Сөздік, архивтегі сурет

Латын әліпбиіне көшу тағы 10 жылға созыла ма - министрліктің жауабы

2401
Орталық мемлекеттік органдар 2024-2025 жылдардан бастап іс қағаздарын латын әліпбиінде жүргізетін болады

НҰР-СҰЛТАН, 16 шілде — Sputnik. Қазақстанда латын графикасына ауысу 2020-2035 жылдарға созылады деген мәліметті мәдениет және спорт министрлігі жоққа шығарды.

Бұған дейін "Известия" басылымы жариялаған жаңалыққа сәйкес, Қазақстан үкіметі "латын әліпбиіне көшуді тағы он жылға созу" мәселесін қарастырып жатыр-мыс.

"Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті – Елбасының "Қазақ тілі әліпбиін кириллицадан латын графикасына көшіру туралы" жарлығына сәйкес Қазақстан үкіметі әліпбиді 2025 жылға дейін кезең-кезеңімен ауыстыру үшін шаралар жоспарын бекітті", - деп мәдениет және спорт министрлігінің тіл саясаты комитетінің төрағасы Ғалымжан Мелдешов Sputnik Қазақстан тілшісіне түсіндірді.

Латын әліпбиіне көшу шараларының жоспары үш кезеңнен тұрады. 2018-2020 жылдары нормативтік құқықтық актілерді жетілдіру, жаңа әліпбидің жазу ережелерін құрастыру және мәтіндерді латын графикасына көшіріп жазатын IТ қосымашалар жасап шығару көзделген.

Тағы оқыңыз: Тоқаев латын әліпбиіне қатысты ұстанымын ашық білдірді

"Келесі кезең 2021-2023 жылдарға жоспарланған. Осы аралықта мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдар қабылдаған нормативтік құқықтық актілер латын графикасына көшіріледі, төлқұжат, жеке куәлік және басқа құжаттар айырбасталады", - деп атап өтті Мелдешов.

2024-2025 жылдары мемлекеттік органдар мен жергілікті атқарушы органдар іс қағаздарын латын әліпбиінде жүргізе бастайды. Мемлекеттік БАҚ пен білім беру мекемелері де латын графикасына ауысады.

"Қазір 2020-2025 жылдарға тілдерді дамыту және қолдану туралы мемлекеттік бағдарламалар әзірленіп жатыр. Негізгі мақсат – латын графикасы негізінде қазақ әліпбиін жаңғырту", - деді Мелдешов.

Тағы оқыңыз: Латын әліпбиіндегі қазақша пернетақта қандай болады?

Айта кетсек, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың тапсырмасы бойынша Қазақстан 2025 жылға дейін латын әліпбиіне көшуі тиіс. Бұдан бұрын Қасым-Жомарт Тоқаев әліпбидегі кемшіліктер  жайлы қоғамның пікірі ескерілетінін айтты.

2401
Кілт сөздер:
латын графикасы, Латын әліпбиі
Тақырып:
Латын әліпбиіне көшу (46)
Тақырып бойынша
Мәдениет министрі бірқатар терминнің қазақша аудармасы қайта қаралғанын айтты
"Табиғи әрі дұрыс процесс" Ресей елшісі қазақ тілі туралы ойын айтты
Өскеменнің атауын өзгерту ұсынылды – облыс әкімі шұғыл брифинг өткізді
Ғалым: парламентте ілініп тұрған латынша "Мәңгілік ел" сөзінде 5 қате бар - фото
"6 секунд ішінде": Астанада латын қарпіне көшуге арналған ІТ-жобалар таныстырылды
Ешім Саваш пен әкесі Махмұт Саваш

"Қазақша сөйлемеймін": Францияда мэрдің орынбасары болған қазақ қызы сұхбат берді

15
(Жаңартылды 17:51 02.07.2020)
Таяуда қазақстандық БАҚ беттерінде қазақ қызының Францияда қала басшысының орынбасары қызметіне сайланғаны жайлы ақпарат тарады. Sputnik Қазақстан тілшісі 29 жастағы Ешім Савашпен байланысқа шығып, бойжеткеннің жаңа қызметі, Франциядағы өмірі жайлы сұрады

АЛМАТЫ, 2 шілде – Sputnik. Ешім Саваш (Yeşim Savaş) – 19 ғасырда Алтай өңірінде тұрған Қытайдағы ұлт-азаттық көтерілістің басшысы болған Зуқа батырдың ұрпағы. Ол 1991 жылы Парижде дүниеге келген. Алайда кейін әкесі Махмұт Саваштың жұмыс бабы бойынша отбасы Францияның солтүстігіндегі Крей қаласына қоныс аударады. Ешім осы жерде өсіп, 28 маусымда қала мэрінің орынбасары болып сайланды.

