіп, пациенттің құқығын қорғауда және медициналық ұйымдарды тәртіпке келтіруде септігін тигізіп жатыр. Шағым немесе өтініш беру үшін 1406 телефонына немесе Qoldau 24/7 мобильді қосымшасы арқылы хабарласуға болады.

213
Кілт сөздер:
кепілдендірілген тегін медициналық көмек, медициналық сақтандыру
Тақырып бойынша
Сағынтаев: халық әлі сапалы медициналық көмек ала алмай отыр
Сенат Байқоңыр тұрғындарына медициналық көмек көрсету туралы келісімді қабылдады
Тегін медициналық көмек пакеті қайта қаралады
Қазақстандықтар 1 сәуірден МӘСҚ аясында медициналық көмек алады
Назарбаев Сағынтаевқа: медициналық қызмет нашарлап, білім алу қымбаттап барады