Вирус жұқтырған адам тініндегі коронавирус бөлшегінің микрофотографиясы

Ғалым коронавирустан кейін не болатынын болжады

11040
(Жаңартылды 11:18 17.04.2020)
Вирустар адамдар арасында оқтын-оқтын таралып тұрады, бірақ адамзат баласы үнемі эпидемиядан кейін ғана әрекет етеді

НҰР-СҰЛТАН, 17 сәуір – Sputnik. Ресейлік ғалым Сергей Альховский адамзат вирустың жаңа нұсқаларының пайда болуынан мүлдем сақтандырылмағанын айтады. Сондықтан мұндай эпидемиялар әлі де жалғасады. Оның үстіне алдағы уақытта вирустың қандай түрлері тарайтынын адамдар білмейді деп мәлімдеді.

Ресейдің Д.И.Ивановский атындағы вирусология институтының биотехнология зертханасының меңгерушісі, вирусолог Сергей Альховский "Россия сегодня" ХАА халықаралық мультимедиялық баспасөз орталығының сайтында өткен Ресей ғылым академиясының ғылыми кеңесінің онлайн-отырысында баяндама жасаған.

Оқи отырыңыз: Ғалым коронавирустан айыққан адам қандай қиындыққа тап болатынын айтып берді

Ғалым өз сөзінде коронавирусқа қатысты қазіргі жағдай вирус экологиясын кеңірек зерттеуді қажет ететінін атап өтті.

"Бұл келесі "соғысқа" жақсы дайындық жасауға мүмкіндік береді", – деді ол.

Альховскийдің айтуынша, пандемиялық коронавирустар жаңа және қайталанатын инфекциялардың типтік өкілдері болып табылады. Яғни, табиғатта зоонозды вирустың үлкен резервуары бар, онда үнемі жаңа нұсқалар пайда болады.

"Жаңа вирустар оқтын-оқтын пайда болып тұрады. Ең басты мәселе, адамдардың оны алдын ала болжауы мүмкін емес. Вирус таралған кезде ғана біз әрекет жасай бастаймыз", – дейді вирусолог.

Оның айтуынша, адамзат баласы вирустың жаңа нұсқаларының пайда болуынан мүлдем сақтандырылмаған.

"Осы кездері әлем COVID-19 індетімен күресіп жатыр және оны жеңеміз. Бірақ бұл табиғи резервуарлар мен зоонозды вирустар ешқайда кетпейді және мұндай оқиғалар одан әрі жалғасады. Алдағы уақытта вирустың қандай түрлері тарайтынын қазір білмейміз", – дейді ол.

Ал енді осындай жағдайларға дайын болу үшін вирустардың табиғи резервуарлары мен оларда болып жатқан процестерді терең зерттеу қажет. Ең алдымен, ғалымдар табиғи резервуардағы патогендік әлеуеті бар барлық зоонозды вирустарды анықтауы тиіс.

Оқи отырыңыз: "Бұл – өте қауіпті вирус": Тоқаев оң нәтижеге жету үшін не істеу керектігін айтты

Ол осы орайда 1970 жылдары вирустардың экологиясын зерттеуге арналған, соның ішінде табиғи резервуарлар мен зоонозды вирустарды зерттейтін бағыт пайда болғанын еске салды.

"Бүгінгі жағдай бізге жаңа технологияларды қолдана отырып, ауқымды зерттеулерді қайта бастауымыз керек екенін көрсетеді. Осылай әрекет ету арқылы біз келесі жағдайларға дайын боламыз", – дейді ғалым.

Өз кезегінде Ресей ғылым академиясының президенті Александр Сергеев ғалымнан осы жұмысты күшейту туралы ұсыныс пен егжей-тегжейлі түсіндірілген жазба дайындауды сұрады.

