Алматыдағы Наурыз

Ат тергеу дәстүрі туралы не білеміз?

2545
(Жаңартылды 23:48 19.05.2019)
Қазақ келіндерінің ат тергеу дәстүрі туралы Sputnik Қазақстан дерекқорынан оқыңыз

Қазақ халқының басқа ұлтқа ұқсамайтын ерекшелігінің бірі қазақ әйелдерінің "ат тергеуі". Бұрынғы заманда келіндер "тентек", "тетелес", "еркем", "кенже" деп қайнылары мен қайын сіңлілеріне өзінше ат қойған.

Ат тергеу деген не?

Ат тергеу – жаңа түскен келіннің атасы мен енесіне, қайнағалары мен абысындарына, қайын сіңлілері мен қайындарына, ауылдағы жасы үлкен адамдарға өзінше ат қою дәстүрі.

Тұсаукесер: қазақ нені дұрыс жасамай жүр?

Әдебиетте бірінші рет Н.И.Ильминский "Күйеуінің туыстарының атын келін еш уақытта атамайтын. Оның аға-інілеріне, апа-қарындастарына арнайы ат қоятын..." деп ат тергеу туралы жазған. Келін тарапынан ат тергеу күйеу туыстарының жасына, жынысына, туыстық қатынасының алыс-жақындығына байланысты. Бұл арада келінннің тапқырлығы, байқағыштығы да оған көп көмек беретін. Өйткені әркімнің әр түрлі сырттай, іштей ерекшеліктеріне, мінез-құлқына қарай ұнамды ат қоя білу кез келген кісінің қолынан келе де бермейтін.

Бата беру дәстүрі қайдан шықты және оны кімдер береді?

Егер жас келін сол әулеттің,  сол елдің үлкен адамдарының атын атап қалса, ол тәрбиесіздік, құрметсіздік саналып, үлкен сөгіске қалады, қатал сынға ұшырайды. Ат тергеу дәстүрі қазақ келіндерінің ибалы-ибасыздығын, текті-тексіздігін, сұңғыла-сарамастығын, тілге шешен-шорқақтығын сынайтын қатаң өлшем.

Келіндер қайын жұртындағыларға қандай ат қойған?

Жаңа түскен жас келіндер түскен үйдің баласы болып кетеді. Сондықтан күйеуінің үлкен әкесін "әке" не "ата" десе, әжесін "әже" дейді. Ал күйеуінің әкесін  "үлкен ата", "ата", "кіші ата" дейді.

  • Күйеуінің ағаларына: "үлкен аға", "жақсы аға", "ағакем", "көке" деген аттар қойса;
  • інілеріне: "сал жігіт", "молда жігіт", "мырза жігіт", "ортаншым", "тетелес", "інішегім", "кенже";
  • қайын сіңлілеріне: "шырайлым", "жігіт жат", "еркежан", "еркем", "еркекшем", "молдақыз", "айдарлым", "кекілдім";
  • бұрын ұзатылған қыздарды "апа" деп, не олардың күйеулерінің аттарымен бәлендегі қыз, түгендегі қыз дей салады.

Мұнымен бірге жас келіндер күйеуінің бірге туған, немере, шөбере туыстарының өздеріне де жоғарығыдай ат қоюмен қатар, олардың әйелдеріне, яғни абысын-ажындарын да үлкен апа, апа, кіші апа, жақсы апа, жеңешем, бәлен апам, түген жеңешем деп атай береді.

Баланы бесікке бөлеу пайдалы ма, әлде зиян ба?

Әркімнің туыстық жақындығына, туыстар арасындағы, жалпы қауым алдындағы алатын орны мен беделіне қарай орынды ат қойғыш келіндерді халық аса ұнататын. Мәселен, би, болыс болып жүрген қайнағаларын би ата, би аға, болыс ата, болыс аға дей береді.

