Темірді қызуында соққан сәт

"Бес мың кітап оқыдым": қырық жылдан бері қару-жарақ жасаған ұста кәсібінің құпиясын ашты

1423
(Жаңартылды 15:08 11.09.2020)
Ұстаның айтуынша, қару-жарақ, саз аспаптарын, тұрмыстық бұйымды жасайтын адамды қазақ "дархан ұста" деп атайды

АЛМАТЫ, 10 қыркүйек – Sputnik. Алматыда ағайынды темір ұсталары Құлменовтер 40 жылдан бері қару-жарақ, тұрмыстық заттар мен саз аспаптарын жасайды. Алматы облысы Кеген ауданында туған Жетенұлы Тұрсынжан мен Махмұт және Айтберген көшпелі түркілер мен қазақ бабаларының әскери жорықтарда қолданған қару-жарақ, сауыт-сайман үлгілерін қалпына келтірумен айналысады. Олар жасаған заттар Қазақстанның барлық облысындағы мұражайға қойылған. Ұсталар сақетер, айбалта, қылыш, дулыға, қалқан секілді қару-жарақ жасайды.

Sputnik Қазақстан тілшісі шеберлердің ұстаханасына барып, қару-жарақтың қалай жасалатынын біліп қайтты.

Ұста Махмұт Құлменов екі бауырының сырқаттанып қалуына байланысты қазір ұстаханада жалғыз өзі жұмыс істеп жатыр. Айтуынша, ұстаханаға айналған үйді әкесі 1977 жылы үш ұлының қолөнерге деген икемін байқап Алматыдан сатып әперген. Содан бері ағайындылар бірге жұмыс істеп келеді.

Темір ұстасы Махмұт Құлменов
© Sputnik / Тимур Батыршин
Ұста Махмұт Құлменов

Ұстаның айтуынша, қару-жарақ, саз аспаптарын, тұрмыстық бұйымды жасайтын адамды қазақ "дархан ұста" деп атайды. Қолынан өнер тамған үш ағайынды да барлық өнерді қатар жүріп меңгерген.

"Бала күнімізде ата-анамыз ұлттық тәрбиені, дәстүр-салтты бойымызға сіңірді. Бүгінгі істеп жатқан жұмысымыз – сол тәрбиенің жемісі. Жас күнімізден бастап батырлар жырын оқығанымыздың да әсері бар деп санаймын. Ол кезде теледидар болған жоқ, радио қосулы тұратын. Сол себепті үлкен кісілер айтқан жырды тыңдап, жатқа айтатынмын. Соның бәрі осы өнерге келуімізге себеп болды", - дейді ұста.

Табиғаты көркем Кеген ауданында туып-өскен ағайындылар мектепте жүргенде қолөнер бұйымдарын жасап, сурет салған. Мектеп көрмесіне де ағайынды үш жігіттің жұмыстары қойылған.

"Қазақтың кең байтақ жерін қалай қорғап қалуға болады деген ойдан қару жасаумен айналыса бастадық. Кезінде батырлар қандай қару ұстағаны көпшілікке белгілі. Соны таныту, көрсету, насихаттау үшін осы салаға бет бұрдық. Қазақ бес қаруды жақсы біледі. Сонымен қатар жылдар бойы Қазақстан бойынша зерттеу жүргізген кезде жекелеген адамдардың басқа да қару жасағанын білдік. Көп адам біле бермейтін қарудың тағы 30-40 түрі бар екен. Соның атауының бәрін зерттеп, халықтың рухани-мәдени біліміне үлес қостық", - дейді Махмұт Құлменов.

Бес мың кітап оқыған

Махмұт Құлменов жылдар бойы тарихты, тарихи кітаптарды оқып қана ұста болуға болатынын айтты. Өзінің жеке кітапханасында 5 мың кітап бар және соның барлығын оқып шыққан. Оның ішінде Түрік қағанаты туралы Қытай деректері, Үйсін мен Ғұн жылнамасы, Мұхамед Хайдар Дулатидің "Тарих-и-Рашиди" еңбегі бар.

"Бұл кітаптарды оқымай, тарихты білмей бұл дүниеге қол жеткізу мүмкін емес. Осы кітаптарды әлі күнге дейін оқып, зерттеп отырамын", - деді ұста.

