қазақстандықтар

Шетелдіктер қазақтың қаны мен шашын зерттеп, неге аласұрып жүр?

11769
Sputnik Қазақстан колумнисі Кәмшат Сатиева қазақтың тектілігі, қан тазалығы, жеті ата туралы ой толғайды

"Жабайы қазақтың сауатын ашып, мәдениетті еткен кеңес заманы!". Қоғамда осындай бір таптауырын түсінік бар. Әрине, кез келген қазақ мұны жаңсақ екенін жақсы біледі. Бірақ оны дәлелдеп, ашып айтып, қызылкеңірдек боп жатпайды тағы. Өйткені қазақта айтылатын сөз бар, айтылмайтын сөз бар. Айтқызбай түсініп алу керек сөздер де бар.

Оған қоса, сөзді пір тұтатын қазақтың бос сөзге де жаны қас. Бірақ ұлттық менталитетінен ажырап қалғандарға мұны түсіну қиын. Иә, 70 жылда қазақтар қатты өзгерді. Бір-бірін түсінбейтін хәлге жетті. Тарих қойнауына кетіп бара жатқан кеңес заманы салған сүрлеуден шыққысы жоқ қазақтар да бар арамызда. Бар деген аз, ондайлар көп.

Көбіне солар өткенді көксеп, ұлттың бұрынғысын жоққа шығарып әлек. Баласын орыс мектебіне сүйрелеп жүргендері қаншама? Ондайда жүрегің шым етіп, ішің ашиды. Сондай кезде еріксіз айтқың келеді. Әл-Фараби, басқасы демей-ақ қоялық. Сауатсыз болса қазақтар, сол заманның билігі шала бүлініп, Шәкәрімді құдыққа лақтырып, неге еңбектерін өртеді? Көзі ашық Алаш көсемдеріне неге қырғидай тиді дегің келеді?

Жоқ, жойылып кеткен жоқ. Тауға тықты, қырға тықты. Сол көне еңбектермен сусындаған тау қазағы - малшы қазақ институттан білім алған академиктердің өзін жаңылдыратын болды...

Бүгін әлем мойындаған қазақтың толеранттық қасиеті өздігінен пайда болды дейсіздер ме? Қаншама этносты жеріне, жүрегіне сыйдыру үшін де сауат керек. Кез келген философ-ғалым айтып бере алады, шексіз бейбітсүйгіштік тек сауатты әрі текті ұлтта ғана болады. Иә, қазақ ұлты Шәкәрім, Абай еңбектерінде айтылатын Ақ Жүрек, Ақыл көзі, Имани болмыс деген қалыпқа туа салып, аяқ-астынан сап ете түскен жоқ қой. Бәріне ілім-біліммен келді. Қазақтың отбасының өзі бір интитутқа пара-пар. Келтірсе мысал көп. Бірақ біреуіне ғана тоқталайықшы. Мысалы, жеті атаға.

Әлем ғалымдары таң қалады бұған. Өйткені қанын осындай жолмен таза ұстаған басқа ұлт жоқ Жер бетінде. Ол бір керемет, таңғажайып дүние деп танылған. "Табиғи сұрыптау" тәсілі деп қана қарасаңыз, тағы да қателесесіз. Қазақта ұлт тәрбиесі осы жеті атадан бастау алады. Жеті ата – қазақтың тәрбиелі, текті ұлт екенін ешқандай ғылыми тұжырымсыз дәлелдейтін модель.

Оны біз айтпай-ақ шетел баяғыда біліп алған. Қыз алғысы келсе қазір шетелдіктер қазақтан алады. Бала асырап алғысы келсе, тағы да қазақтан алғысы келеді. Оның түпкі себебі осы - жеті ата. Жеті атаны сақтаған адам ұрпағында аты жаман ауру түрлері, генетикалық ауытқулар болмайтынын медицина әлдеқашан дәлелдеп берген. Иә, бүгін кез келген адам баласы үшін дүниеге сау ұрпақ әкелу өзекті.

Жеті аталық ұстаным, жеті атаға толмай қыз алыспайтын қазақи шежірелік жүйе. Ол – ата-тектің жалғасуын реттейтін қасиет. Сондықтан қазаққа жеті атасын білу міндет. Ал ата-ана үшін бұл - отбасылық үлгі-өнегенің әліппесі.  