Әдепті келіндер ат тергеуге соншалықты мән беріп, сыйлы үлкен адамдардың атын атауды өзіне кешірілмес күнә деп санап, өзі атын атамайтын қайын ата, қайын ағаларымен аттас бөтен адамдардың да аттарын тура айтудан именіп, мәселен, қажы аттас, ағакем аттас деген.

XXI ғасырдың қазағына оғаш көрінетін салт-дәстүрлер

Қазақ аттары жер, су, аң, құс және төрт түлік малдың атауларымен байланысты қойылатындықтан, ондай атаулардың өзін өзінше өзгертіп айтатынын А.Самойлович та атап өткен еді. Мәселен, атын атамайтын адамдардың аттары Сарыбай, Сұлушаш, Бүркітбай, Биеке, Бүйен болсын. Мұндайда келіндер Сарысу өзенін шикіл су десе, Сұлу төбе деген жерді әдемі төбе, Бүркітті – қыран, биені – сауар, малдың бүйен ішегін жуан ішек деп өзгертіп айтады.

Балаға ең жиі қойылатын ТОП-20 есімнің мағынасы немесе ат қоярда нені ұмытпаған жөн

Кейде атамайтын кісілермен аттас бөтен адамдардың аттарын да өзгертіп айтатын. Айталық, Мәмбетті Самбет деп өзгертсе, Әліні Сәлі, Тұрсынды Мұрсын, Ахметті Сахмет, Жақыпты Мақып, Сартбайды Талқыаяқбай, Ноғайбайды Абзибай деп атаған.

Халық дәстүрі бойынша ауылдағы қарт кісілер мен қайнағаларын атамау үшін мазмұны бір басқа балама тауып қойылатын. Мәселен, Қасқырбайды – Бөрі ата, Қазыбайды – Топ ата, Айтуғанды – Түнгі жарық, Алтынбайды – Бестен артық, Қыстаубайды – Көң ата деп те атай беретін.

Сәлем салу: ескіліктің сарқыншағы ма, жоқ әлде әдептілік белгісі ме?

Қазақ әйелдері күйеулерінің де атын атамай оларды "отағасы", "біздің үйдің кісісі", "бәленнің ағасы" дейтін. Күйеуінің құрдастарының да атын атамай, оларды "құрдас" атандыратын.

Ат тергеу туралы тараған аңыз

Ат тергеудегі қазақ әйелдерінің ізеттілігі мен тапқырлығын дәлелдейтін, әдеби мұраларда кеңінен тараған бір аңыз бар.

Тойбастар ысырапшылдық па, жоқ әлде...

Бір келіннің қайын жұртында Көлбай, Бұлақбай, Қамысбай, Қасқырбай, Қойлыбай, Қайрақбай және Пышақбай дейтін қайнағалары болса керек. Бір күні суға барған келін кішкене бұлақтың ар жағында, көлдің бер жағындағы қамыс ішінде қойға тиген қасқырды көріп, шелегін тастай салып ауылға жүгіріпті де, үйге жетер-жетпесте атасына көзі көрген жағдайды:

"Ата-ата! Сарқыраманың ар жағында, жалтыраманың бер жағында, сылдыраманың ішінде маңыраманы ұлыма жеп жатыр, жанымаңызды білемеге білеп-білеп алып тез жетіңіз", деп баяндапты-мыс.

Осылайша, қой дегенді "маңырама" деп Қойлыбай атасының атын, қайрақты "жаныма" деп Қайрақбай атасының атын, қасқырды "ұлыма" деп Қасқырбай атасының атын, қамысты "сылдырама" деп Қамысбай атасының атын, бұлақты "сарқырама" деп Бұлақбай атасының атын, көлді "жалтырама" деп Көлбай атасының атын, пышақты "білеме" деп Пышақбай атасының атын тергеген деседі.

"Үйге кіріп келе жатқан бала құлап қалса..." Қазақтың ырым-тыйымы туралы не білеміз?

Тағы бірде жолаушылар су әкеле жатқан әйелден: "бұл кімнің ауылы?" деп жөн сұрапты. Сонда келіншек "өзінде ғана бардай, өзгеде жоқтай атамның ауылы" депті. Сөйтсе бұл Көтібар ауылы екен.

