Астана балет театрының сыртқы көрінісі

Әлем жұртын өнерімен баураған "Астана балет" театры

893
Astana Ballet театры 2012 жылы Қазақстан Республикасының президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен құрылды. Ал ұжым өнер көрсететін негізгі алаң - "Астана балет театры" 2016 жылдың желтоқсан айында ашылды

Театрдың алғашқы концерті 2013 жылдың шілде айында көрсетіліп, оны көрермен қауым жылы қабылдады. Бүгінгі таңда театр жанкүйерлері Қазақстанда ғана емес, әлемнің түкпір-түкпірінде бар.

"Астана балет" театры ғимаратының құрылымы қандай

Театрдың түрлі жанрдағы репертуары әлемдік және отандық шедеврлермен, бірегей хореографиялық қойылымдармен үнемі толықтырылып отырады.
Театрдың жалпы көлемі — 15 467 шаршы метр. Көрермен залында 783 орын, оның ішінде партерде — 609 орын, самалдықтың 2 ярусында 104 және 3 ярусында 70 орын бар.

Сахна көлемі әлемдік стандарттарға толықтай сай келеді — 536 шаршы метр. Авансахна, арьерсахна мен қуыстарды қоса есептегенде, жалпы сахна көлемі 1 000 шаршы метрден асады. Оркестр орны 60 музыкантқа арналған. Бұдан бөлек театрда екі дайындық бөлмесі бар. Олардың көлемі сахна көлемімен бірдей. Осы ерекшелік спектакльдерге дайындықтың толыққанды жүруіне көп септігін тигізеді.

Сахнадағы декорацияны жылдам ауыстыру үшін жылжымалы және көтеріп-түсіру механикасының соңғы үлгілері қолданылады. Мұнымен қатар, сахна төрт көтеріп-түсіру планшеті мен төрт әртістік көтергішпен жабдықталған. Театрдың жарық беру кешені де инновациялық құрылғылармен жабдықталған. Жалпы 800 жарық орнатылған. "Астана Балет" театрының сахнасы режиссерлер мен сценографтарға зор мүмкіндіктер беріп, батыл әрі бірегей идеяларын жүзеге асыруына жол ашады.

Астана балет театрының сахнасы
"Астана балет" театрының сахнасы

Театр қалай құрылды және оның негізін кімдер қалады

Труппаның негізін Алматы қаласындағы Александр Селезнев атындағы хореография училищесінің түлектері қалады. Ұжымның репертуары адам айтса нанғысыз мерзімде құрылды. Алпыстан астам бірегей қойылым әзірлеу үшін небәрі алты ай қажет болды. Олардың ішінде қазақ классикалық би өнерінің үлгілері — Зауырбек Райбаевтың "Ата толғау" мен "Қос алқасы", Ғалия Исмаилованың әртүрлі ұлт өкілдерінің биін тоғыстырған бірегей "Малайзиялық биі", Надежда Калининаның "Таойао" атты қытай биі, Гүлжан Түткібаеваның отандық заманауи "Қазақ вальсі" мен "Жеті сұлуы", Айгүл Татидің "Ақ қыз" бен "Арулары", Мукарам Авахаридің "Аққулары", Анна Цойдың "Қуанамын" және т.б. туындылары.

Ұжымның құрылу жолында Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері Әлила Әлішева, Айгүл Тати мен Әсел Исабаева көп еңбек сіңірді. Қазақстандық кәсіби биші Шара Жиенқұлованың екі шәкірті — Әлила Әлішева мен Айгүл Тати ұстаз жолын жалғастырып келеді. Шара Жиенқұлова қазақтың ұлттық билерін билеген болатын.

Астана балет театрының ішкі көрінісі
"Астана балет" театрының ішкі көрінісі

"Астана балет" театры ұжымының құрамы

Театр директоры Александр Совостьянов "Сіңірген еңбегі үшін" медалімен марапатталған.

Театр ұжымындағы жетекші солистер — Риза Қанатқызы, Дарина Қайрашева, Татьяна Тен, Айнұр Әбілғазина, Айжан Мұқатова, Дилара Шомаева, Фархад Буриев, Қазбек Ахмедияров, Дэвид Джонатан және Илья Манаеньков.

Солистер — Назерке Аймұхаметова, Диана Батырова, Милана Буканова, Анар Дүкиева, Аңсаған Көбентай, Балжан Нұрпейісова, Айнұр Нүспекова, Паула Роза Сантана, Назерке Ахмет, Марина Қадырқұлова, Марат Әбдірахманов, Бауыржан Мекембаев, Сүндет Сұлтанов және Байқадам Түнқатаров.