Дулыға мен қалқан
© Sputnik / Тимур Батыршин
Салмағы төрт-бес келі дулыға

Алайда, ол халықтың өнерді бағалауда талғамы төмен екенін айтты, телеарналар да ұсталарды дәріптеп жатқан жоқ. Әңгіме барысында ұста өнерді тану үшін жаңа арна ашуды ұсынады.

Қару-жараққа кім қызығады?

"Қазір тапсырыстың басым бөлігі жеке адамдардан түседі. Себебі, осындай құнды әрі сирек кездесетін қарудан коллекция жинайтындар қызығушылық танытады. Одан бөлек мұражайлардан тапсырыс түседі. Мұражайға ақша бөлінсе, халықтың тұрмысы жақсы болса, біздің де жұмысымыз жүреді", - дейді Құлменов.

Ұста қолынан шыққан қарулардың арасында Бөгенбай батырдың айбалтасының көшірмесі де бар. Айтуынша, батырдың ұрпағы – егде жастағы ақсақал ұсталарға арнайы келіп, түпнұсқасын көрсеткен.

Бөгенбай батырдың айбалтасының көшірмесі
© Sputnik / Тимур Батыршин
Бөгенбай батыр айбалтасының көшірмесі

Сондай-ақ, қазақтың сауыт-сайманына шетелдіктер де қызығады. Осыдан бірнеше жыл бұрын бір дулығаны америкалықтар 8 мың долларға сатып алған. Ұста қазір оның құны қымбаттағанын айтты.

"Бағаны сұранысқа қарай қоямыз. Жастар, коллекция жинаушылар көбіне айбалта мен қылыш жасауға тапысырыс береді. Тұрмыстық бұйымдар жасаушылар қазір көп, сол себепті қару жасау бойынша бізге келеді. Себебі, қазір қару жасайтындар жоқтың-қасы", - дейді ол.

Шәкірт тәрбиелегісі келеді

Ұстаның айтуынша, ағайындылардың 25 жылдан бері қолдау таппай келе жатқан ісі бар. Ұста осы уақыт ішінде көшпенділердің қару жасайтын палатасын ашуға болар еді дейді. Тіпті, облыс әкімдіктеріне арнайы хат жазып, осы өнерді меңгергісі келетін екі жас азаматтан тұрақты түрде жіберіп отыруды сұраған. Оларды шәкірт ретінде тәрбиелеп, әр облыста бір-екі шәкіртінің ізін жалғап, осы істі әрі қарай алып кеткенін қалайды. Алайда, ешбір әкімдік ұстаның бұл сұрауына жауап бермеген.

Сүгір сауыт
© Sputnik / Тимур Батыршин
Сүгір – жорыққа шыққанда әскерді бастап шығатын адамның киімі. Әскерді бастаған адам да, оның астындағы аты да осы болат темірді асынып, жауға қарсы шабады. Садақ – ең қауіпті қару, ал бұл сүгір оқ өткізбейді.

Сонымен қатар ағайындылар халық арасында ел ілтипатына бөленген азаматтарға "Алмас қылыш" сыйлығын берумен айналысады.

"Халқына, ұлтына қызмет жасаған мықты азаматтарға "Алмас қылыш" сыйлығы беріледі. Бұл – жігер мен қуат беретін сыйлық, оған біздің маңдай теріміз сіңіп қалады. Сыйлық ретінде айбалта мен күрзіні береміз. Кезінде Олжас Сүлейменов, Сәтімжан Сәнбаев, Мұрат Әуезовке, Роллан Сейсенбаевқа, Герольд Бельгер ағаға да сыйладық", - дейді ол.

Айтуынша, үш ағайындының бірі зергелікке бейім болса, енді бірі қолөнерге басымдық береді. Алайда, үшеуі бірігіп, ізденістің барлығы бір жерге тоғысқаннан кейін қару жасау ісін дөңгелетіп отыр.