Пандемия кезіндегі сайлау

Ешім Саваш 2012 жылдан бастап қоғамдық жұмыстарға белсенді араласа бастайды. Ол осы жылы халықаралық деңгейде өткен жастардың кездесуіне қатысқан. Біраз уақыт өткен соң Крей қаласы жастарының кеңесіне мүше болып қабылданады. Айтуынша кеңес құрамына өту үшін де сайлау өтеді. Крей жастар кеңесі қала бойынша түрлі жобаны жүзеге асыру үшін 15-21 жас аралығындағы жастарға арнап форумдар өткізеді.

Ешім Саваш 2012 жылдан бастап қоғамдық жұмыстарға белсенді араласа бастайды
© Photo : Ешім Саваштың жеке архивінен
Ешім Саваш 2012 жылдан бастап қоғамдық жұмыстарға белсенді араласа бастайды

"Біздің кеңес жол қозғалысы кезіндегі қауіпсіздік, денсаулық сақтау және аурудың алдын алу секілді жастарға арналған түрлі іс-шара өткізді", - дейді ол.

2014 жылы Ешім Крей жастар кеңесінің ішінен халықаралық қатынастар кеңесінің мүшесі болды, ал 2020 жылы қала мэрінің орынбасары болып сайланды.

"2014 жылы сайлауда жастар кеңесі кандидаттар арасында жеңіп шықты. Ал мен 2014-2020 жылдар арасында халықаралық қатынасқа жауапты болып сайландым. Сол алты жылды артта тастап, 2020 жылы кезекті сайлау өтті. Ол да оңай өткен жоқ, тіпті ұзақ уақытқа созылды. Себебі сайлаудың бірінші кезеңі коронавирустың өршіп тұрған кезі 15 наурызға тура келді. Бірінші кезеңнен кейін біз бірден оқшаулануға кетіп қалдық", - дейді Саваш.

Осылайша, Ешім Саваш мүше кеңес екінші кезеңде 51%-тен астам дауыс жинап, қалалық кеңесте мәжіліс өткізу мүмкіндігіне қайтадан ие болды.

"28 маусымда бізде қайтадан сайлау болып, жеңіп шықтық. Мұның бәрі Крей қаласының тұрғындары мен олардың сенімінің арқасында. Мен мэрдің орынбасары болдым, енді қала мәдениетіне ерекше көңіл бөлемін деп ойлаймын. Неге Қазақстан қалалары немесе қауымдастықтарымен бірігіп жобалар жасамасқа?!", - деген ойын айтты ол.

Францияда сайлау әр алты жыл сайын өтіп тұрады, тұрғындар кандидаттарға дауыс береді. Қалалық кеңесте кандидаттар арасынан таңдап алынғандар қала мэрі мен орынбасарларына дауыс береді.

Ұстаз әрі мэрдің орынбасары

Ешім университет қабырғасында аймақтық мекемені басқару саласында бакалавр дәрежесін алған. Ал магистратураны білім беру саласы бойынша бітірген. Ол 2017 жылдан бері мектепте мұғалім болып жұмыс істейді.

Ешім Саваш ұстаздық қызметін жалғастыра бермек
© Photo : Ешім Саваштың жеке архивінен
Ешім Саваш ұстаздық қызметін жалғастыра бермек

"Францияда сайлауға түсетіндер басқа жерде де жұмыс істей береді. Соған қарамастан қызметке сайлана алады. Сондай мүмкіндік бар болғандықтан, мектептегі жұмысымды, ұстаздық қызметімді жалғастыра беремін. Мэрдің орынбасары қызметін де атқарамын. Яғни, екі жерде жұмыс істеймін", - дейді Ешім Саваш.