Деректер Х.А.Арғынбаевтың "Қазақ халқындағы семья мен неке", Сейіт Кенжеахметұлының "Қазақ халқының салт-дәстүрлері" кітаптары мен ашық дереккөзден алынды.

2545
Кілт сөздер:
келін, қайын жұрт, салт-дәстүр
Теңге

Шілдеге берілетін 42 500 теңге: әлеуметтік төлемге қалай өтінім беруге болады

7646
(Жаңартылды 14:31 18.07.2020)
17 шілдеде екінші карантинге байланысты табысынан айырылған қазақстандықтарға ең төменгі жалақы – 42 500 теңге мөлшерінде әлеуметтік төлем алуға өтінім беру басталды

Әлеуметтік төлем кімге беріледі және төлем алу үшін өтінімді қалай беруге болатынын Sputnik Қазақстан материалынан біле аласыз.

42 500 теңгені кімдер алады:

  • жалақысыз еңбек демалысына шыққан жалдамалы жұмысшылар;
  • жеке кәсіпкерлер;
  • жеке практикамен айналысып жүрген тұлғалар;
  • азаматтық-құқықтық сипаттағы келісімшартпен істеп жүргендер;
  • бірыңғай жиынтық төлемін төлеп жүрген жеке тұлғалар.

Өтініш беруге арналған порталдар:

  • egov.kz – "электронды үкімет" веб-порталы;
  • 42500.enbek.kz порталы;
  • "Электронды үкімет" telegram-боты;
  • Aitu мессенджерінде 42500.enbek.kz қосымшасы;
  • екінші деңгейлі банктердің мобильді қосымшалары мен интернет-ресурстары.

Egov.kz арқылы өтінім беру

Өтінім Egov.kz порталында "электронды өтініш" қызметі арқылы онлайн қабылданады. "Қызметтер" бөлімінде "42 500 төлеу" қызметін басу керек. Қызметкерлер ЖСН, жұмыс берушілер БСН енгізеді. Әлеуметтік төлемді төлеу туралы немесе төленбейтіні туралы шешімді Egov.kz порталындағы жеке кабинеттен көруге болады, сондай-ақ, ұялы телефонға SMS-хабарлама келеді.

42500.enbek.kz порталы арқылы өтінім беру

Сайттың жеке бөлімі enbek.kz базасында бір реттік SMS-парольдің көмегімен ЭСҚ-сыз (электронды сандық қолтаңба) 42 500 теңге әлеуметтік көмек алуға өтінім беруге болады. Мұнда жеке кәсіпкерлерден басқа барлық кәсіпорынның жалдамалы қызметкерлері жүгіне алады.

  • 42500.enbek.kz порталына кіру;
  • "42 500 жәрдемақы алу" тетігін таңдау;
  • Өтініш берушінің аты-жөнін, ЖСН, IBAN немесе жұмыс берушінің БСН теріп, e-mail көрсетіп, үлгіні толтыру;
  • Толтырылған үлгіні жіберу;
  • Жүйе телефон нөмірін көрсетуді сұрайды;
  • Телефон нөмірін SMS-хабарлама арқылы жіберілген кодпен растау керек;
  • Өтінім жіберілді.

Жіберілген өтінім мен жеке дерек өңделгеннен кейін "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясы" коммерциялық емес акционерлік қоғамында тексерілгеннен кейін өтінім беруші қабылданған шешім туралы SMS-хабарлама алады. Ақпарат төлем тағайындау және төлеу үшін МӘСҚ-ға беріледі.

Telegram-бот арқылы өтінім беру

  • Telegram-да @Help42500Bot ботын табу;
  • "42 500 төлеу" қызметін таңдау;
  • Жеке деректерді енгізу керек;
  • Өтінім "еңбек нарығы" ақпараттық жүйесіне келіп түседі, бір күн ішінде деректер тексеруден өтеді (бірыңғай жиынтық төлемді төлеушілердің өтінімдері тексеруден өтпейді);
  • Ақпарат бір күн ішінде өтінімді өңдеу үшін "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясы" КЕАҚ-ға "Е-Макет" ақпараттық жүйесіне түседі;
  • "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясы " КЕАҚ әлеуметтік төлем тағайындау және төлеу үшін МӘСҚ-ға өтінімді жібереді;
  • Telegram-бот төлем тағайындау туралы жауап жібереді.

