Абай Құнанбаев

"Олай айтуға болмайды": ғалым Абайға қатысты тосын мәлімдеме жасады

3759
(Жаңартылды 13:59 21.11.2019)
Ғалым Абайды "Абай Құнанбаев" деп айту қате екенін айтты. Өйткені Абайдың азан шақырып қойған шын есімі – Ибраһим Құнанбайұлы

НҰР-СҰЛТАН, 21 қараша – Sputnik. Лев Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті Алаш мәдениеті және рухани даму институтының ғылыми қызметкері, абайтанушы, ғалым Омар Жәлелұлы қазақтың ұлы ақыны Абайдың есімі дұрыс айтылмай жүргенін алға тартты, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан тілшісі.

Бүгін қазақ ұлттық хореография академиясында ұлы ойшыл, ағартушы, философ Абайдың 175 жылдық мерейтойына арналған "Абай мұрасы – әлемдік мәдениет қазынасы" атты халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы өтті. Жиында Абай тұлғасының әлемдік мәдениеттегі орны мен рөлі, тұлғаның мәдениет пен білімнің дамуына қосқан үлесі туралы сөз болды.

Конференцияда ғалым Омар Жәлелұлы "Абай Құнанбаев" деп дұрыс емес екенін атап өтті.

"Мәдениет атаудан басталады. Көп адам "Абай Құнанбаев" деп айтып, жазып жүр. Оған ешкімді кінәләудің қажеті жоқ. Бірақ біз бір нәрсені ескеруіміз керек. "Абай Құнанбаев" деп айту қате. Олай айтуға болмайды. Өйткені, Абайдың азан шақырып қойған шын есімі – Ибраһим Құнанбайұлы. Ал Абай лақап аты, оны псевдоним дейді", - деді ол жиында сөйлеген сөзінде.

Осы орайда абайтанушы сөзін дәлелдеуге тырысты.

"Мысалы, орыс жазушысы Максим Горькийді алайық. Оның шын есімі – Алексей Пешков. Біз Алексей Пешков Максим Горький деп айтпаймыз. Француз халқының ұлы жазушысы Стендаль бар. Оның шын есімі – Мари-Анри Бейль. Біз Мари-Анри Бейль Стендаль деп қолданбаймыз. Сондықтан тек "Абай" деп айту керек", - деді Омар Жәлелұлы.

Орал Жәлелұлы
© Sputnik / Дәурен Ерболат
Омар Жәлелұлы мектеп оқулықтарында қазақтың ұлы ақынының есімі дұрыс жазылмай жүргеніне қынжылды

Сондай-ақ ғалым мектеп оқулықтарында қазақтың ұлы ақынының есімі дұрыс жазылмай жүргеніне қынжылды.

"Әлемде қалыптасқан заңдылық бар. Псевдоним мен шын есім араластырылып айтылмайды. "Абай" деп айтсақ жеткілікті. Өйткені Абай тағдырлы есімге айналды. Оның атын айтсақ, барлығы түсінікті болады. Егер сауатты түрде айтқыңыз келсе, Ибраһим Құнанбайұлы болады. Ол (мектеп оқулықтарындағы ақын есімі – Sputnik) – қате. Мұхтар Әуезов "Абай жолы" кітабын шығарған кезде онда Абай (Ибраһим) Құнанбайұлы деп жазған. Негізінен біз ойланбаймыз, кейбір жағдайға мән бермейміз. Ешқандай ел шын ат пен лақап атты қатар қолданбайды. Біз ғана солай істеп жүрміз", - деп түйіндеді сөзін ол.

Тағы оқыңыз: Абай ұрпағының шежіресі

Айта кетейік, 2019 жылдың мамыр айында Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Абайдың 175 жылдық мерейтойын жоғары деңгейде мерекелеу туралы жарлыққа қол қойып, үкіметке бірқатар тапсырма берген. Оған сәйкес, қазақтың ұлы ақыны, ағартушысы Абайдың 175 жылдығы 2020 жылы аталып өтеді.

3759
Кілт сөздер:
ғалым, мәлімдеме, Абай
Тақырып:
Абайдың 175 жылдығы (47)
Тақырып бойынша
Абай мінәжат еткен: Семей халқы көне мешітті қалай сақтап қалды - видео
Абай ма, әлде Ленин бе? - Ақмола облысындағы атышулы ескерткіштің тарихы
Абай тұрған үй: ақынның музейіне саяхат – видео
Абай мұрасы бізге қалай жетті - фото
Семейде әуежай мен мектепке Абай есімі беріледі
Абай Құнанбаев

Абайдың 175 жылдығы: ұлы ақын жайлы фильмдерді қайдан тамашалауға болады

92
"Қазақфильм" қазақ ойшылы мен әкесі Құнанбай туралы фильмдерді YouTube–каналда тамашалау мүмкіндігін ұсынды

НҰР-СҰЛТАН, 20 мамыр — Sputnik. "Қазақфильм" киностудиясы Абай туралы фильмдерді YouTube–каналға жүктеді, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан.