3 шілдеде Францияның Крей қаласында алғашқы ашық қалалық кеңес өтеді. Сол күні қала мэрі ресми түрде сайланады. Оның орынбасарларына да арнайы мойынорағыш (deputy-mayorscarf) тағылады. Содан бастап ресми түрде қызметіне кіріседі.

Ата-баба тарихын білгісі келеді

"Ата-әжем Алтайда тұрып, менің арғы атам Зуқа батыр қаза тапқан соң 1940-1945 жылдары Пәкістан мен Түркияға көшіп кеткен. Сол кезеңде ел ішінде бас көтеріп, көпшілікке көмек қолын созған Зуқа батырдың шөбересімін. Ол мен үшін үлкен тұлға. Ата-анам біздің арғы атамыздың ілім сүйген, оқыған кісі болғанын жиі айтып отырады. Мен өз атаммен мақтанамын", - дейді Ешім бабасы жайлы.

Ешім Саваш Крей қаласы мэрінің орынбасары болып сайланды
© Photo : Ешім Саваштың жеке архивінен
Ешім Саваш Крей қаласы мэрінің орынбасары болып сайланды

Сонымен қатар қойнауы тарихқа толы Алтай өлкесінде болып, ата-бабасының басынан өткен оқиғалармен танысқысы келетінін айтты. Түпкі тегі қазақ бойжеткен Қазақстанға келгісі келеді. Атамекенге бару мен үшін үлкен мәртебе болар еді, дейді ол.

"Қазақ тілінде сөйлей алмаймын, алайда кей сөзді түсінемін. Себебі менің ата-әжем қазақша сөйлейді, олардың әңгімесіне бірден араласып кете алмасам да, әңгіменің не жайлы екенін шама-шарқым жеткенше түсініп отырамын. Мен қандай да бір тілді тез меңгеріп аламын, егер қазақ тілін үйрену үшін сабақ алар болсам, үйреніп алатыныма сенімдімін", - дейді бойжеткен.

"Қиындықтарға төтеп бердік"

Крей – Францияның солтүстігіндегі қала. 2017 жылдағы мәлімет бойынша, ол жерде 36 мыңға жуық адам тұрады.

"Сайлау коронавирустың қызып тұрған шағымен тұспа-тұс келді. Біз бір жыл бойы үгіт-насихат жұмыстарын жүргіздік. Бұл тым ұзақ уақыт болып көрінгенімен, барлығы жоспарланғандай, дайындықпен өтті. Осы уақыт арасында топ болып жұмыс істеп, бір-бірімізге қолдау көрсетуге үйрендік", - дейді Саваш.

Бұл пандемия кезінде де сынақтан бірігіп өтіп, қиындықтарды жеңу үшін жақсы мүмкіндік болды, деп толықтырды ол.

 

Францияда қала мәрінің орынбасары болған қазақ қызы Ешім Саваш
© Photo : Ешім Саваштың жеке архивінен
Францияда қала мәрінің орынбасары болған қазақ қызы Ешім Саваш

 

Франция үкіметі коронавирус кезінде медицина қызметкерлері мен мұғалімдерге 1000 еуро көлемінде сыйақы берген. Жұмысқа баруға мүмкіндігі жоқ адамдарға да ақшалай көмек көрсеткен.

"Крей қаласының әкімі де жағдайды бақылауда ұстап, пандемияға байланысты туған қиындықтарды уақытында шешіп отырды. Жастар да өз ассоциациясы арқылы қарт кісілерге азық-түлік жеткізіп көмектесті. Муниципалитет көмекке мұқтаж жандарға маска мен азық-түлік таратты. Біз қиындықтарға төтеп бере алдық, оған халық та қуанды", - дейді ол.

Крейде қазақтар тұра ма?

Бойжеткеннің айтуынша, Саваш отбасы Францияның Крей қаласында тұратын жалғыз отбасы. Оның 27 жастағы Ясин есімді інісі мен 23 жастағы Дильяра деген сіңілісі бар.