Ата, Бала, Немере, Шөбере, Шөпшек, Немене, Туажат, Жекжат – осыдан кейін ғана қазақта қыз бен жігіттің қосылуына рұқсат берілген. Қазір жеті атасы толып кеткен рулар көп. Өйткені оны бөліп-жіктейтін адам жоқ. Ал бұрын жеті ата толысымен сол рудың ақсақалдары айналасындағы басқа руларға хабар беріп, өздерінің өскенін-өнгенін, қазақ халқына тағы бір ру қосылғанын жеткізген.  

Тіпті, ер жетіп отырған жігіт пен қыздың қосылуына рұқсаттарын да берген. Тойда боз бие сойылып,  үй болатын жастарды соның сүтімен шомылдырып, ру атын беріп, өсіп-өніңдер деп батасын берген. Сондай жолмен қазақ рулары көбейіп отырған.

Ал жеті атасын білмегендер не жетім, не шата болған. Тегі, қаны қандай екенін білмегендіктен ата-бабамыз мұндай адамдармен туыстық байланыс орнатқысы келмеген, сөйтіп шеттеткен. Есесіне генофонды таза ұстаған.

Генофон демекші, осы жеті атаның ұлт тәрбиесіндегі рөлі бойынша Ресейде ғылыми еңбек қорғаған, медицина және педагогика ғылымдарының докторы, профессор Советхан Ғаббасовтың жаңалығына бүгіндері "құда" түсушілер өте көп. Ал ғалым қазақтікі қазаққа ғана тиесілі деген принципте.

Бірақ, өкінішке қарай, оны тиімді пайдалана алмай жатырмыз. Неге дейсіз бе? Сол баяғы, ғылым мен білім саласындағы тұрақсыздықтар ғой. Оны қойшы, шетелдіктерді елеңдеткен бұл неғылған еңбек дерсіздер? Онда оған аз-кем тоқтала кетейік.

Қазақ ғалымының жаңалығы бүгіндері керемет деген Батыстың адам тәрбиесіне қатысы тұжырымдарын күл-талқан етеді. Сөйтіп Тән-Жан-Рух үндестігіндегі қазақ тәлім-тәрбие әдістемесін алға тартады. Бұған дамыған Азия елдері лап қойды. Соның ішінде Жапония әлі күнге аласұрып, ізденіп жатыр. Қазақтың қанын алды, шашын алды. Түрлі мықты құрылғыларымен зерттеп, қан тазалағын сақтаудың бұл оңтайлы жолы екеніне көздері жетті. Таң-тамаша олар мұнымен тоқтағысы жоқ енді.

Ақыл жағынан бабаларымыздың өздерінен асып түсетінін сөйтіп олар мойындады. Енді келіп, олар бізге тас кенеше жабысуда. Мақсаты - ескі-құсқы деп біз көзге ілмей жүрген – жеті ата секілді ұлттық құндылықтарымызды өз кәделеріне жарату.

Айтқандай, сырт ел көз сүзген ғалым жаңалығында адам тәрбиесінің 7 сатысы зерделенеді. Соның ең біріншісі – ұрық тазалығы. Екіншісі - ана құрсағындағы тәрбие. Міне, осы екі кезең бұрын әлемдік адам тәрбиесі ілімінде еш қарастырылмаған екен. Ал қазақтар, керісінше бұған ерекше мән берген.

Бірақ "бір күндері қазақтар ана тілін ұмытып қалады" деген ұрық тазалығын сонша қорғаған бабаларымыздың ойы түгілі түсіне кірмеген ғой. Ал, негізінен, жаңағы ілімдегі басты фактор – ұрық тазалығы мен ана тілі. Иә, ана тілі баланың болашағын, қандай адам боп қалыптасатынын анықтайды делінеді онда. "Қазақ тілінде сөйле, қазақша айт" деп шырылдап жүргендердің айта алмай жүргені негізі осы.

Ғалым еңбегінде: "тәрбиенің  іргетасы болып саналатын түйсіктік ақыл мен түйсіктік тәрбиенің 80%-і тек ана құрсағында ғана жетіледі. Оған қоса, санаға бағынбайтын ‑ Жанның 12 арнасы: түйсік – ұят – сүю – зерде – табиғи қабілет – мінез – жігер және ішкі бес сезім де (көкірек көзі, телепатия, дәм, ішкі сезіну, иіс) тек ана құрсағында  ашылады.