11040
Кілт сөздер:
вирус, ғалым, коронавирус
Тақырып:
Коронавирус эпидемиясы (869)
Тақырып бойынша
Қазақстандық ғалым өзінің сенсациялық мәлімдемесін түсіндірді
Елде 1341 адамда коронавирус расталды
Тоқаев: Коронавирус індеті – адамзатқа төнген аса қауіпті қатер
Вирус табылмады: желіде бір-бірін құшақтап жылаған әйелдердің видеосы тарады
Коронавирустың вакцинасы пайда болған кезде, бәріне бірдей жетпейді – ғалым  
Мысық балық жеп жатыр

Коронавирус Уханьдағы базардан тараған жоқ Қытай ғалымдары

596
Сарапшылар Қытайда коронавирус жұқтырған алғашқы он үш адамның базарға еш қатысы жоқ екенін дәлелдеді

НҰР-СҰЛТАН, 31 мамыр – Sputnik. Коронавирус ең алғаш Уханьдағы базардан тараған жоқ. Бұл туралы Қытайдың ауруларды бақылау және алдын алу орталығының ғалымдары мәлімдеді.

Мамандар Ухань базарындағы өнімдерден COVID-19 табылмағанын айтты.  Ғалымдар инфекция адамға жарқанаттан жұқты деген болжамды растап, вирус теңіз өнімдері базарында болған науқастан тарала бастады деген пайымға келді.

Алайда сарапшылар вирус алғашқы адамға базарда емес, басқа жерде жұқты деп отыр.

Ғалымдар Қытайда ең алғаш тіркелген 13 адамның Уханьдағы базарға еш қатысы жоқ екенін дәлелдеді, деп жазады The Sun.

596
Кілт сөздер:
Қытай, коронавирус
Тақырып:
Коронавирус эпидемиясы (869)
Зертхана қызметкері

Орталық Азия мен Кавказдағы биозертханалар: көзделген мақсат пен мүдде қандай?

66
Сарапшылар посткеңестік мемлекеттер сыртқы көмекке үміт артып, эпидемиологиялық жағдайға бақылауды жоғалтады деген пікірде

Мәскеу көрші елдердің биологиялық қауіпсіздігіне көптен бері алаңдап келеді. Ал америкалықтар Қазақстан мен Арменияда және Тәжікстанда биологиялық зертханалар желісін құрды. Әсіресе, Ресей билігінің Грузиядағы Лугар орталығына қатысты көптеген сұрағы бар. Мұның бәрі Вашингтонға не үшін қажет, деп жазады РИА Новости.

Әдейі рұқсат етілуі мүмкін

Қазақстанда алғашқы коронавирус инфекциясы наурыз айының басында тіркелген. Билік шекараларды жауып, төтенше жағдай жариялады. Республиканың оңтүстік-шығысында 2016 жылы америкалықтар салған биолабораториямен осы вирус байланысты болуы мүмкін деген қауесеттер де интернетте тарала бастады.

Алматы орталық зертханасы (АОЗ) Қазақстанға тән вирус штамдарын зерттеумен айналысады. Ол қазақстандық карантиндік және зоонозды инфекциялар ғылыми орталығы базасында жұмыс істеп, денсаулық сақтау министрлігіне бағынады. Бұл Пентагонның есебінен салынғанына қарамастан, ол Қазақстанның меншігі болып саналады. Ал АҚШ бұл нысанға 108 миллион доллар бөлді.

Вашингтон бұл әрекетін АҚШ әскерилері осы аймақты белгісіз вирустық инфекциялардан қорғауға көмектесіп, зерттеу жұмыстарын жүргізеді деп түсіндіреді.

Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының (ҰҚШҰ), ТМД мен ШЫҰ саммиттерінде Мәскеу өкілдері америкалықтар бұл зертханаларды Ресей мүддесіне қарсы қолдануы мүмкін деп бірнеше рет мәлімдеді. Бірақ қазақстандық билік жергілікті биологтардың жұмысына ешкім араласпайтынын айтып сендірді.

"Шетелдік ғалымдардың қатысуына бірлескен зерттеулер жүргізіліп, гранттық жобалар жүзеге асырылған жағдайда ғана рұқсат етіледі", – деп мәлімдеді Алматы орталық зертханасы.

2018 жылы Қазақстанда менингитпен ауыратындар саны едәуір өскенде, менингококтық инфекция штаммының Алматыдағы орталық зертханадан шыққаны туралы айтыла бастады. Сол кезде журналистер мен блогерлер америкалықтар вирустың таралуына әдейі рұқсат берген деп жазды. Осылайша, олар зертханада жасалған бактериологиялық қарудың тиімділігін сынағысы келген деп болжанды.