Балет әртістері — Әсел Әбдіраева, Әлия Айтбаева, Саяра Арзуева, Әнел Балтенова, Диана Бейсеғұлова, Тоғжан Дүйсенғалиева, Элина Қапышева, Евгения Верхова, Айдана Қалмұқанбет, Әйгерім Келемеденова, Аяулым Макумова, Айша Мәмбетәлиева, Қаламқас Орынбасарова, Мадиана Разиева, Камила Рахманберлиева, Айдана Сағымбай, Гүлжамал Сахова, Айнұр Сұлтанқожаева, Айшабибі Төребай және т.б.-лар.

Театр репертуарында қандай қойылымдар бар

Алғашқы жарты жылда театрға аты әлемге әйгілі хореографтар келіп, түрлі шеберлік сабағын өткізді. Олар — түркиялық Акдениз Четин, Саха Республикасы ұлттық би театрының бас балетмейстрі Юрий Федоров, Өзбекстан мемлекеттік ән мен би ансамблінің жетекшісі Қадыр Момынов, америкалық хореограф Пол Гордон Эмерсон, Вашингтондағы үнді биі мектебінің жетекшісі Асанга Дамаск.

Астана балет театрының Қарағандыға сапары кезіндегі қойылымда түсірілген сурет
"Астана балет" театрының Қарағандыға сапары кезіндегі қойылымда түсірілген сурет

Олардың барлығы теңдесіз білімі мен тәжірибесімен бөлісіп қана қоймай, "Шығыс рапсодиясы" атты концерттік бағдарламаны жасауға өз үлесін қосты.
Ұжымды таныстыру рәсімі 2013 жылдың 1 шілдесінде барлық ұлт пен мәдениеттің рухани орталығы — бейбітшілік пен келісім сарайында өтуінің де өзіндік мән-мағынасы бар. Театр елдің бас қаласында өзі туралы жария еткеннен кейін Қытай Халық Республикасының Пекин мен Шанхай сынды қалаларына гастрольдік сапарға аттанды. Бұдан өзге Қазақстанның өзге өңірлерінде де өнер көрсетті.

Астана балет театры ғимаратының ішкі көрінісі
"Астана балет" театры ғимаратының ішкі көрінісі

Ұжым Санкт-Петербург қаласындағы Мариин және Михайлов театрларының сахнасында да өнерін көрермен қауымға паш еткен-ді. Петербург тұрғындары қазақстандық театрды жылы қабыл алып, сыншылар бишілердің өнеріне өте жоғары баға берді. Әсіресе, ұжымның алғашқы концерттік туындысы — "Шығыс рапсодиясы" халықтың ыстық ықыласына бөленді. Көрермен қауым орындаушылардың пластикасын, костюмдерін ерекше атап өтті.

Театрдың басты мақсаты не

"Астана балет" театрының басты мақсаттарының бірі — отандық хореографияны дамытып, жаңа ұлттық балеттер қою. Театр осы мақсатын сәтті орындап келеді. Бүгінде репертуарлардың ішінде "Әлем", "Жусан" және "Махаббат тілі" атты қазақ балетінің трилогиясы ұлттық би өнерінің жауһарына айналып отыр. Алғашқы екеуіне либереттоны танымал ақын, режиссер, көшпенділер мәдениетін зерттеуші, этнограф Бақыт Қайырбеков жазды.

Астана балет ғимаратының жоғарғы қабатынан түсірілген сурет
"Астана балет" ғимаратының жоғарғы қабатынан түсірілген сурет

Бір актілі "Әлем" балетін мәскеулік хореограф Никита Дмитриевский қойды. Музыкасы Арман Амар мен Болат Гафаровке тиесілі. Премьерасы 2014 жылдың 26 маусымында "Астана опера" сахнасында өтті. "Әлем" әлемдегі көшпенділер мәдениетінің мифологемасы терең зерттелген алғашқы ұлттық балет болды.

Аталған спектакль Вена, Париж, Мәскеу және Сеул қалаларында қойылды. Сондай-ақ, Астана қаласындағы "Жібек жолы" және Санкт-Петербургтегі Мариин театрындағы "Ақ түндердің жұлдызы" фестивальдері аясында көрсетілді.

Араға жарты жыл салып, 2014 жылдың 11 желтоқсанында, жаңа бір актілі "Жусан" спектаклі көрерменге жол тартты. Оның авторы театрдың бас режиссері Мукарам Авахри болды. Халықтың тыныс-тіршілігі, күш-қайраты мен терең тарихы жусан образы арқылы берілді. Сондай-ақ, Абайдың өлеңдеріне құрылған "Махаббат тілі" атты туындыны да ерекше атап өтуге болады.