Шәкен Айманов атындағы киностудия ағартушының 175 жылдығына орай көрермен назарына үш фильм ұсынып отыр. Сондай-ақ, "Абайдың әкесі Құнанбай туралы фильмдер" тақырыбындағы картиналар да қолжетімді.

  • "Абай. Өмірі мен творчествосы" деректі фильмі, режиссері - Тимурлан Арганчеев, 1983 жыл 
  • "Абай әндері" көркем фильмі, режиссерлер - Ефим Арон мен Григорий Рошаль, 1945 жыл (Мұхтар Әуезов романы желісі бойынша түсірілді)
  • 25 жыл бұрын түсірілген "Абай" кинолентасы, режиссері - Ардақ Әмірқұлов. Абайдың жастық шағы туралы картина түрлі кинофестивальдерде үздік деп танылды.
  • "Құнанбай" биографиялық фильмі, режиссері - Досхан Жолжақсынов. 2016 жылы түсірілген картина Абайдың әкесі - Құнанбай Өскенбайұлының тағдыры туралы баяндайды.

Төрт жыл бұрын картина авторлары әдебиет және өнер саласындағы мемлекеттік премияға ие болды.

Еске сала кетсек, биыл елде Абайдың 175 жылдығы аталып өтеді. Жыл бойы түрлі конференциялар, дәрістер, акциялар мен әдеби эстафеталар ұйымдастырылады.

92
Кілт сөздер:
фильм, Қазақфильм, ақын, Абайдың 175 жылдығы
Тақырып:
Абайдың 175 жылдығы (47)
Тақырып бойынша
Абайдың экрандағы бағы жана ма – режиссерлердің пікірі
Абайдың мерейтойына қанша ақша жұмсалатыны жарияланды
Абайдың қара сөздері норвег тіліне аударылуы мүмкін
Абайдың отаны Семей туралы қызықты деректер
Абайдың әнін шырқаған 20 жастағы алматылық бойжеткен "Қазақ аруы" атанды
Сағат Жылгелдиев пен Жібек Лебаева

Жарты ғасыр өнерде бірге жүрген қос әртіс отбасылық өмірі жайлы айтты  

3933
(Жаңартылды 20:28 15.05.2020)
Сағат Жылгелдиев пен Жібек Лебаева 1971 жылы театрда танысып, бір жылдан кейін отбасын құрады. Ол кезде екеуі небәрі 18 жаста болды

АЛМАТЫ, 15 мамыр – Sputnik, Айгерім Таубай. Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері Сағат Жылгелдиев пен Жібек Лебаеваның отау құрғанына және бір сахнада жүргеніне жарты ғасырға жуық уақыт болды. Бір ұл, екі қыз өсіріп, он немере сүйіп отырған қос актер Sputnik Қазақстан тілшісіне отбасы, шығармашылық жолы айтып берді.

Баянды іздеген Қозы

Сағат Жылгелдиев 16 жасында қазіргі Ғабит Мүсірепов атындағы академиялық театрда студияда оқып жүрген. Екінші курста оған Қозының рөлі беріліп, режиссер Әзірбайжан Мәмбетов Баянның рөліне актриса іздейді. Осы кезде Құрманғазы атындағы консерваторияның екінші курсында білім алып жүрген Жібек Лебаеваны актриса Шолпан Жандарбекова Баянның рөлін сомдауға жібереді. Екі жас 1971 жылы театрда танысқан.

Қозы мен Баян болып танысып, Қаракөз бен Сырымның образын сомдады
© Photo : Жылгелдиев пен Лебаеваның жеке архивінен
Қозы мен Баян болып танысып, Қаракөз бен Сырымның образын сомдады

"Есіктен кірген кезде қарадым да, осындай да әдемі қыз болады екен-ау деп отырып қалдым. Жүрегім біртүрлі болып кетті. Нағыз Баян осындай-ақ болған шығар деп ойладым" – деп еске алды Жылгелдиев.

Сол алғаш танысқаннан бері жарты ғасыр өтсе де жарымның көзқарасы,тазалығы өзгеріссіз қалды, дейді ол.

"Жылдардың салатын өрнегі бар. Жас кезімізден бері қаншама образ сомдадық, әр рөлде адамның бойына кішкентай да болса образ сіңеді. Пенде болған соң қуанатын, жылайтын кездерді бастан өткересің. Адамды жылдар, уақыт өзгертеді. Алайда өмірдің ағымында адам бойында өзгермейтін қасиеттер бар. Ал Жібектің бойында ол – тазалығы. Ұстазымыз Қадиша Бөкеева адамның болмысы оның жүрегінің айнасы – көзі деп айтатын. Осыдан жарты ғасыр бұрын алғаш кездескендегі көзқарасы жанарымда сақтаулы тұр", - деп жалғастырды Сағат Жылгелдиев.