Әрбір өңір бойынша жеке бот бар:

  1. https://t.me/NurSultan42500Bot
  2. https://t.me/Almaty42500Bot
  3. https://t.me/Akmol42500Bot
  4. https://t.me/Aqtobe42500Bot
  5. https://t.me/AlmaObl42500Bot
  6. https://t.me/Atyrau42500Bot
  7. https://t.me/ZKO42500Bot
  8. https://t.me/JambylObl42500Bot
  9. https://t.me/Karagandy42500Bot
  10. https://t.me/Kostanai42500Bot
  11. https://t.me/Qyzylorda42500Bot
  12. https://t.me/Mangystau42500Bot
  13. https://t.me/Turkistan42500Bot
  14. https://t.me/Pavlodar42500Bot
  15. https://t.me/SKO42500Bot
  16. https://t.me/VKO42500Bot
  17. https://t.me/Shymkent42500Bot

Аймақ бойынша ботты таңдаған соң, "start" тетігін басып, кім ретінде өтінім беріп отырғаныңызды көрсетіп, әрі қарай ЖСН (жеке сәйкестендіру нөмірі) теріп, 20 белгіден тұратын банк шотын (IBAN) теру қажет.

Айта кетейік, 42 500 теңге әлеуметтік төлем алуға өтініш 2020 жылдың 1 қыркүйегіне дейін қабылданады.

Өз қызметкерлеріне өтінім беретін жұмыс берушілер (заңды және жеке тұлғалар) үшін өтінім қабылдау 19 шілдеден басталады.

16 шілдеден бастап бірыңғай жиынтық төлемді төлеуші азаматтар үшін sms-хабарлама жіберу арқылы бір реттік төлемді тағайындау бойынша проактивті қызмет көрсетілді.

Қазақстанда қатаң карантин екінші тамызға дейін ұзартылды.

7646
Тақырып:
Төтенше жағдай және карантин
Тақырып бойынша
42 500 теңге: жұмыссыз азаматтарға не істеу керек?
Сарапшылар жәрдемақыны әр балаға төлеу жайлы: "42 500 емес, 73 000 болуы керек"  
"ЕСП" төлеп, 50 000 теңге ал": ақпаратқа қатысты түсініктеме берілді
42 500 теңге: өтінім сайт арқылы неге қабылданбай жатыр
42 500 теңгеден үміттілерге SMS жолданды: ақша қашан түседі
Кімдер 42 500 теңгеге өтінімді 19 шілдеден бастап береді?
Қазақстан туы, архивтегі фото

Тәуелсіздік жылдарындағы қайғылы оқиғалар 9 рет аза тұту күні жарияланды

1146
(Жаңартылды 12:02 13.07.2020)
Ұлттық аза тұту кезінде мемлекеттік ту аза тұту мерзімі аяқталғанша тутұғыр биіктігінің жартысына дейін түсіріледі  

Шахтадағы қайғылы жағдай

2006 жылдың 20 қыркүйегінде Қарағанды облысындағы Ленин атындағы шахтада метан жарылғаннан кейін Қазақстанда аза тұту күні жарияланды. Ол жерде өрт шығып, 41 кенші қаза тапқан болатын.

Жарылыс желдету құбырларын ауыстыру кезінде қауіпсіздік техникасының бұзылуына байланысты туындаған. Қайғылы оқиғадан кейін алты жұмысшы сотталды.

Метан жарылысы

Қарағанды облысы Абай қаласындағы шахтада 2008 жылдың 11 қаңтарында 30 шахтер қаза тапты.