"Жусан" спектаклін сәтті қойып жүрген актерлер осы кезде Ресейдің халық әртісі Алтынай Асылмұратовамен бірге "Ғасырдан ғасырға дейін" атты бағдарламасын әзірледі. 2015 жылдың 28 қаңтарында өткен балет кешінде классикалық мұраның шедеврлері көрсетілді. Олар — Мариус Петиптің "Корсар" балетінен алынған "Жан біткен бақша" мен әйгілі орыс балеринасы Анна Павлованың репертуарындағы мәңгі өлмес репертуарлар ("Орыс биі", "Шегіртке", "Рондино", "Калифорния магы", "Түн", "Аққу").

Астана балет театрында қойылған Шерткіш спектаклі
"Астана балет" театрында қойылған "Шерткіш" спектаклі

Театр әртістеріне кімдер сабақ берді

Жас труппа әлем балетінің қазынасының "дәмін татып", классикалық билерді орындауда шеберліктерін шыңдай түсті. Театр әртістеріне таза классикалық мектепті сақтап және оны дамытуға көптеген педагог көмектесті. Олар — Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Әлила Әлішева, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Майра Қадырова. Өз ісінің шеберлері жас орындаушылармен жұмыс істеуге орны толмас уақыттарын ғана бөліп қоймай, жанын да берді.

"Астана балет" заманауи хореографияға ерекше көңіл бөледі. Театрдың көркемдік жетекшісі әрдайым труппаның диапазонын кеңейту бағытында жұмыс істеп, шетелден шеберлік сабақтарын өткізу үшін осы өнердің майталмандарын шақырып отырады. Осының арқасында бүгінгі таңда "Астана балет" театрының әртістері классикадан бастап неоклассикаға дейін, сондай-ақ, халық билерінен бастап contemporary биіне дейін еркін орындай алады.

Астана балет театрындағы Шерткіш спектаклі
© Photo : "Астана балет" театры
"Астана балет" театрындағы "Шерткіш" спектаклі

Труппаның әмбебаптылығының арқасында хореографтар әртүрлі идеясын еркін жүзеге асырып отыр. 2015-2017 жылдар аралығындағы тамаша премьералар осының дәлелі. Олар — Мукарам Авахри қойған "Кармен", қытай хореографы Исян Чжан қойған "Уақыт тұманы", ресейлік Николай Маркелов қойған "Клеопатра", Рубен Терранов қойған "Бразилиялықтың контрасті" және Георгий Ковтунның "Вальпургиев түні".

Хореограф Рикардо Амарантенің GAIA сәтті қойылымынан кейін "Астана балет" театрының дамуының жаңа кезеңі басталды. Ағылшын ұлттық балет мектебінің түлегі Рикардо Амаранте әлемнің көптеген театрында жұмыс істеген болатын. Париж, Фландрияда жұмыс істеп, Уильям Форсайт, Ханс ван Манен, Ирж Килианның спектакльдерінде ойнады. Антверпен балет, Дрездендегі Palucca Shcule және New York City Ballet мектептерінде қоюшы хореограф болды. Балет сыншылары оның пластика тілінің ерекше екенін айтады. Нәзіктік, талғампаздық, даму және мамықтай жұмсақтық — осы сөздер оның хореографиясын сипаттайды.

Үшінші театр маусымы аяқталарда ұжымның өмірінде елеулі өзгеріс болып, өзіндік сахнаға ие болды. 2016 жылы 10 желтоқсанда жаңа "Астана балет" театры Diversity спектаклімен ашылды. Осы өзгерістің арқасында труппа жаңа идеяларын жүзеге асырып қана қоймай, елдегі ұлттық хореография саласының дамуына жаңа мүмкіндіктер ашылды. Театрдың жаңа алаңы барлық халықаралық стандартқа сай жабдықталған.

"Астана балет" театрының гастрольдік сапары

Театрдың репертуар мәселесіне келгенде көп векторлы саясатының арқасында Джордж Баланчиннің "Серенада" және Уильям Форсайттың In the Middle, Somewhat Elevated сынды спектакльдері Орталық Азия сахнасында қойылды.