Екі жас танысқан күні құдды бұрыннан таныс кісіше Қозы мен Баянның рөліне дайындалған. Артынша тіл табысып, ұстазының "әртіс болма, адам бол" деген сөзін басшылыққа алған жұп 1972 жылы отбасын құрған. Ол кезде екеуі небәрі 18 жаста болды.

Екі жыл екі қалада тұрған

"Қозы мен Баян болып таныстық, кейіннен менің Ақаным болды. Біржанның рөлінде ойнады. Қазақтың маңдайына біткен қыздардың бәрін ойнадым, тек Жібектің рөлін сомдамадым. Екеуміз Естай мен Қорланның рөлінде Бакуге де бардық", - дейді Жібек Лебаева.

Талантты актерлердің отау құрғанына жарты ғасырға жуық уақыт болды
© Photo : Жылгелдиев пен Лебаеваның жеке архивінен
Талантты актерлердің отау құрғанына жарты ғасырға жуық уақыт болды

Отбасы құрған соң 1975 жылы Лебаева Талдықорғандағы облыстық театрға шақырту алған. Ол кезде Жылгелдиев Құрманғазы консерваториясында екінші курс оқып жүрген. Екі жыл екі жақта өмір сүрген ғашықтар сол кезде араларында азды-көпті кикілжің де болғанын жасырмады.

"Үйде ыдыс-аяқ сылдырламай тұрмайды, тек соны сындырып алмау керек. Екі жыл екі қалада болған кезде түрлі оқиға болды. Бір-екі кісімен арадағы оқиғалар Жібектің құлағына жетіп, жолымыз бөлінеді дегенге дейін барды. Үлкен ағаларымыз ақылын айтып, біраз уақыт өткен соң басылды. Қазір де кей-кейде сол жайлы айтып отырады", - деп күліп еске алды Жылгелдиев.

Институтты бітірген соң Жылгелдиев 1977 жылы Талдықорғандағы облыстық театрға жұмысқа барды. Сол кезде Мұхтар Әуезовтің "Қаракөз" драмасы сахналанғалы жатқан. Басты рөл Жібек Лебаеваға берілген, ал Сырымның рөліне үш жігіт таласқан көрінеді.

Әшірбек Сығай өнерлі жұптың 60 жылдығына арнап Қос саңлақ деген кітап жазды
© Photo : Жылгелдиев пен Лебаеваның жеке архивінен
Әшірбек Сығай өнерлі жұптың 60 жылдығына арнап "Қос саңлақ" деген кітап жазды

"1977 жылы Талдықорғанға бардым. Сол уақытта Жібек Мұхтар Әуезовтің "Қаракөзін" алды. Сырымды үш жігітке берді. Біздің кезімізде өнерде талас болатын. Біраз дайындық болды, жеме-жемге келген кезде Сырымды мен ойнадым. Үлкен сахнада, үлкен образ бейнесінде алғаш кездескен сәтіміз осы болды", - деді актер.

Ол осы рөл бірге сомдаған образдардың ішінде ерекше ыстық екенін айтады.

Тұңғышын халық әртісі сұраған

1975 жылы тұңғыштары дүниеге келіп, бір айдан кейін жолдасының анасы сәбиді Қызылордадағы ауылына алып кеткен.

"Жас күнімізде Қадиша Бөкеева апамыздың үйінде жүрдік. Жолдасымды оқуға алған да сол кісі. Сол үйде жүріп күнде тәтті тағам жеймін, тұңғыш балама аяғым ауыр кез. Жағдайымды жасап, Хадиша апам асты-үстіме түседі. Айым-күнім жақындап, екі апта қалғанда баламды сұрады. Ол кісілердің баласы жоқ еді. Мен "берсек берейік" деп айттым. Осылай болып жатыр деп ауылдағы анамызға хабарласқанымда ол кісі келіп, баланы алып кетті", - дейді Лебаева.

Ал Жылгелдиев ешқашан ұшаққа отырмаған анасының келіп, баланы алып кеткенін күліп еске алды.

Жылгелдиев өмірлік серігінің елу жылдан бері өзгермей келе жатқанын айтты
© Photo : Жылгелдиев пен Лебаеваның жеке архивінен
Жылгелдиев өмірлік серігінің елу жылдан бері өзгермей келе жатқанын айтты

Талдықорғанда облыстық театрда 22 жыл жұмыс істеген өнерлі отбасы 1997 жылы Алматыға қайта көшіп келеді.  

Биыл қос актер 67 жаста, 60 жылдығына арнап театр сыншысы Әшірбек Сығай "Қос саңлақ" деген кітап жазды.

