Қол алысу

Ханзада мен президенттің арақатынасы кімдерді алаңдатады

931
(Жаңартылды 17:27 31.08.2020)
Пандемиядан кейінгі әлем көшбасшыларының алғашқы ауқымды кездесуі қараша айының соңында Эр-Риядта өтеді

"Үлкен жиырмалық" саммиті теориялық тұрғыдан кейінге қалдырылуы мүмкін, бірақ, бетпе-бет сөйлесуді аңсайтын мемлекет басшылары қиындыққа толы жылдың соңында кездесу мүмкіндігінен бас тартпайтын сыңайлы. Саммит иесі 84 жастағы Салман король болғанымен, меймандарды оның ұлы әрі тақ мұрагері – 34 жастағы Мұхаммед қарсы алатын болады. Қонақтардың бірі – осымен үшінші рет Сауд Арабиясына сапар шеккен Ресей президенті Владимир Путин болмақ, деп хабарлайды РИА Новости. 

Ресей мен Сауд Арабиясының геосаяси жақындасуы соңғы жылдардағы маңызды қарқынның бірі. Оның әлдеқайда жарқын дәлелі ретінде мұнай нарығындағы әріптестікті атауға болады. ОПЕК+ келісімі 2016 жылдың соңынан бері жүзеге асырылуда. Осы жылдың наурыз айында тараптар оны ұзарту параметрлері бойынша бір мәмілеге келе алмады. Бірақ, мұнай бағасы құлдырағаннан кейін сәуір айында жаңа келісім жасады. Алайда, мұнай екі тараптың жақындасудың бір ғана жалғыз бағыты емес. 

Сонау 20-30-шы жылдары КСРО жас корольдікке белсенді көмектескен шақта, олар жарты ғасырға озып кеткен болатын. Сауд монархиясы АҚШ-тың жақын одақтасы болды да, КСРО-мен дипломатиялық қарым-қатынас үзілді. Оның үстіне, араб әлеміндегі толассыз революциялар да отқа май құйғандай еді. 80-шы жылдары моджахедтерге көмек ретінде Ауғанстан жеріндегі кеңестік әскерлермен күресу арабтар үшін қасиетті соғысқа айналды.

Алайда, КСРО құлдырап, Эр-Риядқа әлеуметтік қауіп төндіретін басқа ешкім болмады. Ал проблемалар жойылудың орнына еселене түсті. Осылайша, 90-шы жылдары саудтықтар Мәскеумен қарым-қатынасты реттеуге біршама қадамдар жасады.

Америкалықтар Ирак пен Ауғанстанның аумағында өз билігін жүргізуге тырысқан шақта Сауд Арабиясы Иран мәселесі бойынша Мәскеумен байланыс орнатуға тырысты. Эр-Рияд үшін иран-ресейлік ынтымақтастықты орнатпаудың маңызы зор болды. Себебі, Тегеран басты қарсылас пен қауіп төндіруш ретінде қабылданды. Негізінен, саудтықтардың басты проблемасы ирандықтармен емес, америкалықтармен, атап айтқанда, олардың Таяу Шығыстағы саясатымен байланысты болды.

2001 жылы болған терактіден кейін америкалықтар Таяу Шығысқа қарқынды ене бастаса, бұл саудтықтарды аса қуанта қойған жоқ. Сондықтан, Сауд Арабиясы АҚШ-қа тәуелділікті әлсіретіп, Батыстан алшақтауы керек болды.

2000 жылдардың ортасында саудтық жетекшілер, соның ішінде, Вашингтондағы бұрынғы елші әрі барлау қызметінің басшысы, Бандар ханзаданың Мәскеуге сапары жиіледі. 2007 жылы Эр-Риядқа алғаш рет Ресей президенті іссапармен барды. Сондықтан, екі елдің қарым-қатынасы жақын уақытта жаңа деңгейге көтеріледі деп болжауға болар еді. Бірақ, саудтық басшылықта проамерикалық және антиамерикалық қос стратегияның күресі жүріп жатты. Антиамерикалық саясатты ұстанатындар АҚШ-пен қарым-қатынасты үзуге қарсы болып, есесіне, Қытай және Ресеймен байланысты арттыруды көздеді. Жалпы, 2011 жылы басталған "араб көктемі" корольдік үшін қауіп-қатерді ұлғайтты: араб әлемінің елдері бірінен соң бірі саяси қиындықтарға ұшырап жатты.