Астана балет театрындағы қойылым кезінде түсірілген сурет
"Астана балет" театрындағы қойылым кезінде түсірілген сурет

Жеті жыл бойы талмай еңбектенген "Астана балет" ұжымы әлемнің ең үлкен деген алаңдарында өнер көрсетті. Олар — Ресейдің Мәскеу мен Санкт-Петербург, Қытайдың Пекин мен Шанхай, Францияның Париж, Австрияның Вена, Кореяның Сеул, Венгрияның Будапешт, Әзербайжанның Баку, АҚШ-тың Нью-Йорк, Жапонияның Токио, Польшаның Варшава, Беларусьтің Минск, Бельгияның Брюссел, Италияның Милан, Монаконың Монте-Карло қаласы. Осы уақыт аралығында шығармашылық бағытта арт-менеджер Әсел Исабаева реттеп отырды.

Бүгінде театр өзінің алғашқы мерейтойын атап өтіп жатыр. Алдағы уақытта бұл шығармашылық ұжымның алдына қойған айқын жоспарлары мен көркем міндеттері бар екені сөзсіз. Соңғы жеті жыл ішінде 18 бір актілі балет, 4 концерттік бағдарлама және сексеннен астам хореографиялық миниатюра қойылды.

893
Кілт сөздер:
қойылым, актер, театр, Астана
Тақырып:
Қазақстан театрлары (80)
Тақырып бойынша
Алматыда жантүршігерлік жол апатынан театр және кино актрисасы көз жұмды
Мұхамедиұлы театр әртістерінің қанша алатынын айтты
Театр әртісі Юрий Померанцевке "Еңбек Ері" атағы берілді
Владимир Жириновский театр сахнасында өнер көрсетпек
MannequinChallenge: елордалық театр актерлері мен көрермендері бір сәтке қатып қалды
Цирк әртісі сахнадағы қойылым кезінде биіктен құлап кетті
Астана циркіндегі қойылым кезінде даршы құлап кетті
Қазақстан туы, архивтегі фото

Тәуелсіздік жылдарындағы қайғылы оқиғалар 9 рет аза тұту күні жарияланды

958
(Жаңартылды 12:02 13.07.2020)
Ұлттық аза тұту кезінде мемлекеттік ту аза тұту мерзімі аяқталғанша тутұғыр биіктігінің жартысына дейін түсіріледі  

Шахтадағы қайғылы жағдай

2006 жылдың 20 қыркүйегінде Қарағанды облысындағы Ленин атындағы шахтада метан жарылғаннан кейін Қазақстанда аза тұту күні жарияланды. Ол жерде өрт шығып, 41 кенші қаза тапқан болатын.

Жарылыс желдету құбырларын ауыстыру кезінде қауіпсіздік техникасының бұзылуына байланысты туындаған. Қайғылы оқиғадан кейін алты жұмысшы сотталды.

Метан жарылысы

Қарағанды облысы Абай қаласындағы шахтада 2008 жылдың 11 қаңтарында 30 шахтер қаза тапты.

Жарылысқа технологияның бұзылуы себеп болды. Төтенше жағдайды тексеру барысында өнеркәсіптегі қауіпсіздікті бақылауға жауапты екі шенеунік қызметінен айырылды.

Қарағанды облысында қаза тапқандарға үш күндік аза тұту күні жарияланды.

Қызылағаш бөгетінің бұзылуы

2010 жылдың 11 наурызында Қызылағаш бөгетінің бұзылуы қазіргі Қазақстан тарихындағы ең жойқын су тасқынының бірі болды. Қайғылы оқиға салдарынан 45 адам қаза тапты, оның ішінде 11 бала бар.

16 наурызда елде аза тұту күні жарияланды.

Қанды Арқанкерген

2012 жылы тұңғыш президент Нұрсұлтан Назарбаев "Арқанкерген" шекара бекетінде қазақстандық шекарашылардың қаза болуына байланысты 2012 жылдың 5 маусымында ұлттық аза тұту күнін жариялады.

Алматы облысы Алакөл ауданында "Арқанкерген" шекара бекетінде 14 шекарашы және қорықшы 28 мамырда шекара бекетінде қаза тапты. Бұл туралы жұртшылық оқиғадан екі күн өткен кезде білді. Қылмысқа сол оқиғадан жалғыз аман қалған шекарашы Владислав Челах кінәлі деп танылды.

Шымкенттегі ұшақ апаты

2012 жылы 25 желтоқсанда Шымкент үстінен ұшып бара жатқан АН-72 ұшағы апатқа ұшырады. Борт ішінде шекарашылар болған. Ұшақта барлығы 27 адам болды, оның жетеуі – экипаж мүшесі. Барлығы қайтыс болды.

Нұрсұлтан Назарбаевтың өкімімен 27 желтоқсанда ұлттық аза тұту күні жарияланды.

Алматы маңында жолаушылар ұшағы апатқа ұшырады

2013 жылдың 31 қаңтарында қаза тапқандарға ұлттық аза тұту күні жарияланды.