Жарылысқа технологияның бұзылуы себеп болды. Төтенше жағдайды тексеру барысында өнеркәсіптегі қауіпсіздікті бақылауға жауапты екі шенеунік қызметінен айырылды.

Қарағанды облысында қаза тапқандарға үш күндік аза тұту күні жарияланды.

Қызылағаш бөгетінің бұзылуы

2010 жылдың 11 наурызында Қызылағаш бөгетінің бұзылуы қазіргі Қазақстан тарихындағы ең жойқын су тасқынының бірі болды. Қайғылы оқиға салдарынан 45 адам қаза тапты, оның ішінде 11 бала бар.

16 наурызда елде аза тұту күні жарияланды.

Қанды Арқанкерген

2012 жылы тұңғыш президент Нұрсұлтан Назарбаев "Арқанкерген" шекара бекетінде қазақстандық шекарашылардың қаза болуына байланысты 2012 жылдың 5 маусымында ұлттық аза тұту күнін жариялады.

Алматы облысы Алакөл ауданында "Арқанкерген" шекара бекетінде 14 шекарашы және қорықшы 28 мамырда шекара бекетінде қаза тапты. Бұл туралы жұртшылық оқиғадан екі күн өткен кезде білді. Қылмысқа сол оқиғадан жалғыз аман қалған шекарашы Владислав Челах кінәлі деп танылды.

Шымкенттегі ұшақ апаты

2012 жылы 25 желтоқсанда Шымкент үстінен ұшып бара жатқан АН-72 ұшағы апатқа ұшырады. Борт ішінде шекарашылар болған. Ұшақта барлығы 27 адам болды, оның жетеуі – экипаж мүшесі. Барлығы қайтыс болды.

Нұрсұлтан Назарбаевтың өкімімен 27 желтоқсанда ұлттық аза тұту күні жарияланды.

Алматы маңында жолаушылар ұшағы апатқа ұшырады

2013 жылдың 31 қаңтарында қаза тапқандарға ұлттық аза тұту күні жарияланды.

Алматы облысының Қызылту кентінде Көкшетау-Алматы рейсін орындаған Chellenger-200 ұшағы апатқа ұшырады. 16 жолаушы мен экипаждың бес мүшесі қаза болды.

Қазақстан президенті Ақордада құқық қорғау органдарының басшыларымен кеңес өткізу барысында әуе апатынан көз жұмғандардың отбасы мен туған-туыстарына көңіл айтты.

Ақтөбедегі теракт

2016 жылдың бесінші маусымында бір топ адам екі қару-жарақ дүкені мен Ақтөбе әскери бөліміне қарулы шабуыл жасады. Лаңкестердің шабуылынан сегіз адам көз жұмды, оның үшеуі – әскери қызметші.

Ақтөбе қаласында жасалған террорлық актінің салдарынан әскери қызметшілер мен азаматтық тұлғалардың қаза болуына байланысты Нұрсұлтан Назарбаев 2016 жылдың 9 маусымын Қазақстан Республикасында ұлттық аза тұту күні деп жариялады.

Bek Air ұшағының құлауы

2019 жылдың 27 желтоқсанында таңғы сағат  07:22-де Алматы әуежайынан Нұр-Сұлтанға ұшып шыққан Bek Air әуе компаниясының Fokker-100 ұшағы көп ұзамай Талғар ауданындағы елді мекенге құлады.

Ұшақ ішінде 93 жолаушы, бес экипаж мүшесі болған.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2019 жылдың 28 желтоқсанын Алматы маңындағы жолаушылар ұшағының апатқа ұшырауы кезінде адамдардың қаза болуына байланысты жалпыұлттық аза тұту күні деп жариялады.

Коронавирус құрбандарын аза тұту

2020 жылдың 13 шілдесі мемлекет басшысының өкімімен Қазақстанда коронавирус індетінен қайтыс болғандарды ұлттық аза тұту күні болып жарияланды.

Қандай жағдайда ұлттық аза тұту күні жарияланады

Қазақстанда ұлттық аза тұту күндері ірі қайғылы оқиғалар салдарынан қаза тапқандардың құрметіне жарияланады.