Міне бүгінге дейін, адамзат қауымы ‑ ана құрсағындағы тәрбиені білмегендіктен, нағыз құдіретті қасиеттер ашылмай, ұрпағымыз азғындаудың ауыр азаптарын тартуда?! Адамдағы Жан тәрбиесі мен Рух тәрбиесінің үндеспеуінен, ұрпақ жетер ‑ 6-шы және 7-ші Рассаның барлық сипаттары тоқырап тұр" деп жазады.

Демек, біздің бабамыз 6-шы және 7-ші Расса деңгейіне жеткен парасатты адамдар. Қазір біз соның инерциясымен келе жатырмыз. Басымыздан қанша нәубет өтсе де жойылмай...

Негізі, менің түсінігімде, сана модернизациясы, инновация деген осы. Осыған Үкімет назар аударса деймін. Жақсымызды жақсылап жарналамап, бүгінгі заманға лайықтап оны қайта қолданысқа неге енгізбеске дегің келеді мұндайда. Бұл аманатқа қиянат жасамайтын қазақтың бүгінгі ұрпағының міндеті деп санаймын.

Автордың пікірі редакцияның көзқарасын білдірмейді

11769
Кілт сөздер:
қазақ халқы, ата-бабалар, қазақ тілі, қазақ
Тақырып бойынша
Әлемнің 8 еліндегі қазақтар туралы фильм түсіріледі
"Қамығып отырмыз": Түркиядағы қазақтар Нұрсұлтан Назарбаевқа хат жолдады
Бекболат Тілеухан: текті өнерге ерекше күтім мен қамқорлық керек
Ербол Оспанов

Елбасының бұрынғы бас ұшқышы "Барыс" орденімен марапатталды

73
(Жаңартылды 19:52 13.08.2020)
"Барыс" ордені Қазақстанның мемлекеттілігі мен егемендігін нығайту, бейбітшілікті қамтамасыз ету, қоғамды топтастыру және халық бірлігі ісінде сіңірген ерекше еңбегі үшін беріледі

АЛМАТЫ, 13 тамыз – Sputnik. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың алғашқы бас ұшқышы Ербол Оспанов II дәрежелі "Барыс" орденімен марапатталды.

"Қазақстан Республикасы президентінің жарлығымен "Эйр Астана" АҚ Боинг 757/767 командирі Оспанов Ербол Абылайұлы ІІ дәрежелі  "Барыс" орденімен марапатталды", - деп хабарлады азаматтық авиация комитеті.

Мемлекеттік марапатты индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі Бейбіт Атамқұлов табыс етті.

Бұған дейін Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың алғашқы бас ұшқышы болған Ербол Оспанов Sputnik Қазақстан тілшісіне Елбасының қандай жолаушы екенін және Қасым-Жомарт Тоқаевтың қалай борт-радист болғанын айтып берді.

Ербол Оспанов азаматтық авиация саласында 46 жыл жұмыс істеді. 2020 жылы зейнетке шықты. 

Ол 1955 жылы 9 маусымда Өскемен қаласында дүниеге келген. 
Еңбек жолын 1974 жылы Өскемен біріккен авиаотрядының Ан-2 ұшағының екінші пилоты қызметінен бастады.

Пилот Ербол Оспанов
© Sputnik / Тимур Батыршин
Ербол Оспанов азаматтық авиация саласында 46 жыл жұмыс істеді

Ту-154, Боинг-747, Боинг-767 әуе кемелерінде Қазақстан Республикасы Президенті экипажының шеф-пилоты, Қазақстан Республикасы президенті Іс басқармасының "Бүркіт" мемлекеттік авиакомпаниясының" ұшу қызметі жөніндегі директордың орынбасары, Боинг-757, 767 командирі, "Orient EagleAirways" АҚ шеф-пилоты, ұшу қауіпсіздігі жөніндегі инспекция бастығы лауазымдарын атқарды.

2005-2018 жылдары "Эйр Астана" АҚ вице-президенті, 2018 жылдан бастап әуе кемесінің командирі болды.