"Қазір екі бауырым денсаулығына байланысты жұмысқа шығып жүрген жоқ. Ұлым осы іспен айналысып, қолғабыс болып келеді. Шәкірт ұстауға қазір өзіміздің шамамыз келмейді. Оған жағдай жасап беру керек. Әкімдіктер шәкірт жіберсе, екі жылда нағыз маманды шығаруға болады. Өнер адамдары, халық қолдағанымен, үкімет тарапынан көмек жоқ", - дейді ол.

50 жыл бұрын жасалған бұйым

Әңгіме барысында ұста өзіне ең ыстық қолөнер бұйымын көрсетті. Айтуынша, 1971 жылы 9-сынып оқып жүргенінде ағаштан ойып жасаған дүниені елу жылға жуық уақыттан бері сақтап келеді.

"Мұның бір жағында жолбарыс, екінші жағында адам тұр. Ол адамға қарама-қарсы орналасқан, сол арқылы адамның өміріндегі жақсылық пен жамандық бірге жүретінін айтқым келді. Ал жоғарыда арқар тұр. Адам сол аңды аулауға шыққанда жолбарысқа кезіккен деген қиялдан туған. Ал оның төмен жағында үкі бар, ол күзетшінің қызметін атқарады", - дейді ол.

Махмұт Құлменовтің 50 жыл бұрын жасаған бұйымы
© Sputnik / Тимур Батыршин
Махмұт Құлменовтің 1971 жылы жасаған бұйымы

Сондай-ақ, ұста темірді балқытып, қарудың қалай жасалатынын көрсетті. Ең алдымен көрікті пайдаланып от жағады, жанған отқа темірді салады. Шоқта тұрып қызған темірді төске қойып, керек қалыпқа сай соғады. Осылай бірнеше рет қайталайды.

Шоқтан шыққан металды суға, майға, зәрге батыруға болады. Суға тұз қосатын ұсталар да болады. Бұл қарудың мықты болуы үшін жасалады. Алайда, көлікке арналған май немесе малдың майына салынған қару мықты болып шығады.

Ұсталардың қолынан шыққан бұйым
© Sputnik / Тимур Батыршин
Ұсталардың қолынан шыққан қарулар 1993 жылы "Батыр Баян" фильмінде қолданылған.

Қару жасаған кезде қара темір, көк темір, болат темір, қара ала жүз деген металл қолдануға болады. Түсті металлдан қорғасын, мыс, жез пайдаланылады. Құрыш пен алмаз өте бағалы саналады.

Махмұт Құлменов көрігіне от жағып тұр
© Sputnik / Тимур Батыршин
Махмұт Құлменов қару жасау үшін үрлеуші құрал көрікке от жақты.
1423
Кілт сөздер:
өнер, Алматы облысы, қару-жарақ, шебер
Тақырып бойынша
"Шопыр" болған Әубәкіров: қазақтың тұңғыш ғарышкері туралы не білеміз - фото
Назарбаевқа - қылыш, Қарақатқа - әшекей: танымал зергер бұйымдарының құны туралы айтты
Әзербайжан азаматы қанатты пырақтан кем түспейтін спорттық көлік құрастырды
"Таяқ жедім, аш болдым, бірақ ешкімге айтпадым": Сәкен Майғазиевтен 10 кеңес  
Тоқтар Серіков: Кедеймін, жағдайым нашар деп жыламаған едім
Nur Otan партиясының ғимараты

Nur Otan праймериз қарсаңында өрескел тәртіп бұзушылықтарды анықтады

47
Ондаған партия мүшесі бір телефон нөмірімен тіркелгені белгілі болды. Ал басқа азаматтар белгіленген мерзімнен кейін партия қатарына кіруге тырысқан

НҰР-СҰЛТАН, 25 қыркүйек – Sputnik. "Nur Otan" партиясының орталық аппараты Нұр-Сұлтан қаласында жаңа мүшелерді қабылдау кезінде тәртіп бұзушылықтар болғанын анықтады. Бұл туралы партиялық бақылау комитетінің отырысы барысында белгілі болды, деп хабарлады ұйымның баспасөз қызметі.

"Nur Otan" орталық аппараты партияның жаңадан қабылданған мүшелері мен "Праймериз" ақпараттық жүйесінде тіркеуден өткендерге талдау жүргізеді.