Ал Қазақстанның денсаулық сақтау министрлігі індет жоқ деп сендіріп бақты.

"Қазақстанда менингиттің 58 жағдайы тіркелсе, олардың 32-і Алматыда. Егер салыстырмалы түрде есептейтін болсақ, ДДСҰ стандарттары бойынша бұл төмен көрсеткіш", – деп мәлімдеді ведомство.

Мұның коронавирус індетімен ұқсас тарихы бар. Билік конспирологияны жоққа шығарып, дүрбелең тудырмауға шақырды.

Жабық режимдегі жұмыс

Кеңес заманында Армян КСР микробиология институты осы саладағы ірі орталық болып саналды. 90-жылдары АҚШ пен Ұлыбритания институттың ғылыми әзірлемелеріне қызығушылық танытты. Сөйтіп, армян мамандары батыс елдеріне тағылымдамадан өтуге шақырылды.

Кейінірек америкалықтар осы аймақтарда бірнеше биологиялық зертхана ашуға көмектесті. Ақшаны Қазақстандағыдай Пентагон бөлді. Бір ғана армениялық ауруды бақылау және алдын-алу ұлттық орталығын қайта жаңғыртуға он миллион доллар жұмсалды.

Ереван, Гюрми, Ванадзор, Мартуни және Ижеванда салынған ғылыми орталықтар Кавказ аймағына тән вирустар мен штаммдарды зерттейді.

Зертханалар Арменияның денсаулық сақтау жүйесінің бөлігі болып табылғанымен, бұл АҚШ қорғаныс министрлігінің қауіптерді азайту жөніндегі агенттігі үшін қолжетімді. Онда жергілікті мамандармен қатар америкалықтар да жұмыс істейді.

Армениядағы биозертханалар жабық болу арқылы Мәскеудің сынына ұшырап жатыр. Өткен күзде премьер-министр Никол Пашинян күмәнді сейілту үшін ресейлік мамандармен ынтымақтастық туралы меморандумға қол қоюға келісті. Келісімшарттың бүге-шігесіне дейін келісілгенімен, соңғы сәтте армян тарабы құжаттан бас тартты.

Қауіпті эпидемиология

2010 жылдары америкалық биологтар ҰҚШҰ-ның тағы бір мүшесі – Тәжікстанға назар аударды. Олар жұқпалы аурулардың өршуіне әкелуі мүмкін қолайсыз эпидемиологиялық жағдайларға алаңдады. Сөйтіп, батыстың бірнеше қоры зерттеу орталықтарын құруға ақша бөлді.

Сонымен, 2013 жылы Душанбедегі гастроэнтерологиялық институтта биологиялық қауіпсіздік зертханасы ашылды. Жобаны Қытай, Мьянма, Бангладеш пен Африкада осындай нысандарды салған француздық Мерьё  қайырымдылық қоры қаржыландырды.

Француздарға, әдетте БҰҰ мен АҚШ-тың халықаралық даму жөніндегі USAID қоры көмек көрсетті. Ал инвестиция көлемі үш миллион доллардан асты.

2019 жылы олар республикалық туберкулезге қарсы күрес орталығында зертхана құрды. Оған да USAID пен Пентагон демеуші болды. Жергілікті биологтар шетелдік әріптестерінің қатысуымен Орталық Азияға тән туберкулез, безгек, гепатит және тырысқақ сияқты ауруларды зерттейді.

Былтыр Тәжікстанның солтүстігіндегі Исфара қаласында тағы бір нысан ашылды. Ол туралы ақпарат аз, бірақ мұны да америкалықтар қаржыландырады.

"Коронавирусқа дейін Орталық Азияда эпидемиологиялық жағдай оңай болған жоқ. Гепатит, тырысқақ және туберкулез аурулары аймаққа тән сипатпен ушығатындықтан, жаңа биолаборатория қажет-ақ. Ал оған қаражат керек. Оны шетел көмегінсіз жүзеге асыру мүмкін емес", – деп түсіндірді РИА Новости порталына Душанбедегі саяси зерттеулер орталығының директоры Абдуғани Мамадазимов.