Осы жағдайда америкалықтар істі бақылауына алып, ең құрығанда, көмек қолын созады деген үміт көкке ұшты. 2013 жылы саудтықтар америкалықтардың бос уәде беріп келгеніне көздері жетті. Олар мұны Барак Обама Асадтың барлық қызыл жолақтан асқан әс-әрекетіне қарамастан, Сирияға зымырандық бомба тастаудан бас тартқан кезде толық түсінді. Саудтықтардың Вашингтонға деген қара қазандай өкпесі арабтардың 2013 жылдың қыркүйегінде екі жылдық мерзімге созылатын БҰҰ Қауіпсіздік кеңесіндегі орыннан бас тартуына себепші болды.

Олар Сириядағы антиасадтық оппозицияны қолдауды жалғастырғанымен, Асадтың құлдырауының орнына Сирия мен Ирак аумағында *ИГИЛ пайда болуының куәгері болды. 

Дәл осы шақта Эр-Риядта Абдулла король қайтыс болып, 2015 жылдың қаңтарында оның кіші інісі Салман таққа отырады. Алайда, елдегі бірінші тқлға 29 жастағы ханзада – Мухаммед бин Салман болады. Ол, сондай-ақ, қауіпсіздік министрі және тақ мұрагерінің орынбасары қызметіне кіріседі. Жазда Салман Ресейге келіп, Путинмен кездеседі. Одан кейінгі жылдары ханзада Ресей Федерациясына жиі келіп тұрады. Алайда, бірінші іссапар екі ел қарым-қатынасында басты рөл ойнады. Бұл кездесудің кейбір деректері Вашингтондағы федералдық сотқа талап арызбен шағымданған канадалық тұрғынның оқиғасын жазған The Guardian-да белгілі болды.

Неге дәл осы аумақта? Себебі, саудтық барлау жетекшілерінің бірі Мухаммед ханадаға қатысты талап арыз жолдаған болатын. Саад аль Джабри баяғыда-ақ Канадаға бас сауғалап, қашып кеткен болатын. Енді ханзаданы өзін өлтіргісі келіп жатыр деп айыптап отыр.

Бұл айтылғандар сол кезде-ақ өте күлкілі болғанымен, шындық одан да шытырманға толы екен. Мухаммед ханзада Сирияда орыстардың атысуына еш қарсы болған жоқ. Ол орыстар Сирия жерінде пайда болғанға дейін де қарсылық білдірмеген. Сондықтан, Сауд Арабиясы Ресейге қарай бет түзеп, америкалықтардың қарсылығын елеген жоқ:

"Сауд Арабиясының мұрагер ханзадасы Мухаммед бин Салман 2015 жылдың жазында елдің сыртқы саясатын өзгертіп, Сирия аумағындағы Ресейдің әскери операцияларына рұқсат берді. Бұл жөнінде Канадаға қарай қашқан бұрынғы барлаушы Саад әл Джабридің федералдық сотқа ұсынған құжаттарында көрсетілген. Джабри Сириядағы Мәскеу әрекеттеріне оң көзқараспен қарауы сол кезде ОБҚ директоры қызметін атқарған Джон Бреннанды алаңдатты.

Талап арызға сәйкес, 2015 жылғы шілде мен тамыз айларында Бреннан Джабримен әңгіме барысында "Ресей сириялық аумақтағы соғыстың бір бөлігі болмаған кезден-ақ Салман Сирияға ресейлік басқыншылықты қолдап отыр" дегенді нұсқаған".

Экс-барлаушы ОБҚ басшысының алаңдауы туралы ақпаратты ханзадаға жеткізген сәтте Салман ашуға булыққанын айтты. Оның жұмыстан кетуі және корольдіктің барлау қызметіндегі жұмыстан аластатылуы және кейіннен елден Канадаға қашуына дәл осы Бреннанмен кездесулері себепші болған. Ал оның Ресейге қатысты бағыт-бағдарын өзгертуге Біріккен Араб Әмірліктерінің басқарушысы шейх Мухаммед ибн Зейд себепші болған:

"Батыс дипломаттары ханзада Мухаммед қорғаныс министрі болғаннан кейін оның әкесі таққа отырған сәттен бастап оған Әбу-Дабидің мұрагер ханзадасы шейх Мухаммед бен Зейдтің ықпалы зор болды. 2015 жылғы оқиғалармен таныс ақпарат көзі ханзада Мухаммед пен шейх Мухаммед Әбу-Дабидегі "Idex" – қару-жарақ жәрмеңкесі кезінде кездескенін хабарлады. "Бұл Мухаммед бин Салманның көзқарасы ел ұстанымдарында шешуші рөл ойнайтын кездесу болды", - деп айтты ақпарат көзі. Мухаммед Сириядағы "Мұсылман бауырлар"* революциясының қаупі Парсы бұғазы монархиясының көзқарасы бойынша Асадтың тірі қалуынан да қорқынышты болғанын мәлімдеді. Шейх Мухаммед "Мұсылман бауырлардың"* Сириядағы қаупі орасан екенін айтып, оларға АҚШ көмектесіп отырғанын мәлімдеді...

Шейх жаңа одақтар құрып, Қытай мен Ресейге бет бұру қажеттілігін баса айтты. Шейх Мухаммед бин Зейдтің ресейлік президент Владимир Путинмен жақсы қарым-қатынаста екені де белгілі болды".

Саудтық ханзада 2015 жылғы 18 маусмыда Путинмен сөйлескеннен кейін бұл жөнінде Штаттағылар құлағдар болып, ОБҚ басшысы Бреннан әл Ждабриге өз наразылығын білдірген. Джабри бұл жөнінде ханзадаға мәлімдеген кезде Мухаммед америкалықтардың қысымына қатысты ашуланып, Джабри екі тарапқа да "қызмет етіп жүргенінен" сезіктене бастаған. Сондықтан, Джабри қызметтен кетіп, кейіннен, Канадаға қарай қашқан.

Әрине, арнайы қызметтің қашқын жетекшісіне толықтай сенуге болмайды. Бірақ, бұл жағдайда Мухаммед ханзаданың Ресейге қарай мойын бұрғанына қатысты оқиға шындыққа жанасатын секілді. Айтылған мәліметтерді жария ету саудтық ханзада үшін тиімді емес. Егер, америкалықтар осы әдісі арқылы ханзадаға қысым көрсеткісі келсе, мұның әсері керісінше болары анық.

Осы жылдың көктемінде англосаксондық БАҚ Путин мен Мухаммед ОПЕК+ жаңа мәлімдемесіне қатысты қатты ұрысып, ханзада ресейлік президентке дауыс көтергені жайлы "жария ақпарат" жазды. Осы әңгімеге Вашингтонды да қыстыра кетті: Трамптың күйеубаласы саудтық ханзаданың ұрысқа деген ұстанымы жайлы хабардар болған, бірақ, оны тоқтатпапты-мыс. Осының барлығы Мәскеу мен Эр-Рияд арасын ажыратуға бағытталғанымен, ол ой жүзеге аспады. Себебі, Мухаммед пен Путин мұнай туралы жаңа мәміле жайында келісті. Қараша айында Эр-Риядта Путин мен Мухаммед кезекті кездесуді жоспарлап отыр.

*Қазақстанда тыйым салынған террористік ұйымдар

931
Құтыларды көтеріп тұрған медицина қызметкері

Вакцина қаншалықты қауіпті: АҚШ жауап талап етіп отыр, ал Еуропа пайда көргісі келеді

30
(Жаңартылды 15:35 30.09.2020)
Соңғы уақытта AstraZeneca британ-швед фармацевтикалық компаниясы және Оксфорд университеті бірлесе әзірлеген AstraZeneca вакцинасына қатысты мәселе жиі көтеріліп жүр

Мәселен, АҚШ екі апта бұрын уақытша тоқтатылған AstraZeneca вакцинасына қатысты сынақтар қайта қалпына келтірілген жоқ. Ал америкалық жетекші БАҚ препараттың қауіпсіздігі төңірегінде ауық-ауық хабар тарата бастады. Бұған Си-эн-эн телеарнасы айрықша назар аударып отыр, деп жазады РИА Новости.

Бұған дейін белгілі болғандай, AstraZeneca-ны клиникалық сынақтан өткізу екі рет – шілде және қыркүйек айында тоқтатылды: еріктілердің екеуінде жүйке ауруларының белгілері байқалған. Кейін "бұл екі жағдайдың вакцинаға қатысы жоқ" деген қорытынды шығарылып, көп елде, соның ішінде Ұлыбританияда сынақтар одан әрі жалғасын тапты.

Дегенмен америкалық ғалымдар мен АҚШ-тың денсаулық сақтау саласының мамандары препараттың кері әсері мен ол туралы жазылатын ресми есепте айтарлықтай алшақтық бар екеніне көз жеткізді.