"Крей қаласында жалғыз ғана қазақ отбасы тұрады. Ол – біз. Қазақтар мен қазақ қауымының мүшелері Париж бен оның маңында тұрады. Ал Крей қаласын әкем жұмыс бабымен таңдаған", - дейді Саваш.

Ал Ешімнің әкесі Махмұт Саваш Франциядағы қазақтар қауымдастығының төрағасы болып қызмет етеді.

15
Кілт сөздер:
сұхбат, қазақ қызы
Тақырып бойынша
"Бұл адамзат үшін бір белгі": Қазақ қызы Түркияда не болып жатқанын айтып берді
"Менің кінәм емес...": Қытайдағы туыстарына барған қазақ қызы қиындыққа тап болды
Сталиннен қаймықпаған қазақ қызы жайлы шындық ашылды
Қазақ қызы АҚШ пен Гонконг университеттерінің 11 грантын жеңіп алды
Апалы-сіңлілі қазақ қызы күтпеген жерден желіде танымал болды – видео
Қазақ қызы туралы дау тудырған кітап авторы тағы бір мәселені көтерді
Дәріхана, кезек

Дәрі-дәрмекті қымбатқа сатқандар жазаланады 

10
Министр вирусқа қарсы терапия аурудың орташа ауыр және ауыр түрінде ғана қажет болатынын атап өтті

НҰР-СҰЛТАН, 2 шілде – Sputnik. Дәрі-дәрмекті шекті бағасынан қымбатқа сататын дәріханалардың лицензиясы тоқтатылуы мүмкін. Бұл туралы денсаулық сақтау министрі Алексей Цой мәлімдеді, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан тілшісі. 

"Дәрі-дәрмекті шекті бағасынан қымбатқа сатқаны үшін айыппұл түрінде әкімшілік жауапкершілік қарастырылған. Ал екінші рет заңды бұзғандардың лицензиясы тоқтатылады", - деді Цой баспасөз мәслихатында. 

Бұдан бөлек, ол дәрі-дәрмекті рецептісіз сатқаны үшін де жауапкершілік барын атап өтті. 

"Қазақстанда лицензиясыз, интернет арқылы дәрі сату фактілері анықталды. Мұндай жағдайларға заңмен тыйым салынуы керек", - деді министр. 

Цой 2 маусымдағы жағдай бойынша өңірлік ауруханалар 28 мың пациент үшін вирусқа қарсы препараттармен қамтамасыз етілгенін айтты. Сонымен қатар, тағы 28 мың науқас үшін қосымша дәрілік препараттар сатып алу процедурасы жүріп жатыр. Дәрі-дәрмек 15 шілдеге дейін жеткізілуі тиіс. Соның арқасында дәрілермен қамтамасыз етілетін пациенттер саны 58 864 адамға жетеді. 

Министр вирусқа қарсы терапия аурудың орташа ауыр және ауыр түрінде ғана қажет екенін атап өтті. 

Тағы оқыңыз: "Хабар беруді өтінеміз": вице-премьер  қазақстандықтарға үндеу жасады

Қазақстанда 5 шілдеден жаңа карантин басталады. Ел ішінде әуе және теміржол қатынасы сақталады, бірақ бірқатар шектеу көзделген. Өңірлер арасында қалааралық автобустар уақытша тоқтатылады. 

Бұдан бөлек, қоғамдық көліктің жұмыс уақыты шектеледі. Сауда орталықтары мен базарлар, дәмханалар, қызмет көрсету орындары, басқа да нысандар жабылады. Қызметкерлердің басым бөлігі қашықтан жұмыс істейді. 

Шектеу шаралары әзірге екі аптаға енгізіліп отыр, одан кейін карантин ұзартылуы немесе қатаңдатылуы мүмкін.

 

10
Кілт сөздер:
коронавирус, дәрі-дәрмек
Тақырып:
Коронавирус эпидемиясы
Тақырып бойынша
Пневмония коронавирустан басым түсті – қайтыс болғандардың саны екі есе көп
Блок бекеттер қайта қойыла ма – үкімет жауап берді 
Карантин режимін бұзғандар жауапқа тартылады – Тоғжанов
Қазақстанда карантин қандай жағдайда қатаңдатылады
"Ұшақпен белгісіз зат шашады": министр желіде тараған ақпаратқа жауап берді