Алматы облысының Қызылту кентінде Көкшетау-Алматы рейсін орындаған Chellenger-200 ұшағы апатқа ұшырады. 16 жолаушы мен экипаждың бес мүшесі қаза болды.

Қазақстан президенті Ақордада құқық қорғау органдарының басшыларымен кеңес өткізу барысында әуе апатынан көз жұмғандардың отбасы мен туған-туыстарына көңіл айтты.

Ақтөбедегі теракт

2016 жылдың бесінші маусымында бір топ адам екі қару-жарақ дүкені мен Ақтөбе әскери бөліміне қарулы шабуыл жасады. Лаңкестердің шабуылынан сегіз адам көз жұмды, оның үшеуі – әскери қызметші.

Ақтөбе қаласында жасалған террорлық актінің салдарынан әскери қызметшілер мен азаматтық тұлғалардың қаза болуына байланысты Нұрсұлтан Назарбаев 2016 жылдың 9 маусымын Қазақстан Республикасында ұлттық аза тұту күні деп жариялады.

Bek Air ұшағының құлауы

2019 жылдың 27 желтоқсанында таңғы сағат  07:22-де Алматы әуежайынан Нұр-Сұлтанға ұшып шыққан Bek Air әуе компаниясының Fokker-100 ұшағы көп ұзамай Талғар ауданындағы елді мекенге құлады.

Ұшақ ішінде 93 жолаушы, бес экипаж мүшесі болған.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2019 жылдың 28 желтоқсанын Алматы маңындағы жолаушылар ұшағының апатқа ұшырауы кезінде адамдардың қаза болуына байланысты жалпыұлттық аза тұту күні деп жариялады.

Коронавирус құрбандарын аза тұту

2020 жылдың 13 шілдесі мемлекет басшысының өкімімен Қазақстанда коронавирус індетінен қайтыс болғандарды ұлттық аза тұту күні болып жарияланды.

Қандай жағдайда ұлттық аза тұту күні жарияланады

Қазақстанда ұлттық аза тұту күндері ірі қайғылы оқиғалар салдарынан қаза тапқандардың құрметіне жарияланады.

Қазақстанда ұлттық аза тұту күнін республиканың президенті жариялайды. Аза тұтуды жариялау үшін нақты талаптар жоқ, шешім нақты жағдайға байланысты қабылданады. Әдетте, адамдардың жаппай қайтыс болуы, теракт және басқа да қайғылы оқиғалар мен жоғары қызметтегі қайраткерлердің қазасына байланысты жарияланады.

Аза тұту бір және бірнеше күнге жариялануы мүмкін.

Қазақстанда аза тұту күндері мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының, шетелдік дипломатиялық мекемелердің ғимараттарындағы мемлекеттік ту түсіріледі. Ойын-сауық іс-шаралары мен телебағдарламалар тоқтайды.

958
Кілт сөздер:
тәуелсіздік, аза тұту
Тақырып:
Коронавирус эпидемиясы
Тақырып бойынша
"Бұл неткен қасірет еді": Димаш Құдайберген желіде жазба жариялады
Қазақстандықтар коронавирустан қайтыс болғандарды аза тұтып жатыр
Назарбаев қазақстандықтарға үндеу жасады
Аза тұту күні: Қазақстанның барлық өңірінде Құран Хатым дұғасы оқылады
Тоқаевтың індеттен көз жұмғандарды қайда еске алатыны хабарланды
Мұхтар Шаханов

Мұхтар Шаханов бүгін 78 жасқа толды: жазушы туралы қызықты деректер

3166
Қазақстанның халық жазушысы, Қырғыз Республикасының халық ақыны Мұхтар Шахановтың өмірбаянын Sputnik Қазақстан дерекқорынан оқыңыз

"Бүкіл Қазақстан шулады"

Мұхтар Шаханов 1942 жылы 2 шілдеде Оңтүстік Қазақстан облысы (қазіргі Түркістан облысы) Отырар ауданында дүниеге келген. Балалық шағы Төле би ауданындағы Қасқасу елді мекенінде төбенің басында әкесі қаздырған жертөледе өтті. Сол жертөленің жоғары жағында тау бар, бала ақын алғашқы өлеңдерін таудың бетінде тастан жасалған орындықта отырып жазған. Ақынның әкесі Қасқасу елді мекенінде қари молда болған, ол Мұхтар 9 жаста болған кезде дүниеден өтті. Анасы 13 құрсақ көтерген.