9 маусымда Оспанов 65 жасқа толды. Ол өзінің кәсіби мансабында 21 мың сағат ұшып, демалысқа шықты, бұл шамамен 2,5 жылға тең. Ол өзінің кейінгі рейсін Боинг-767 ұшағымен Лондон-Алматы бағыты бойынша жасады.

"Барыс" ордені кімге беріледі

"Барыс" ордені 1999 жылы енгізілді. Ол үш дәрежеден тұрады. Қазақстанның мемлекеттілігі мен егемендігін нығайту, бейбітшілікті қамтамасыз ету, қоғамды топтастыру және халық бірлігі ісінде сіңірген ерекше еңбегі үшін беріледі.

Сондай-ақ мемлекеттік, өндірістік, ғылыми, әлеуметтік-мәдени және қоғамдық қызметтегі ерекше еңбегі үшін беріледі.

73
Астана көрінісі

Қазақстанда карантин қалай жеңілдетіледі - комиссия отырысы өтті

1912
(Жаңартылды 19:41 13.08.2020)
Мемлекеттік комиссия 17 тамыздан бастап карантин шараларын кезең-кезеңмен алып тастау жоспарын бекітті

АЛМАТЫ, 13 тамыз – Sputnik. Мемлекеттік комиссия карантинді жеңілдетуге байланысты жұмысын қайта бастайтын қызмет түрлерінің тізімін бекітті, деп хабарлады премьер-министрдің сайты.

Жұмысына қайта кіріседі

  • сауда ойын-сауық орталығы, сауда үйлері (бутиктер), сауда желілері, жабық базарлар (аумағының 30%-нен аспауы тиіс, 1 келушіге 4 ш. м); 
  • сұлулық салондары, шаштараз, СПА орталықтары, косметологиялық қызмет көрсететін нысандар (алдын ала жазылу бойынша 1 келушіге 4 ш.м.); 
  • бассейні жоқ фитнес орталықтары (толымдылығы 50%-тен аспауы тиіс, 1 келушіге 5 ш.м.), бассейні жоқ моншалар мен сауналар (толымдылығы 50%-дан аспауы тиіс, 1 келушіге 4 ш.м.); 
  • балаларға арналған түзету кабинеттері, балалар және ересектерге білім беру орталықтары (топта 5 адамнан артық болмайды, жазылу бойынша қабылдайды); 
  • мектепке дейінгі балалар мекемелерінің кезекші топтары (15 адамнан артық болмауы керек);
  • ашық ауадағы аттракциондар (арақашықтықты сақтау, маска тағу және адамдар ағынын реттеу арқылы жұмыс істейді;
  • Сондай-ақ, 17 тамыздан бастап ашық ауада жеке және топтық жаттығулар жасауға (5 адамнан артық емес) және ұлттық құрама, клуб командалары үшін спорттық жаттығулар жасауға (30 адамнан артық емес) рұқсат етіледі.

17 тамыздан бастап қоғамдық көліктер соңғы аялдамада дезинфекция жасап, орын толуына қарай жүре бастайды. 

Тыйым салынады

  • ойын-сауық, спорттық, отбасылық, естелік, салтанатты және басқа да бұқаралық іс-шараларды өткізуге, сонымен қатар үйде өткізуге;
  • барлардың, түнгі және ойын клубтарының, караоке, фудкорттардың, кинотеатрлардың және балалар мен ересектерге арналған басқа да ойын-сауық орындарының жұмысына;
  • мәдениет нысандарының, музейлердің қызметіне, конференциялар, көрмелер, форумдар өткізуге;
  • бассейндер, қалалық және қоғамдық жағажайлар, ашық аквапарктердің жұмысына; діни нысандардың жұмысына;
  • қала маңындағы жолаушылар пойыздарының/электричкалардың қозғалысына, жұмыс пойыздарын, қалааралық автобустарды/микроавтобустарды қоспағанда, ортақ вагондарды құруға тыйым салынады.

Айта кетейік, эпидемиологиялық жағдайды одан әрі тұрақтандыру мақсатында демалыс күндері шектеу шаралары сақталады.