Қазақстанда ұлттық аза тұту күнін республиканың президенті жариялайды. Аза тұтуды жариялау үшін нақты талаптар жоқ, шешім нақты жағдайға байланысты қабылданады. Әдетте, адамдардың жаппай қайтыс болуы, теракт және басқа да қайғылы оқиғалар мен жоғары қызметтегі қайраткерлердің қазасына байланысты жарияланады.

Аза тұту бір және бірнеше күнге жариялануы мүмкін.

Қазақстанда аза тұту күндері мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының, шетелдік дипломатиялық мекемелердің ғимараттарындағы мемлекеттік ту түсіріледі. Ойын-сауық іс-шаралары мен телебағдарламалар тоқтайды.

1146
Кілт сөздер:
тәуелсіздік, аза тұту
Тақырып:
Коронавирус эпидемиясы
Тақырып бойынша
"Бұл неткен қасірет еді": Димаш Құдайберген желіде жазба жариялады
Қазақстандықтар коронавирустан қайтыс болғандарды аза тұтып жатыр
Назарбаев қазақстандықтарға үндеу жасады
Аза тұту күні: Қазақстанның барлық өңірінде Құран Хатым дұғасы оқылады
Тоқаевтың індеттен көз жұмғандарды қайда еске алатыны хабарланды
Аурухана, архивтегі сурет

Коронавирус пен пневмония: мыңдаған адамның өлімі статистикаға неге енгізілмеді

22
(Жаңартылды 15:45 09.08.2020)
Денсаулық сақтау министрлігі 1 тамыздан бастап коронавирус пен пневмония статистикасы біріктірілетінін хабарлады. Содан бері бір апта өтті. Пневмонияның статистикасы жарияланса да, оны коронавируспен бірге қосқан жоқ

НҰР-СҰЛТАН, 9 тамыз –Sputnik. Бұған дейін тіркелген коронавирусқа ұқсас пневмониядан көз жұмғандар статистикаға енбей қалды. Ал Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы кешеден бері Қазақстандағы коронавирус пен коронавирустық пневмонияның есебін біріктіріп шығарды. Sputnik Қазақстан тілшісі статистиканы зерделеп шықты.

Бас кезінде коронавирус статистикасына ПТР-тестпен расталған науқастар ғана енгізілген болатын. Алайда маусым-шілде айында ауыр пневмониямен түсетін пациенттердің саны күрт өсті. Иә, өкпенің қабынуы – коронавирустың негізгі белгісі. Дегенмен, мыңдаған науқастың сынамасы теріс нәтиже көрсетті. Сол пневмонияны қоздырушы вирус та анықталмады. Осы кезде дәрігерлер аурудың себебін таба алмай дал болды. Коронавирустан емдейін десе, тест сынамасы теріс нәтиже көрсетіп тұр. Ал клиникалық хаттаманы бұзуға болмайды. Тәртіп бойынша нақты диагноз болуы шарт. Сонда ғана тиісті дәрі-дәрмек беріледі.

Бірақ науқастарды емдеу керек. Содан денсаулық министрлігі ережені өзгертіп, "коронавирустың ықтимал жағдайы" деген түсінік енгізді. Бұл дегеніміз, ауруханаға пневмониямен түскен науқастың тест сынамасы теріс нәтиже көрсетсе де, оған ықтимал жағдай диагнозы қойылады да, коронавирусқа қарсы терапиямен емдейді. Дәл осы белгісіз пневмонияны "коронавирустық пневмония" деп атап кеткен. 

Шілденің ортасында денсаулық сақтау министрі Алексей Цой 1 тамыздан бастап коронавирус пен оған ұқсас пневмонияның статистикасын біріктіреміз деді. Алайда артынан теледидарға берген сұхбатында тамызға дейінгі коронавирустық пневмониялар есепке кірмейтінін жеткізді. Оның сөзіне қарағанда,  "жаңа пневмония" үшін арнайы халықаралық код жасалды. Осы аурудың клиникалық белгілері де көрсетіліп, барлық аурухана мен стационарға таратылды.