Тәжік сарапшысы америкалықтардың белсенді қызметінен күмән тудыратын нәрсені көрмейді.

"Олар әрдайым бірінші болып әрекет етеді. Егер коронавирус індетінен кейін Ресей, Қытай немесе ЕО аймаққа вируспен күресте белсенді көмек көрсете бастаса, республика билігі мұндайды қолдайды", – дейді сарапшы.

Грузин патогені

Грузия ҰҚШҰ құрамына кірмейді, бірақ Ресеймен шекаралас әрі Кавказда шешуші рөл атқарады. Ричард Лугар атындағы қоғамдық денсаулық сақтауды зерттеу орталығы Мәскеудің алаңдаушылығын тудырады. Ресей билігі Тбилиси маңындағы биолаборатория америкалықтардың мүддесі үшін әрекет етеді деп санайды.

Күдік бірден туындаған жоқ. 2018 жылы Грузияның бұрынғы мемлекеттік қауіпсіздік министрі Игорь Гиоргадзе лабораториядағы адамдарға эксперимент жасалуы мүмкін екендігін айтып, Лугар орталығында ондаған адам ем қабылдаудан соң, қайтыс болғанын растайтын құжаттарды жария етті. Ал ол жерде Пентагон тапсырысын орындайтын Американың үш жекеменшік компаниясы – CH2M Hill, Battelle және Metabiota биологтары жұмыс істеді.

Гиоргадзе зертхананың бактериологиялық қорғанысының жоғары деңгейіне назар аударды. Сонымен қатар, орталықта "зиянды заттар мен оқ-дәрілерді биологиялық белсенді материалмен бүркуге арналған жабдықтар бар. Халықты қорғауды мақсат еткен мекемеге мұндай нәрселер неге керек?" – деп сұрады экс-министр.

Ал Мәскеудегі сыртқы істер министрлігінің қарулануды бақылау және оны таратпау жөніндегі департамент басшысы Владимир Ермаков, Ресей өзімен шекаралас елде америкалықтардың биологиялық эксперимент жасауына төзіммен қарамайды деп мәлімдеді.

Ал өз кезегінде Пентагон Гиоргадзенің айыптауын сандырақ деп атады. Ресми Тбилиси болса, зертхана бейбіт мақсаттағы жобалармен айналысады, адамға тәжірибе туралы ешқандай да сөз жоқ деп сендірді. Грузия билігі Лугар орталығына ресейлік мамандардың кіруіне қарсы болмады. Бірақ, екі ел арасындағы өткен жылғы дағдарыстан кейін бұл жоспар жүзеге аспай қалды.

"Грузия ешқашан физика-химия немесе биология саласындағы зерттеулерге қызығушылық танытпаған. Бұл зертханадағы жоғары деңгейлі биологиялық қорғаныс мамандары туралы ақпарат көптеген сұрақ туғызуда. Мұндай ауыр қоздырғыштармен күресу неге керек?" – дейді РИА Новостиге биология ғылымдарының докторы, Сібір федералды университетінің профессоры Николай Сетков.

"Вектор" вирусология орталығының ғылыми жұмыстар жөніндегі бас директоры Александр Агафонов: "Лугар орталығында биологиялық қаруды әзірлеу және оларды жеткізу техникасы туралы тікелей ақпарат жоқ" екендігін айтады.

"Алайда, CH2M Hill, Battelle және Metabiota жеке компанияларының қатысуы мен олардың келісімшарттық міндеттемелері туралы, мысалы, күйдіргі, туляремия және Қырым-Конго геморрагиялық қызба вирусының қауіпті бактерияларын зерттеуі елеусіз қалмауы тиіс", – дейді ол.

Осылайша, агенттікке сұхбат берген сарапшылар посткеңестік мемлекеттер сыртқы көмекке үміт артып, эпидемиологиялық жағдайға бақылауды жоғалтады деген пікірге келді. Бұл ауыр салдарға әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, пандемия кезінде зертханаларға одан сайын сақтықпен қарай бастады. Бұл ақыр соңында құрылымдардың ашылуына негіз болады.