Қазақстанда карантин шаралары күшіне енгізілген кезеңде эпидемиологиялық ахуал тұрақтандырылып, медициналық ұйымдардың жүктемесі айтарлықтай төмендегені айтылып отыр. Вирусты жұқтырудың тәуліктік өсімі 4%-тен 0,5%-ке дейін төмендеді. Сауығып шыққан адамдар саны 76%-ке жетті.

1912
Кілт сөздер:
карантин, Қазақстан
Тақырып бойынша
ДДҰ карантин режиміне қатысты мәлімдеме жасады
Министр карантин қандай жағдайда ұзартылатынын айтты
Нұр-Сұлтанда қатаң карантин ұзартыла ма – әкім жауап берді
Қазақстанда карантин кезінде қандай мәселе ушыға түскені айтылды
Нұр-Сұлтанда мейрамханалар карантин кезінде жұмыс істеген
АҚШ-тың F-16 әскери ұшағы Ирактың Балада әскери базасында, архивтегі сурет

Иракта болған соғыстың әлемге қандай әсері тиді

0
Автор "Соғысты бастау. Буш әкімшілігі Американы Иракқа қалай итермеледі" кітабын жаза бастағанға дейін Буштың отбасымен достық қарым-қатынаста болған

АҚШ-тың қазіргі ұлттық апатына Ирактағы сәтсіз (немесе арандатқан) оқиғалар себеп болған: дәл қазір бұл айқын сериялар сияқты. Жақында Америкада жарық көрген кітапта 2003 жылдың наурызында Иракқа басқыншылық әрекетті бастау туралы шешімді кім және қалай қабылдағанын егжей-тегжейлі талданған.

Бұл кітап осынысымен ғана жақсы емес. Сонымен қатар бұл жерде сол кездегі басқарушы топ – Джордж Буш пен оның өзге де серіктестерінің бірегейсіздігі ғана емес деген тақырыпта арандату пікірталасын тудырды. "Ал бірегейсіздік қайдан пайда болады?" дегенге нақты себептер де бар.

Әңгіме ауаны Роберт Дрейпердің "Соғысты бастау. Буш әкімшілігі Американы Иракқа қалай итермеледі" (To Start a War, by Robert Draper) деп аталатын жұмысы туралы өрбімек. Автор осы кітапты жаза бастағанға дейін Буштың отбасымен достық қарым-қатынаста болған. Ол бұл кітапты жаза бастағанда, экс-президент онымен сөйлесуден бірден бас тартқан. Ал сол кездегі оның серіктестері бас тартпаған. Дрейпер шенеуніктерден алынып, сол уақыттарда жарияланған жүздеген сұхбаттарды жинақтады. Өйткені, бұл материалдар әрдайым оқуға жарамағанмен, өте пайдалы еді.

Ендеше, бұл мәселенің астарына америкалық азамат ретінде емес, адами көзқараспен үңілу керек. Ирактағы соғыс Америка мен әлемге не әкелді?

90-жылдардағы жағдай осы әлемді басқаратын жалғыз ғана держава бар деген елес кезді. Себебі, сол кездегі держава әлсіз қарсыласпен соғыста айқын жеңіске жете алатындығын әлемге көрсетті (өткен ғасырдың 60-70 жылдарындағы үндіқытайдағыдай емес). Бірақ мұндай жеңіс жеңімпазды жойып жібереді.

Мұндай жағдайда жақын одақтастар (Германия мен Франция), сондай-ақ мейірімді серіктестердің (Ресей) өзіндік көзқарасы болуы тиіс және қажет жағдайда Американы елемесе, ол орынды еді.

Америка өзінің барлық қаржылық және басқа да күштерімен бір елді (яғни Иракты) басып алу арқылы оны бақытқа кенелтіп, гүлдендіре алмады. Бұл әлемдегі ондаған мемлекетті дұрыс ой мен іс-әрекетке әкелуде АҚШ-тың (батыстың да) саяси және құндылықтар жүйесі экспортқа жарамсыз дегенді білдіреді. Яғни, бұл жерде Америкасыз өтіп қана қоймай, қажет болса айналып өту деген сөз.

Егер Ирак авантюрасы болмағанда – қазіргі қаржылық қиындықты айтпағанда, америкалық қоғамның, бүкіл басқару жүйесінің бүгінгідей бүлінуі мен идеологиялық күйреуі болмас па еді? Қалай болғанда да, Ирак мұнда айтарлықтай өзіндік үлесін қосты.