Енді, дәрігерлер коронавирустық пневмонияны басқа пневмониямен (вирустық, зеңді, бактериялық – Sputnik) шатастырмай, ақпараттық базаға тиісті халықаралық кодпен енгізіп отырады. Осылайша, COVID-19-ға ұқсас пневмонияның статистикасы жасалады. Бірақ оған 1 тамызға дейін тіркелген науқастар мен марқұмдар кірмейді. Цой мырзаның айтуынша, бұл жұмысқа көп уақыт кетеді.        

"Дәрігерлер пневмонияны анықтап, код беруі керек. Кейін ақпараттық базаларға енгізеді. Бірақ бұған дейінгі жағдайларды зерделеп, әрбіреуіне код беретін болса, көп уақыт кетеді. Ондайда не мәліметтерді талдаумен, не науқастарды емдеумен айналысу керек. Бізге қазіргі мәліметтер де жеткілікті. Динамикасын байқаймыз. Болжам да жасауға болады", - деді министр астанада өткен онлайн брифингте. 

Шыны керек, 1 тамызға дейін болған пневмониялардың бәрін ажыратып отыруға көп уақыт кететін сияқты. Өйткені маусым-шілде айында осы аурудың өршіп кеткені сонша, әлеуметтік желіде "Иманды болсын!" деген пікірлер тыйылмады. Ал статистикаға сәйкес, жыл басынан тамызға дейін 256 541 адам түрлі пневмонияға шалдыққан. Өткен жылы барлығы 76 985 науқас болды. Сонда осы көрсеткіш 3,3 есеге өсіп отыр. Ал қайтыс болғандардың саны екі есеге артты. Былтыр 2 033 адам қайтыс болса, биыл тамыз айына дейін 4 042 науқас көз жұмды.

Иә, осы статистиканың ішінде пневмонияның басқа түрлері де бар. Ал "дәрігерлерде оның бәрін ақтарып отыруға уақыт жоқ". Сол себепті коронавирустық пневмонияның нақты саны әзірше белгісіз. Дегенмен, 10 шілде күні өткен үкіметтің кеңейтілген отырысында президент беймәлім пневмония туралы сұрағанда денсаулық сақтау министрі нақты есебін көрсетті.

"1-8 шілде аралығында пневмонияға шалдыққан 56 809 науқас тіркелді. Соның ішінде вирустық пневмония -  7 348, бактериялық пневмония – 9 759, сондай-ақ, коронавирусқа ұқсас 39 702 пневмония бар", - деді Алексей Цой.

Демек, өткен айда тек бір аптаның ішінде ғана этиологиясы белгісіз, бірақ коронавирусқа ұқсас 40 мыңға жуық пневмония тіркелген болатын. Сонда министрлік COVID-19 белгілері бар пневмониялардың нақты санын білді. Қазір оның бәрін жаңа халықаралық кодпен енгізуге уақыт жоқ екен. Сосын коронавирустық пневмониялардың бәрін ортақ статистикаға енгізетін болса, оның саны коронавирус көрсеткішінің өзін екі есеге есе орап кететін сияқты. 

Сонымен, осы айдан бастап денсаулық сақтау министрлігі жаңартылған статистиканы жариялай бастады. Бірақ коронавирус пен коронавирустық пневмонияны біріктірмеген, екеуі бөлек көрсетіледі. Мәселен, 2 тамызда алғаш рет жаңартылған статистика шықты. Сол кезде бір тәуліктің ішінде коронавируспен 1 226 адам анықталса, коронавирусқа ұқсас пневмониямен  5 181 науқас (!) тіркелді. Ал 3 тамызда ондай пневмониялардың саны бірден 798-ге дейін төмендеді. Бәлкім, бірінші күні дәрігерлер шатасып, ақпараттық базаға мәліметті дұрыс енгізбеген шығар. Басқа бір себеп болды ма, ол жағы белгісіз. 