AstraZeneca шілдедегі оқиғаны бұған дейін диагнозы қойылмаған ұмытшақтық ауруымен түсіндірді. Алайда, Оксфорд университетінің сайтында ол "жүйке ауруының түсініксіз белгілері" деп сипатталған.

Ал қыркүйектегі екінші оқиғаға байланысты компания ерікті әйелде "түсініксіз ауру" анықталды деп көпшілік алдында мәлімдеді. Бірақ ішкі құжаттамада бұл жағдай көлденең миелит (сирек кездесетін жүйке ауруы) түрінде сипатталған. 

Осылайша, америкалықтар науқастарда анықталған аурулар мен ресми мәліметтердегі сәйкессіздіктер туралы заңды сауалдар қоя бастайды. AstraZeneca тарапына бұған дейін де көп шағым түсетін еді. Жаңадан туындаған сәйкессіздік дауы перепаратқа және оның қауіпсіздігіне деген сенімділікті одан әрі төмендетіп жіберді.

Америкалық профессор-иммунологтардың бірі вакцина салдырған еріктілердің денсаулығында ұқсас ауытқушылықтардың пайда болғанын айта келе, олардың жүйке аурулары белгілерімен өрбігенін атап өтті.

Әрине, жүйке жүйесі ауруына AstraZeneca вакцинасы емес, адамдардың денсаулығындағы кінәраттар да себеп болуы мүмкін. Алайда, аталған препаратқа қатысты мәселені нақтылау қажеттігі айдан анық. Америкалық жауапты қызмет өкілдері бұл мәселеден басын ала қашқан жоқ, тек өзінде сынақ өткізуді уақытша тоқтатты. Бұл жерде олардың еуропалық әріптестерінің ұстанымдары таңғалдырып отыр. Олар осы мәселені елемегендей кейіп танытып, еріктілерді тестіден өткізуді жалғастырып келеді.

Жуырда Reuters ақпарат агенттігі ЕО өкіліне сілтеме жасай отырып, AstraZeneca-ның Еуродақпен вакцина төңірегінде келісімге келгенін хабарлады. Келісім тамыз айында жасалған, алайда оның кейбір маңызды тетіктері туралы енді ғана айтыла бастады.

Фармацевтикалық компания ЕО-ны препаратпен арзан бағада қамтамасыз етеді, бірақ вакцинадан қандай да бір кері әсер туындаған жағдайда, қаржылық жауапкершілікті (белгілі бір шектен жоғары) өз мойнына алмайды. Мәміленің нақты ауқымы туралы айтылмаған, бірақ Еуропа бір дозасы үшін AstraZeneca-ға 2,5 еуро төлейтіні белгілі болды. Дәріні GlaxoSmithKline концернімен бірлесе әзірлеп жатқан француздың Sanofi фармацевтика өндірушісі оны Еуропаға он еуроға сатқан.

Айтпақшы, екі компания да ЕО-дан алдын ала қайтарымсыз төлем алып үлгерген. Мәселен, AstraZeneca-ға 400 миллион дозамен қамтамасыз еткені үшін 336 миллион еуро, ал 300 миллион дозамен қамтамасыз еткені үшін Sanofi компаниясына 324 миллион еуро төленген.

Осылайша, егер жақында жаппай вакцинациялау кезінде кенеттен AstraZeneca препаратының адам денсаулығына зияны анықталса, бұл компанияны қиын жағдайға душар етпейді. Зардап шеккен азаматтарға өтемақыны ұлттық үкіметтер, дәлірек айтқанда, тиісті елдердің салық төлеушілері төлейді.

30
Кілт сөздер:
АҚШ, еуропа, вакцина
БҰҰ-ның Қауіпсіздік кеңесіндегі кезекті отырыстың бірі

БҰҰ-ның Қауіпсіздік кеңесі Таулы Қарабаққа қатысты мәлімдеме жасады

62
Қауіпсіздік кеңесі Әзербайжан мен Арменияны келіссөздерге оралуға шақырды. Алайда, Ильхам Алиев Арменияның Қарабақ келіссөзіндегі талаптарын қолайсыз деп атады

НҰР-СҰЛТАН, 30 қыркүйек – Sputnik. БҰҰ Қауіпсіздік кеңесі Таулы Қарабақтағы қақтығыс аймағында ауқымды соғыс қимылдары туралы хабарламаларға алаңдаушылық білдіреді, делінген Қауіпсіздік кеңесінің талқылау қорытындысының тұжырымдамасында.