Оқи отырыңыз: Nur Otan партиясына адам қабылдау тоқтатылды – Байбек себебін түсіндірді 

Осылайша, кезекті тексеру барысында елордада "Азия Орталық Снаб" ЖШС бастауыш партия ұйымы қабылдаған 2466 жаңа партия мүшесінің есептік мәліметтері расталмады. 11 қыркүйектен 4 қазанға дейін партияға қабылдау тоқтатылғанына қарамастан, 12-17 қыркүйек аралығында азаматтар партия қатарына қабылданған.

Партиялық бақылау комитетінің төрағасы Павел Казанцевтің пікірінше, бұл – өрескел тәртіп бұзушылық. Партияға кейбір "қажетті" кандидаттарға дауыс беруді ұйымдастыру үшін өздерінің бір сәттік мәселелерін шешетіндер, жай ғана қара көбейтетіндер қажет емес.

"Сондықтан дауыс беру кезінде бұрмалауды болдырмау үшін праймериз кезеңінде партияға қабылдау тоқтатылды. Осы фактілерді ескере отырып, партияның астаналық филиалы "Азия Орталық Снаб" ЖШС БПҰ-дағы барлық партия мүшелерінің деректерін салыстырып, тексеруі тиіс", – деп мәлімдеді Казанцев.

Баспасөз қызметінің мәліметінше, партиялық бақылау комитетінің тексерісі барысында партия мүшелерін бір телефон нөмірімен тіркеу деректері анықталды.

Мысалы, Ақмола облысының Бурабай ауданында "Білім Бурабай" және "Бірлік Бурабай" БПҰ-да партияның 105 мүшесінің бір телефон нөмірі бар. Ал Қарағанды облысының Балқаш қаласында "Ардагер", "Гүлдер", "Балқаш станциясы" және "Шипагер" БПҰ-да бір телефон нөмірінің иелері 279 адам болды.

Отырыс қорытындысы бойынша аймақтық және аумақтық партиялық бақылау комиссияларына барлық айқындалған фактіні анықтап, кінәлілерді жазалау тапсырылды.

Еске сала кетейік, бұған дейін партия төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек праймеризде онлайн дауыс берудің ашықтығын қамтамасыз ету үшін арнайы растау (верификация) жүйесі (интернет-банкинг үлгісі бойынша жеке тұлғаны анықтау) қолданылатынын айтқан болатын.

Партияның баспасөз қызметі барлық тәртіп бұзушылық деректері бойынша 8 (800) 080 4441 "жедел желіге" (қоңырау шалу тегін) немесе komek@nurotan.kz электронды поштасына  хабарласуға болатынын атап өтті.

47
Тақырып бойынша
Nur Otan праймеризі: Байбек қауіпсіздік шаралары туралы хабарлады
Бауыржан Байбек Елбасының шешімін жария етті
Назарбаев қазақстандықтарға үндеу жасады
Елбасының баспасөз хатшысы праймеризге қатысты ақпарат жариялады
Қасым-Жомарт Тоқаев

Тоқаев Қазақстанның өлім жазасынан бас тартуына байланысты түсініктеме берді

751
(Жаңартылды 18:43 25.09.2020)
Мемлекет басшысы шын мәнінде өлім жазасы Қазақстанда болмағандықтан, елдің негізгі заңына өзгеріс енгізудің қажеті жоқ екенін баса айтты  

НҰР-СҰЛТАН, 25 қыркүйек – Sputnik. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның өлім жазасынан бас тартуға бағытталған азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші факультативті хаттамасына қол қоюына байланысты түсініктеме берді.  

Тоқаев өлім жазасынан бас тарту туралы екінші факультативті хаттамаға қосылу Конституцияға толық сәйкес келетіндігін атап өтті.

"Негізгі заңға ешқандай өзгерту енгізудің қажеті жоқ, өйткені өлім жазасы біздің тұңғыш президентіміз жариялаған мораторийде қарастырылған және шын мәнінде өлім жазасы біздің елде жоқ", - деді президент.  

Айта кетейік, 2020 жылдың 23 қыркүйегінде Біріккен ұлттар ұйымының штаб-пәтерінде Қазақстанның БҰҰ жанындағы тұрақты өкілі Қайрат Омаров өлім жазасынан бас тартуға бағытталған азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші факультативті хаттамасына қол қойды.