Дрейпердің кітабы бізге ең алдымен америкалық барлаудың деградациясына қатысты кездейсоқ сюжетті көрсетеді. 90-шы жылдардың соңында ЦРУ-дің бірнеше бөлікке бөлінуіне байланысты Билл Клинтон әкімшілігімен арада  проблемалар туындағаны белгілі болды. Бірақ содан кейін 2001 жылдың 11 қыркүйегінде террористік шабуыл болып және сол кездегі ведомство басшысы Джордж Тенет ықпалды жандандыруға үміттенді.

Айтпақшы, ЦРУ-дің 90-жылдардағы сәтсіздіктерінің өзіндік және әртүрлі себептері болды. Бірақ содан кейін күлкілі жағдай орын алды. Атап айтқанда, Таяу Шығыста (бүкіл Ирак тарихының нәтижелері бойынша белгілі болған) ақылды әрі қабілетті мамандардың жетіспеушілігі туындады. Содан кейін Тенеттен болмағанды болдыру талап етілді. Яғни, Ирак жетекшісі Саддам Хусейн 11 қыркүйектегі террорлық шабуылды ұйымдастырған "Аль-Каидамен"* құпия одақтас болғанын және АҚШ-қа қарсы жаппай қырып-жою қаруын дайындап жатқандығын дәлелдеуі керек.

Ал мұндай жағдайда нашар барлау қызметі өзін қалай ұстайды? Жалған деректер жасап, оған сенуді сұрайды. Айтпақшы, "Америкалық сайлауға Ресей араласты" деген ашық айыптауға негізделген жалған деректерді 2003 жылдармен салыстырып қарағанда жағдай әлі де өзгерген жоқ. Жалпылама түрде алғанда ақылды барлау қызметі мемлекет үшін көп ақша үнемдеп, ал ақымақ үлкен проблемалар туғызады.

Бірақ бір ведомствоның сәтсіздікке ұшырауы – мұның өзі ерекшелік. Егер Джордж Буш жеке өзі мен негізгі лауазымдарға тағайындаған адамдар ЦРУ-дан мұндай жалған ақпаратты талап етпегенде, Ирак апаты болмайтын еді. Осылайша, Теннет өзінің кеңсесін Саддамды АҚШ-қа қауіп төндіруші идеясын "халыққа сататын" агенттікке айналдырды. Бірақ оны сол дәуірдің барлық басты кейіпкерлері – қорғаныс министрінің орынбасары Пол Вулфовиц пен оның бастығы Дональд Рамсфелд, вице-президент Дик Чейни және ең алдымен президенттің өзі мәжбүрледі.

Мұны неліктен жасады? Өйткені, олар Американың кедергісіз басшылығы ретінде бүкіл әлемдегі жаһанданудың идеологтары болды. Олар сол бұрынғы лауазымдарында, 90-жылдардың соңында Конгрестің "Иракты азат ету актісін" қабылдауға қол жеткізді. Өздері комиссия құрып, іс жүзінде Ирактан келетін "қауіпті" ЦРУ байқамады деп айыптады (сонымен бірге Иран мен Солтүстік Корея да бар). Ал лаңкес террористер Нью-Йоркке соққы жасаған кезде ел басқарылмайтындай күйге душар болды.

Ал енді Бушқа келер болсақ, кітапта Саддам жай құбыжық еместігі және оны билікте қалдыру мүмкін емес екендігі айтылған.

Дрейпердің сөзіне қарағанда, әкімшілікте Иракта соғыс бастау туралы бір де бір пікірталас болмаған. Әңгіме, тек қана қашан және қалай болатыны туралы өрбіген.

Демек, идеялар алдын-ала іске асқан кезеңде, фактілер де оған сәйкес келуі керек. Олай болмаған жағдайда мемлекеттегі билеуші ​​таптың надандығы мен тозуы орын алады. Президенттер мен премьер-министрлерді немесе патшаларды қандай-да бір жолмен өзгерту мүмкін-ау, ал жалпы ұлтты ауыстыру қиын.

* – Қазақстан мен Ресейде тыйым салынған террористік ұйым.

0
Кілт сөздер:
соғыс, Джордж Буш, АҚШ