"Алғашқы өлеңімді бала кезімде жаздым, кейін 16 жасымда республикалық газетке шықты. Сол кезде "16 жасар ақын шықты" деп жарияланды. Бүкіл Қазақстан шулады. Елдің түкпір-түкпірінен 400-ден аса хат келді. Екі адам іздеп келді, оның бірі – Шәмші Қалдаяқов, екіншісі – қазақтың дара тұлғалы ақыны Төлеген Айбергенов", - дейді Мұхтар Шаханов.

Мұхтар Шахановтың анасы Төлеген Айбергенов пен Шәмші Қалдаяқовты өз ұлындай көрген, екеуі де Шахановтың анасын өз анасындай құрметтеп өткен.

Шахановтың айтуынша, ол нағашы ағасы Ысқақтың қолында тәрбиеленген. Ол кісінің күніне бір адамға жақсылық жаса деген қағидасын өміріне азық етіп алып қалған. Сол кісінің өмірден өтерде араққа әуес болма деген бір ауыз сөзін де жерге тастаған емеспін, дейді ол.

"Анамыз көңілі дархан кісі болатын. Ол кісінің қолына ақша түссе, дүкеннен өзіне қажетін алып келіп, бөлмесіне қойып қоятын. Үйге келген кісілерге соны таратып, содан қуанышқа бөленетін. Атамызды көрген жоқпын. Мұқаңның түр сипаты сол кісіге ұқсаған деп ойлаймын. Енем үнемі тақымын қысып, іштей тілеуін тілеп отырушы еді", - дейді ақынның жары Ханшайым Шаханова.

Мухтар Шаханов
Қазақстанның халық жазушысы Мұхтар Шаханов

Қызмет жолы

"Мектепте бұзық балалардың бірі болдым. Өзен жағалап келе жаттым, Қасқасу тасып жатқан кез еді. Бір балықты толқын шетке лақтырып жібергені сол еді, ұстап алдым. Жанымдағы балалар қуырып жейтін болдық деп қуанып кетті. Білектей балық еді. Мен оған қарадым да, жаным ашып, өзенге қоя бердім. Содан біраз жерге барды да, балық бұрылып қарап тұрды. Сол оқиғаны әлі ұмытқан жоқпын", - дейді ақын бозбала шағы жайлы.

Мұхтар Шаханов 1961-65 жылдары Шымкент педагогикалық институтында білім алған. Оқуды бітірген соң "Оңтүстік Қазақстан" газетінде корректор (1960-65 жж.), "Лениншіл жас" газетінде (1965-70 жж.) оңтүстік өңірдегі меншікті тілші, отандық телевизия, радио, редакцияларда жұмыс істеді. 1976 жылдан Қазақ КСР министрлер кеңесінің баспа, полиграфия және кітап саудасы жөніндегі мемлекеттік комитетінде бөлім бастығы қызметін атқарды.

"Менің негізгі мамандығым – тракторшы. Мамандығымның төңірегінде елдік ұлттық мүддеге жақын жүретін адаммын. Қазіргі кезеңде материалдық байлықтың, спорттың, жеңіл әндердің бірінші қатарға шығуына байланысты шындық керек болмай қалды. Көп жағдайда ақты ақ, қараны қара деп айта алмаймыз. Осыған байланысты кім шындығын жоғалтып алса, сөзі басқа, ісі басқа болса, елдік ұлттық мүддеге терең тамыр жібере алмаса, үлкен ақын, ғалым, саясаткер, жазушы болсын – оның құны көк тиын", - дейді Шаханов бір сұхбатында.

1984 жылы "Жалын" альманағының бас редакторы болды. 1986 жылы "Жалын" журналының бас редакторы қызметіне кірісті.

1988 жылы республикада тұңғыш құрылған экологиялық қозғалыс – Арал мен Балқаш мәселесі жөніндегі қоғамдық комитеттің төрағасы болды.

1986 жылы Желтоқсан көтерілісі кезінде қазаққа "ұлтшыл" деп айып таққан КОКП орталық комитеті саяси бюросының қаулысына қарсы бас көтерді.

1988 жылы ислам дінінің қалдығы деген желеумен тыйым салынған "Наурыз" мерекесінің 62 жылдан кейін қайта салтанат құруына мұрындық болды.

"1988 жылы Қазақстан компартиясы орталық комитетінің бірінші хатшысы Колбинге "Наурыз" мерекесіне қатысты хат жаздым. Бюродан мені екі-ақ адам қолдапты, оның бірі – сол кезде министрлер кеңесінің төрағасы Нұрсұлтан Назарбаев, екіншісі – Қазақстан компартиясы орталық комитетінің идеологиялық хатшысы Өзбекәлі Жәнібеков", - дейді ақын.