66
Кілт сөздер:
вирус, Орталық Азия, зертхана
Бос әмиян

"Сіздің атыңыздан кредит алады": алаяқтардан қалай қорғану керек

362
Алаяқтардың қармағына түсетін адамдардың көбіне құпия мәліметті өздері айтып қояды. Мамандар біреу қоңырау шалып, жеке мәліметтерді сұраса, телефон тұтқасын бірден қоя салған дұрыс екенін айтады

НҰР-СҰЛТАН, 31 мамыр – Sputnik, Арман Асқар. Бүгінде ақпараттық технологиялардың дамуымен алаяқтық әрекеттер де көбейіп келеді. Біреудің банк картасы арқылы сауда жасау, тіпті, есепшоттағы барлық ақшаны ұрлап кету фактілері де аз емес. Sputnik Қазақстан тілшісі киберқауіпсіздік саласындағы кәсіби мамандармен сөйлесіп, алаяқтардан қорғанудың негізгі жолдарын біліп алды.  

Аңқау болмаңыз

Ақпараттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары Руслан Әбдіқалықов алдымен аңқау болмауға кеңес беріп отыр. Себебі алаяқтардың қармағына түсетін адамдардың көбісі құпия мәліметті өздері айтып қояды.

"Мысалы, біреу "банк қызметкерімін" деп, сізден PIN кодты немесе картаның артындағы CVC кодты сұраса, оны ешқашан және ешкімге айтпаңыз. Ондай мәліметтер банк қызметкеріне де айтылмайды. Осыны ұмытпау керек. Меніңше, бұл – басты мәселе", - деді Әбдіқалықов Sputnik Қазақстан тілшісіне берген сұхбатында.

Маманның айтуынша, біреулер қоңырау шалып, жеке мәліметтерді сұраса, телефон тұтқасын бірден қоя салған дұрыс. Сосын банктың өзіне хабарласып, мәселенің мән-жайын білуге болады.

Бұдан бөлек, банкоматты пайдаланғанда сыртқы өзгерістердің бар-жоғына баса назар аударған жөн. Өйткені алаяқтар банкоматтың пернетақтасы мен карта салынатын жеріне тура сондай өз құрылғыларын орнатып қоюы мүмкін.

"Сонда сіз банк картасын салғанда ол құрылғылар бірден барлық жеке мәліметіңізді сақтап қалады. Одан кейін алаяқтар картаның көшірмесін жасап, ақшаңызды оп-оңай алады. Сондықтан банкоматтың тұрған жеріне және артық құрылғылардың бар-жоғына баса мән берген дұрыс. Пернетақта қалың болса, ал карта салынатын жері ішке қарай тым қатты кіріп тұрса, басқа банкоматты пайдаланған жөн. Жалпы, бүгінде банк картасымен емес, мобильді қосымша арқылы төлем жасаған қауіпсіз", - деп атап көрсетті Әбдіқалықов.

Компьютер мен телефонды тексеріп тұрыңыз

Алаяқтар вирусты тарату арқылы кез келген адамның компьютері мен смартфонына кіре алады. Сөйтіп, интернет-банкингті бұзып, ақшаны ұрлайды.

"Иә, ондай вирустар "Троян бағдарламалары" деп аталады. Олар интернет арқылы компьютерге де, смартфонға да кіре алады. Ал компьютерде немесе смартфонда интернет-банкинг болса, алаяқтар есепшоттағы ақшаны ұрлап кетуі әбден мүмкін. Себебі Троян бағдарламаларында "пернетақта тыңшысы" бар. Бұл дегеніміз, сіз пернетақтамен PIN кодты басқанда бағдарламада бәрі сақталып қалады. Осылайша, алаяқтар сіздің жеке кабинетіңізге де кіріп кетеді", - дейді Әбдіхалықов.

Маманның сөзіне қарағанда, компьютер мен смартфонда вирусқа қарсы бағдарлама болуы қажет. Ондай қорғанысы жоқ құрылғымен интернетке шығуға болмайды. Себебі Троян бағдарламасы автоматты түрде орнатылып кетеді. Ол үшін бір нәрсені басудың да қажеті жоқ.