2003 жылы президент бұл жазаны қолдануға мерзімсіз мораторий енгізген болатын.   

751
Кілт сөздер:
өлім жазасы, Қасым-Жомарт Тоқаев
Тақырып бойынша
Абзал Құспан педофилдер үшін өлім жазасын енгізуге қарсы шықты
"Жала жабу" қылмыс қатарынан шығарылады – Тоқаев
Иранда қылмыскердің қолын шапты  
Он бір жыл бойы өлім жазасын күткен адам кінәсіз болып шықты
Қазақстан ресми түрде өлім жазасынан бас тартты
Диктофон

Релизден бас тарту керек кәсіби PR маманының лайфхактары

0
SputnikPro сарапшысы онлайнды дамыту, ерекшеленуден қорықпау, адамдарға сену – БАҚ-ты алға жылжытудың негізгі ерекшелігі екенін айтады  

НҰР-СҰЛТАН, 25 қыркүйек – Sputnik. "Россия сегодня" медиа тобы баспасөз қызметінің жетекшісі Анна Старкова көрші елдердің журналистеріне неліктен релиз жазудан бас тарту керектігін айтып берді.

Бұған дейін бұқаралық ақпарат құралдары іс-шараның ақпараттық серіктесі бола отырып, өзінің логотипін түрлі алаңдарда орналастыратын. Пандемия кезінде жағдай өзгерді. Өзін-өзі таныту үшін медиа топтың баспасөз қызметі ерекше кейстерді ойластыра бастаған.

Сарапшының бірінші ұсынысы: стандартты релиздерді жазу тәжірибесінен бас тарту.

"Адамдармен оларға түсінікті тілде сөйлесу керек. Кері байланыс орната бастасаңыз, ол нарықтың ойыншысы болсаңыз, сізді тыңдайды, сізге келіп, оқи бастайды", - деп санайды Старкова.

Сарапшының келесі кеңесі – бұқаралық ақпарат құралдары онлайнды ғана дамытпау керек.

"Мұны пандемия кезінде істей бастадық. Біз барлығы дерлік интернетті қолданатын әлемде өмір сүріп жатырмыз", - деп атап өтті маман.

Қазір, оның айтуынша, әлеуметтік желілердегі және мессенджерлердегі анонимділік танымал болудан қалып барады.

"Бізді ("РИА Новости" ХАА Телеграм каналы) оқи бастады, өйткені РИА Новости, мысалы, Лукашенконың инаугурациясында не болғанын айтты. Сол кезде ол жаңалыққа айналады, бұл тексерілген ақпарат. Шын мәнінде болған нәрсе, сыбыс емес", - деп атап өтті Старкова.  

Сарапшының тағы бір ұсынысы – ерекшеленуден қорықпау. Баспасөз қызметі пандемия жағдайында "трендтерді қарап, оларды батыл түрде пайдаланған".

"Сізбен бірге жұмыс істейтін адамдарға сенім арту керек, өйткені ең алдымен біреумен араласуың керек. Оларды алға жылжытуың керек, нәтижесінде сіздің брендіңіз алға жылжиды", - деп сендірді Старкова.

Кәсіби PR маманының бесінші кеңесі – дос болу.

"Бұл, шынын айтқанда, ең маңызды кеңес. Басқа ақпарат құралдарымен, баспасөз қызметтерімен, тіпті бәсекелестермен де достасу керек. Кофеге шақырыңыз, бранчи жасаңыз, лайфхактармен бөлісіңіз. Бұл бәріне қатысты", - деп есептейді ол.  

SputnikPro білім беру жобасының жиырма бірінші онлайн-сессиясына Қазақстан, Ресей, Әзербайжан, Армения, Беларусь, Қырғызстан, Молдова, Абхазия және Осетия БАҚ өкілдері қатысты.

SputnikPro – Sputnik халықаралық ақпарат агенттігі мен радиосының журналист, студент, баспасөз қызметі мен медиа саласында жұмыс істеп жүрген маман иелеріне арналған жоба. Оның мақсаты – тәжірибе алмасу әрі медиа саласында кәсіби байланысты нығайту.

0