1989 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесінің, ал 1991 жылы Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды.

1992 жылы Олжас Сүлейменовпен бірлесіп, "Халық конгресі" партиясын құрды.

1993-2003 жылдар аралығында Қазақстан Республикасының Қырғыз Республикасындағы төтенше және өкілетті елшісі қызметін атқарды.

"Қырғыз еліндегі бірден бір досым, аға досым, сана биігінде жолыққан досым – Шыңғыс Айтматов. Екеуміз көп мәселенің басында бірге жүрдік, ақылдастық, сырластық. Достықты да жай мәселе деп есептемеймін. Бұл да екі парасатты, пайымды адамның сана биігінде жолығуы", - дейді ақын досы Айтматов жайлы.

2004-2007 жылдары ҚР парламенті мәжілісінің депутаты болды.

2010 жылдан "Тәуелсіздікті қорғау" атты 50-ден астам қоғамдық ұйымның, партия, баспасөз орындарының басын қосатын халықтық-демократиялық қозғалыстың төрағасы және республикалық "Жалын" журналының бас редакторы болды.

Шығармашылығы мен марапаттары

Ақынның алғашқы өлеңі 1959 жылы жарияланды, ал "Бақыт" аталатын тұңғыш жыр жинағы 1966 жылы басылып шықты. Одан кейін 1968 жылы "Балладалар", 1970 жылы "Ай туып келеді", 1974 жылы "Қырандар төбеге қонбайды", 1976 жылы "Сенім патшалығы" кітаптары шықты.

"Мұхтар Шахановтың түйсігі – таза ақындық пайым-парасат пен ұлттық санаға терең тамыр жіберген, жалғандыққа жаны қас, шыншыл түйсік", - деп жазды халық қаһарманы Қасым Қайсенов.

"Махаббат заңы", "Сенім патшалығы", "Сократты еске алу түні" атты драмалары республикамызда және шетел театрларында қойылған. Шыңғыс Айтматовпен бірлесіп жазған "Құз басындағы аңшының зары" атты эссе кітабы мен "Сократты еске алу түні" атты драмасы көптеген тілге аударылды.

"Шыңғыс ханның пенделік құпиясы" драмалық туындысы негізінде Украинаның Довженко атындағы киностудиясы екі сериялы телефильм шығарды.

Шахановтың "Өркениеттің адасуы", "Жазагер жады космоформуласы" ("Шыңғыс ханның пенделік құпиясы") атты романдары ЮНЕСКО шеңберінде қаралып, әлемдік деңгейде қызу пікірталас тудырды. 

"Өлең деген – ешкім айтпаған ойларды айту. ЮНЕСКО менің жырларымды әлемдік поэзияның осы замандық биігі деп таниды. "Өркениеттің адасуы", "Жазагер жады космоформуласы" деген романымның әрқайсының өзінде 20-30 романның оқиғасы берілген. Солардың ішінде ешкім айтпаған ойлар бар. Сондықтан өлең жазу басқа, ұйқастыру басқа, нағыз ақын болу басқа. Соңымыздан келе жатқан жастардан осындай биікке көтерілуін талап етемін", - дейді Шаханов.

Мұхтар Шаханов 60-тан аса елден 120-ға тарта сыйлық алған. 2002 жылы Эйнштейн атындағы алтын медаль берілді.

"Эйнштейн атындағы сыйлықты дүние жүзінде менен бұрын 18 адам алған екен. Менің есімім БҰҰ алтын кітабына жазылған. АҚШ, Англия, Франция, Германия, Жапония секілді жиырмаға тарта елдің құрметті азаматымын. Бірақ атақ пен даңққа қызыққан адам емеспін. Кезінде маған "Халық қаһарманы" атағын берді, қол қойып қойған кезінде мен алмай қойдым", - дейді ол.

Мұхтар Шахановқа 1994 жылы Қырғыз Республикасының халық ақыны атағы берілді. 1996 жылы Қазақстан Республикасының халық жазушысы атанды.

Одан бөлек Біріккен Ұлттар Ұйымының қоршаған орта бағдарламасы сыйлығының лауреаты, Түркияның "Түрік дүниесіне қызметі үшін" халықаралық сыйлығының лауреаты, Қырғыз Республикасының халықаралық "Руханият" сыйлығының лауреаты атанды.

2006 жылы Түркия, Әзербайжан, Солтүстік Кипр мемлекеттері тағайындаған "Түркі әлеміне ерен еңбегі үшін" атағы берілді.