Ал Жылгелдиев өмірлік серігінің елу жылдан бері өзгермей келе жатқанын айтты.

"Биік болатын кезде биік болады, кішірейетін кезде кіші бола біледі. Бойындағы бар қасиеті сақталып келе жатыр деп ойлаймын. Кешірімді әрі қатесін тез жөндеуге тырысатын адам. Алдауды, жалған сөз айтуды білмейтінін алғаш танысқанда жанарынан көрдім", - дейді ол.

Өзін бақытты санайды

Сағат Жылгелдиев пен Жібек Лебаева бір ұл, екі қыз тәрбиелеп өсірді. Он немересі бар. Айтуларынша, балаларының өнерге келуіне қарсы болған.   

"Бірге жұмыс істеудің қиындығы жоқ. Бұрын үлкен театрлар гастрольдік сапарға бір ғана ай шығатын, әрі кетсе 45 күн шығады. Біз облыстық театрда алажаздай гастрольде жүретінбіз. Сондай кезде құдай қосқан жарыңның қасында болғаны жақсы, кейде жағдайың болмай қалады, көңіл күйіңді аулайды, қас-қабағыңа қарайды. Балаларымыз актерлік жолға түспеді, оны біз де қаламадық", - дейді Жылгелдиев.

Ал Жібек Лебаева өзін бақытты әйел санайды. Жас күнінде жолдасының серілігі болғанын күліп еске алады.

"Өнерде де, өмірде де өзімді бақытты әйел санаймын. Армандаған рөлімнің бәрін сомдадым. Сағатқа "кейде перісің", "кейде серісің" деп айтатынмын. Кең болсаң, кем болмайсың деген тәрбие көрдік. Сол тәрбиемен өмір сүріп келеміз, ұрпағымызға да соны айтып келеміз", - дейді Лебаева.

3933
Кілт сөздер:
әртіс, театр
Тақырып бойынша
"Бала-шағамды зейнетақымен асырап отырмын": Роза Рымбаева карантиндегі өмірі жайлы
Режиссер Обаев Әуезов театрындағы жанжал туралы: шындықты неге бұрмалайды?
Бүгін Нұрғиса Тілендиевтің туған күні: әйгілі композитор туралы қызықты деректер
"Бірінші орында - отағасы": Данагүл Темірсұлтанова отбасы жайлы айтып берді
Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Гүлнар Дәукенова өмірден озды
Жерлеу рәсімі, архивтегі фото

"Жерлеу құны 500 мың теңге": Қарағанды облысының әкімі жағдайды түсіндірді  

13
(Жаңартылды 18:09 07.07.2020)
Қазір адамның неден қайтыс болғанына қарамастан, жерлеу қызметіне кететін шығынның нарықтағы бағасы – 150 мың теңге. Желіде тараған ақпарат расталған жоқ

АЛМАТЫ, 7 шілде – Sputnik. Қарағанды облысында қайтыс болған адамды жерлеуге кететін шығын 150 мың теңгеден қымбат болмайды. Бұл жайында облыс әкімі Жеңіс Қасымбек мәлімдеді, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан тілшісі. 

"Желіде жерлеу қызметінің құны 500 мың теңге болып жатыр деген ақпарат тарады. Қазір адамның неден қайтыс болғанына қарамастан, жерлеу қызметіне кететін шығынның нарықтағы бағасы – 150 мың теңге. Желіде бұл ақпарат тараған соң оны тексеруді бастадық. Қарағандыдағы мәйітханада жатқан денені жерлеу үшін 500 мың теңге сұрады деген ақпарат расталған жоқ", - деді Қасымбек.

Сонымен қатар облыстағы әкімдіктер жерлеу шараларын өткізетін қызметкерлермен сөйлесіп, бір келісімге келген.

Оқи отырыңыз: Қазақстанда коронавирустан қайтыс болғандарды жерлеу тәртібі өзгерді 

"Егер марқұмды облыстың басқа жеріне жеткізу қажет болса, жалпы бағасы 200 мың теңгеден жоғары болмайды. Біз осылай келістік. Егер осы бағадан қымбат баға ұсынатын болса, әкімдік бақылауына алады", - деп түсіндірді өңір басшысы.

13
Кілт сөздер:
коронавирус, Қарағанды облысы
Тақырып:
Коронавирус эпидемиясы
Тақырып бойынша
"Қоңыраулар саны азайды" – Алтай Көлгінов карантиннің пайдасы туралы
Министр Цой: тағы 110 адамның өлімін зерделеп жатырмыз
Бурабай жағажайлары карантинге жабылды
Қызылордада 80 млн теңгеге оттегі баллондарын шығаратын цех салынады
Министр коронавирустан емделетіндердің басты қателігін атады
Сқақов 22 мың теңге тұратын қорғаныс киіміне қатысты пікір білдірді