"Мысалы, мен өзім вирусқа қарсы бағдарлама болмаса немесе ондай бағдарлама жаңартылмай тұрса, интернетке мүлдем кірмеймін. Сондықтан смартфонға да вирусқа қарсы бағдарламаны орнатып қойған дұрыс. Ондай бағдарламалар көп, тегін нұсқалар да бар. Вирусқа қарсы бағдарлама болса, Троянның өтіп кетуі екіталай", - деп атап көрсетті Әбдіқалықов.

Жеке құжатты WhatsApp-пен жібермеңіз

Мамандар WhatsApp сияқты мессенджерлер арқылы жеке құжаттардың фотоларын да жіберуге болмайды деп отыр. Өйткені алаяқтар адамның атынан кредит рәсімдеп алуы әбден мүмкін. 

Банктер арқылы алаяқтық әрекет жасау қиын. Себебі жеке куәліктің фотосымен несие берілмейді. Банкте құжаттың иесі өзі келуі тиіс. Ал микроқаржы ұйымдары ақшаны көптеп беруге тырысады. Сол кезде алаяқтық әрекетке жол берілуі мүмкін. 

"Сондықтан WhatsApp-пен жеке құжаттардың фотосын жібергеннен кейін бірден жойып тастаңыз, я болмаса, мүлдем жібермеуге тырысу керек. Өзіңіз апарып беріңіз. Мысалы, бір туысыңызға сеніп, оған жеке құжаттың фото нұсқасын жібердіңіз дейік. Ол адам қауіпсіздік шараларын сақтамайды, смартфонына Троян бағдарламасы кіріп кеткен. Сонда хакерлер сіздің телефоныңыздан емес, туысқаныңыздың смартфонынан жеке құжатыңызды ұрлап кете алады", - дейді Руслан Әбдіқалықов.

Wi-Fi-ға сақ болыңыз!

T&T Security компаниясының директоры Арнұр Тоқтабаев жеке мәліметтерді толтыруды сұрайтын сан алуан сайттармен абай болуға кеңес беріп отыр. Себебі алаяқтар банк сайтының көшірмесін, я болмаса, мобильді қосымшасының көшірмесін жасап, адамның жеке мәліметтерін қолға түсіруі мүмкін. Ойын сайттары да банк картасымен төлем жасауды сұрап жатады. 

"Банк картасын және оның артындағы СVV-кодты сұрайтын сайттарға көп сене бермеңіз. Порталдың қолтаңбасын тексеріп алған дұрыс. Куәлігі бар ма? Жоқ па? Порталдың атауы мен куәліктегі мәліметтер сәйкес болуы шарт", - деді Тоқтабаев.  

Оның айтуынша, қоғамдық жерде отырғанда Wi-Fi-ға сақ болу керек. Себебі хакерлер Wi-Fi нүктені айырбастап, оны дәмхананың нүктесі ретінде көрсете алады. Ал адам банк есепшотына кіргенде өзі білмей, барлық мәліметтерін алаяқтарға жіберіп қояды. 

"Сондықтан Wi-Fi-ға қосылғанда алдымен нүктелердің атауларын қарап шыққан дұрыс. Атауы бірдей Wi-Fi болмауы керек. Жалпы, мен өзім мобильді интернетпен ғана жұмыс істеуге тырысамын. Өйткені 4G байланысы арқылы алаяқтық әрекет жасау өте қиын. Оны провайдердің өзі ұсынады және желі үшін жауап береді. Банк картасын да, портмоне де ұстамаймын", - деп атап көрсетті Тоқтабаев.

362
Кілт сөздер:
банк, телефон, ұрлық, алаяқтық
Тақырып бойынша
Шығын 40 миллионнан асады: Алматыда ер адам тұрғындарды ерекше тәсілмен алдаған
Қызылордада "таксистерді" ерекше әдіспен алдаған алаяқ қоғамдық резонанс туғызды
Ақтөбе тұрғыны ерекше тәсілмен ұрлық жасады
Қарағанды облысында алаяқ басшы ұсталды
Түркістанның бас судьясы алаяқтық жасағаны үшін сотталды