Махаббат жайлы үзік сыр

"Үш рет үйлендім. Маған сана биігінде бір болатын әйел жолыққан жоқ. Ол ілуде бір болады. Маған жолыққан жоқ. Оған мен кінәлі емеспін", - дейді Шаханов.

Махаббат деген мүлде басқа дүние. Жер шарында жеті жарым миллион адам бар. Көп бөлігі әйел, соның барлығы бір-бірімен татуласады. Кез келген жәндік те баласын тудырып жатады. Махаббат деген – екі пайымды, парасатты адамның сана биігінде жолығуы, деді ақын сұхбаттарының бірінде.

"Дінмұхамед Қонаевпен жақын дос болдым, бірі-бірімізге деген көңіліміз мүлде бөлек еді. Димекеңнің Зухра деген әйелі болды, бірақ балалары болмады. Туыстары сізден ұрпақ алып қалуымыз керек деп келген екен. Зухра сонда Димекеңнің өзі шешеді, мүмкін кінә менен болар деп ештеңе айтпапты. Сомен оған 20 жастағы қызды дайындап қойыпты, ол қыз да ұрпақ алып қалуға құлшынып тұр екен. Қонаев көнбей қойыпты. Мен қай қалаға барсам да, барған жерімнен бір кітап алып келемін. Оны Зухраға беремін. Зухра соны оқып шығады, екеуміз соны талқылаймыз. Қанша әйелді білемін, маған Зухрадай сана биігінде жолыққан адам жоқ дейтіні бар", - дейді Мұхтар Шаханов Қонаевтың махаббаты жайлы.

3166
Кілт сөздер:
жазушы, өмірбаян, Мұхтар Шаханов
Тақырып:
Өмірбаяндар
Тақырып бойынша
Бибігүл Төлегенова 90 жасқа толды: "Әдемі қартайып келемін"
Бүгін Қасым Қайсеновтің туған күні: қазақтың қас батыры туралы қызықты деректер
Хасанғалиевтің әніне неге тыйым салынды – сексенге толған әнші жайлы қызық деректер
Назарбаевтың туған күні президент жайлы не дейді? Нумеролог сандарды "сөйлетті"
Кәрім Мәсімов бүгін 54 жасқа толды: ҰҚК басшысы туралы қызықты деректер
Су жағасындағы іздестіру жұмысы

Жүгіруге шығып, жоғалып кетті: Ақмола облысында 14 жасар қыз іздестірілуде

0
Жоғалған қызды отбасы мүшелері өздері күні бойы іздеп, нәтижесіз болған соң полицияға жүгінген

НҰР-СҰЛТАН, 13 шілде – Sputnik. Ақмола облысының Шортанды ауданында 2004 жылы туған қызды іздеуге екі жүзге жуық адам жұмылдырылды, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан.

14 жастағы қыздың жоғалып кеткенін құтқарушыларға полицейлер хабарлады.

"2004 жылы туған жасөспірім үйден 12 шілде күні таңғы алтыда белгісіз бағытқа шығып кеткен. Әзірге оның қайда екендігі беймәлім",– делінген Ақмола облысы төтенше жағдайлар жөніндегі департаменттің баспасөз хабарламасында.

Жоғалған қызды отбасы мүшелері өздері күні бойы іздеп, нәтижесіз болған соң полицияға жүгінген.

"Жоғалған қыздың анасы оның Шортанды ауылындағы стадионға таңғы алтыда жүгіруге кеткенін айтты. Қырық минуттан кейін ұялы телефоны сөніп қалған",– дейді Шортанды ауданындағы төтенше жағдайлар жөніндегі бөлімше бастығының міндетін уақытша атқарушы Еламан Әзімбаев.

Оқи отырыңыз: Атырауда үйдің ауласындағы әжетханаға кеткен қыз із-түзсіз жоғалды

Құтқарушылар мен полицейлер, еріктілер мен аудан тұрғындарынан құралған 200-ге жуық адам қызды іздестіруде. Қосымша иісшіл иттер мен сүңгуірлер де жұмылдырылды. Ал олар Көкшетау қаласынан шақырылған.

0
Кілт сөздер:
жасөспірім, із-түзсіз жоғалу
Тақырып бойынша
СҚО-да құрбысының үйінен шығып кеткен студент қыз із-түзсіз жоғалды
Арыстағы жарылыс: қала тұрғынының шкафтағы 2 миллиондай ақшасы жоғалды
Балалардың зәресін алған Мәншүк Мәметованың мүсіні жоғалды
"Инфекция таратуы мүмкін": Алматыда қаңғыбастар ізім-ғайым жоғалды  
Жамбыл облысында қар көшкінінен кейін әскери қызметкерлерді іздестіру аяқталды