"Олар (Қауіпсіздік кеңесінің мүшелері – Sputnik) күш қолдануды қатаң түрде айыптап, адам өліміне өкінетіндіктерін білдірді", – деді БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің төрағасы Абду Абарри.

БҰҰ Қауіпсіздік кеңесі Армения мен Әзербайжанды атысты дереу тоқтатуға және алдын-ала шартсыз мәнді келіссөздерді бастауға шақырды. Сондай-ақ, ЕҚЫҰ Минск тобы тең төрағаларының орталық рөліне толық қолдау білдірді.

Әзербайжан президенті "қолайсыз" шарттар туралы айтты

Баку Ереванның Қарабақ бойынша келіссөзде қолайсыз талаптарды алға тартып отырғанын мәлімдеді.

"Армения қолайсыз талаптар қою арқылы келіссөз процесін әдейі бұзады", – деді Әлиев "Россия 1" арнасының эфирінде.

Таулы Қарабақтағы қақтығыстың шиеленісуі

Әзербайжан қорғаныс министрлігі 27 қыркүйекте Армения қарулы күштері шектесу сызығындағы елді мекендерге оқ атқанын хабарлады. Оның салдары азаматтық және әскери шығындарға ұшыратқан. Ал Армения қорғаныс министрлігінің мәлімдемесіне сәйкес, Әзербайжан тарапынан Қарабаққа әуе және ракеталық шабуылдар жасалған.

Оқи отырыңыз: Таулы Қарабақтағы қақтығыс: Әзербайжан мен Армения келісімге келе ала ма?

62
Кілт сөздер:
БҰҰ, Әзербайжан, Армения
Тақырып бойынша
Армения ер адамдардың елден кетуіне тыйым салып, Әзербайжанда интернет шектелді
Ұлттық қауіпсіздік комитеті граната алып жүрген Әзербайжан азаматтарын ұстады
Әзербайжан Қазақстанға нота жіберді
Апатқа ұшыраған "Армения" кемесі: адам өлімі "Титаниктен" алты есе асып түседі
Әзербайжан Армения әскерінде қаза тапқандар мен жараланғандар 550-ден асқанын мәлімдеді
Махамбет Досмұхамбетов

Атырау облысының әкімі орынбасарының кінәсі дәлелденсе, қызметінен кетуге дайын

0
Әкімнің бірінші орынбасары мен құрылыс басқармасының бастығы 420 мың доллар көлемінде пара алды деген күдікпен ұсталды

НҰР-СҰЛТАН, 30 қыркүйек – Sputnik. Атырау облысының әкімі Махамбет Досмұхамбетов бірінші орынбасары Нұрлан Таубаев шынымен де кінәлі деп танылып, сот үкімі шықса, қызметінен кететінін мәлімдеді.

Әкімнің орынбасары мен құрылыс басқармасының бастығы 182 миллион теңге (420 мың доллардан астам) көлемінде пара алды деген күдікпен ұсталды, деп жазды "Ақ Жайық" басылымы.

"Заң бәріне ортақ. Егер тергеу аяқталып, сот оны кінәлі деп тапса, онда мен заңға сәйкес, отставкаға кетуге дайынмын. Оны қабылдай ма, жоқ па, президент өзі шешеді", - деді әкім Махамбет Досмұхамбетов.

Еске сала кетейік, 2019 жылдың қарашасында "Мемлекеттік қызмет туралы" заңға түзетулер енгізілді, оған сәйкес қарамағындағы қызметкердің кінәсі дәлелденіп, сот үкімі заңды күшіне енгеннен кейін басшы қызметінен кетуге міндетті.   

Оқи отырыңыз: Қазақстанда бірнеше әкім отставкаға кетуге өтініш берді 

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі бұған дейін заң аясында қандай қызметкерлер тікелей бағынышты ретінде қарастырылатынын түсіндірген болатын.

0
Кілт сөздер:
отставка, әкім, Атырау облысы
Тақырып бойынша
Білім саласында жемқорлық неге көбейді?
Нұр-Сұлтанда әкім қызметінен кетті
Жезқазғанға жаңа әкім тағайындалды
Тоқаевтың тапсырмасы: облыс әкімінің орынбасары мен аудан әкімі отставкаға кетті