4 тамызда коронавирустық пневмониямен анықталғандар саны 276-ға дейін азайды. Ал ертесінде бірден 1 799 адамға дейін көтеріліп кетті. Соған қарағанда, жаңа пневмонияға қатысты дәрігерлер халықаралық кодпен дұрыс мәлімет енгізбеуі мүмкін. Соңғы күндері коронавирустық пневмонияның көрсеткіші біртіндеп түсіп келеді. Коронавирус та солай. Дегенмен, пнемонияның саны ковидтен басым болып тұр. 

Бүгінгі мәліметке сәйкес, Қазақстанда бір тәуліктің ішінде коронавирустық пневмониямен 1 011 науқас тіркелген. Осы санаттағы адамдар "КВИ-", яғни тест сынамасы теріс, бірақ коронавирустың белгілері бар науқастар ретінде белгіленген. Ал сынамасы оң және "КВИ+" деп көрсетілетін науқастардың бір күндік көрсеткші 872 адамды құрайды. Дегенмен, дәл осы топта қайтыс болғандардың саны басым. Соңғы тәулікте 28 адам коронавирустан қайтыс болса, 15 науқас коронавирустық инфекциядан көз жұмды. 

Жалпы, осы уақытқа дейін республика бойынша 98 701 адамда коронавирус анықталған. Осы диагнозбен 1 246 науқас қайтыс болды. Ал 1 тамыздан бері тіркелген коронавирустық пневмониялардың саны 13 121 пациентке жетті. 8 күннің ішінде 152 науқас көз жұмды. Осыдан-ақ коронавирусқа ұқсас пневмонияның қаншалықты қауіпті екенін көруге болады. Қазір оның қарқыны бәсеңдеп келеді деген күннің өзінде коронавирустан әлдеқайда басым екенін байқау қиын емес.

Мәселен, Қазақстанда коронавирус алғаш рет 13 наурызда тіркелген болатын. 8 күннен кейін небәрі 53 науқас тіркелген. Сол кезде әлі адам өлімі де болған жоқ. Ал коронавирустық пневмония осы айдың басында тіркеуге алынса, бір аптаның ішінде ғана 150 адамның өмірін қиды. Соған қарап, 1 тамызға дейінгі өлім-жітімнің орташа санын есептеп шығаруға да болады. Бірақ бір нәрсені ескеру керек. Маусым-шілде айында коронавирустық инфекцияның шарықтау шегі болған. Демек, адам өлімі екі есе, тіпті үш есе артық болған тәрізді. 

Ал Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы өз сайтында Қазақстандағы коронавирус пен коронавирустық пневмонияның статистикасын біріктіріп тастады. Осылайша, біз Еуропаның біраз мемлекетін артта қалдырып, антирейтингте жоғары өрмелеп келеміз. Әрине, халықаралық қауымдастық та соған қарап, Қазақстанның коронавируспен күрес саласындағы жұмысын бағалайды. Жоғары көтерілген сайын беделіміз төмендей түседі. Осы статистикаға 1 тамызға дейінгі коронавирустық пневмониялар да кірсе, Италияға жетіп қалуымыз әбден мүмкін. 

Бүгінде тест сынамасын өз еркімен тапсырып жатқан қазақстандықтар аз емес. Солардың тең жартысында антиденелер анықталып жатады. Бұл дегеніміз, коронавируспен ауырып шыққандар да көп. Олардың бәрі статистикаға енбеген.

 

22
Кілт сөздер:
адам, өлім, статистика, коронавирус
Тақырып:
Коронавирус эпидемиясы
Тақырып бойынша
Мамин коронавирус пандемиясының жаңа толқыны туралы айтты
Коронавирус қанша уақытқа созылады - дүниежүзілік денсаулық ұйымы болжам жасады
Ғалымдар коронавирус қандай суда өлетінін анықтады
Коронавирус анықтамасын сатқан медицина қызметкері қылмыс үстінде ұсталды – видео  
Коронавирус пен пневмония құрбандары: министрлік соңғы деректерді жария етті